Жұмыс үстеліндегі іздеу құралдарының даму тарихы мен ерекшеліктері

Кіріспе

Үстелдегі іздеу құралдары пайдаланушының жеке компьютерлік файлдарында іздеу жүргізеді, ал Интернетте емес. Бұл құралдар пайдаланушының компьютерінде веб-браузер тарихы, электрондық пошта архивтері, мәтіндік құжаттар, дыбыс файлдары, суреттер және бейнелер сияқты ақпаратты табуға арналған. Қазір жұмыс үстелінде іздеу бағдарламаларының түрлі нұсқалары қолжетімді; мысалдарды осы тізімнен қараңыз. Көптеген үстелдегі іздеу бағдарламалары дербес қолданбалар болып табылады. Үстелдік іздеу өнімдері – бұл операциялық жүйеге енгізілген іздеу бағдарламалық жасақтамасына балама ретінде, пайдаланушыларға үстел файлдарын, электрондық пошталарды, қосымшаларды және т.б. қарап шығуға көмектесетін бағдарламалық жасақтамалар. Үстелдік іздеу ірі компаниялар үшін екі негізгі себеппен маңызды мәселеге айналды: пайдаланылмаған өнімділік және қауіпсіздік. Аналитикалық фирма Gartner-дің мәліметінше, кейбір компаниялардың деректерінің 80%-ға дейін құрылымдалмаған деректерде сақталады – яғни пайдаланушының компьютеріндегі ақпарат, желідегі каталогтар (папкалар) мен файлдар, корпоративтік интранет сияқты репозиторийлердегі құжаттар және басқа да көптеген орындарда. Сонымен қатар, көптеген компаниялар ескі файл форматтарында сақталған құрылымды немесе құрылымдалмаған ақпаратқа жеңіл қол жеткізе алмайды. Бұл сала 2004 жылдың соңы мен 2005 жылдың басында Microsoft пен Google арасындағы күреске байланысты қызығушылық тудырды. Нарық сарапшыларының пікірінше, екі компания да өздерінің монополияларын (сәйкесінше веб-браузерлер мен іздеу жүйелері) пайдаланып, өздерінің үстемдіктерін нығайтуға тырысты. Google Windows Vista пайдаланушылары орнатылған іздеу құралынан басқа, кез келген бәсекелес үстелдік іздеу бағдарламасын таңдай алмайтынына шағымданғандықтан, АҚШ Әділет министрлігі мен Microsoft арасында келісімге қол жеткізілді. Келісім бойынша Windows Vista Service Pack 1 пайдаланушыларға орнатылған және басқа үстелдік іздеу бағдарламаларының арасынан таңдау жасауға және қайсысының әдепкі құрал болып табылатынын анықтауға мүмкіндік береді. 2011 жылдың қыркүйегінде Google Google Desktop-тың қолдауын тоқтатты.

Терезелер

Индекстеу қызметі, "файлдардан мазмұнды алып, тиімді және жылдам іздеуді жеңілдету үшін индекстелген каталогты құратын негізгі қызмет" 1996 жылдың тамызында алғаш рет шығарылды. Ол жеке компьютерлерде және корпоративтік компьютерлік желілерде файлдарды қолмен іздеуді жылдамдату мақсатында жасалды. Индекстеу қызметі Microsoft веб-серверлерін пайдаланып, қажетті қатты дискідегі файлдарды индекстеуге көмектесті. Индекстеу файл форматы бойынша жүзеге асырылды. Пайдаланушылар берген сөздерді пайдаланып, файл форматындағы деректермен сәйкес келетін іздеу жүргізілді. Индекстеу қызметінің басты мәселесі – әрбір файл қосылғанда оны қайтадан индекстеу қажеттігі болды. Бұл, индекстеудің барлық индексті RAM-да сақтауымен бірге, аппараттық құралдарға үлкен шектеулер қойды. Осының салдарынан, көп көлемді файлдарды индекстеу үшін өте қуатты аппараттық құралдар мен ұзақ күту уақыты қажет болды. 2003 жылы Windows Desktop Search (WDS) Microsoft Indexing Service-тің орнына келді. WDS тек файл форматы мен файл атауларының егжей-тегжейімен сәйкес келетін сөздерді ғана емес, сонымен қатар барлық Microsoft файлдары мен мәтіндік форматтарға (электрондық пошта мен мәтіндік файлдар сияқты) мазмұнды индекстеуді енгізді. Яғни, WDS файлдардың ішін қарап, олардың мазмұнын индекстеді. Осылайша, пайдаланушы сөзді іздегенде, WDS файл форматы мен атауы сияқты ақпаратты ғана емес, сонымен қатар файлдарда сақталған сөздер мен мәндерді де сәйкестендірді. WDS "жедел іздеу" мүмкіндігін де ұсынды, яғни пайдаланушы бір әріпті теріп жазғанда-ақ іздеу дереу басталып, пайдаланушы әріптерді қосымша теріп жазғанда сұраныс жаңартылатын болды. Windows Search көп процессорлық қуатты қажет ететін болғандықтан, Windows Desktop Search тек тікелей сұраныс келіп түскенде немесе компьютер бос тұрғанда ғана жұмыс істейтін. Тіпті тікелей сұраныс келіп түскенде немесе компьютер бос тұрғанда ғана жұмыс істесе де, бүкіл қатты дискіні индекстеуге бірнеше сағат уақыт кетіп жатты. Индекстің көлемі индекстелген файлдардың шамамен 10% құрады, мысалы, егер индекстелген файлдардың көлемі 100 ГБ болса, индекс көлемі 10 ГБ-қа тең болар еді. Windows Vista жүйесімен бірге Windows Search 3.1 пайда болды. Алдыңғы нұсқалары WDS және Windows Search 3.0-дан айырмашылығы, 3.1 индекстелген және индекстелмеген жерлерді біркелкі іздеуге мүмкіндік берді. Сонымен қатар, RAM және CPU талаптары айтарлықтай төмендетілді, бұл индекстеу уақытын едәуір қысқартты. Windows Search 4.0 қазіргі таңда Windows 7 және одан жоғары нұсқалары бар барлық компьютерлерде қолданылады.

Indexing Service, a "base service that extracts content from files and constructs an indexed catalog to facilitate efficient and rapid searching", was originally released in August 1996. It was built in order to speed up manually searching for files on Personal Desktops and Corporate Computer Network. Indexing service helped by using Microsoft web servers to index files on the desired hard drives. Indexing was done by file format. By using terms that users provided, a search was conducted that matched terms to the data within the file formats. The largest issue that Indexing service faced was the fact that every time a file was added, it had to be indexed. This coupled with the fact that the indexing cached the entire index in RAM, made the hardware a huge limitation. This made indexing large amounts of files require extremely powerful hardware and very long wait times. In 2003, Windows Desktop Search (WDS) replaced Microsoft Indexing Service. Instead of only matching terms to the details of the file format and file names, WDS brings in content indexing to all Microsoft files and text based formats such as e mail and text files. This means, that WDS looked into the files and indexed the content. Thus, when a user searched a term, WDS no longer matched just information such as file format types and file names, but terms, and values stored within those files. WDS also brought "Instant searching" meaning the user could type a character and the query would instantly start searching and updating the query as the user typed in more characters. Windows Search apparently used up a lot of processing power, as Windows Desktop Search would only run if it was directly queried or while the PC was idle. Even only running while directly queried or while the computer was idled, indexing the entire hard drive still took hours. The index would be around 10% of the size of all the files that it indexed, e. g. if the indexed files amounted to around 100GB, the index size would be 10GB. With the release of Windows Vista came Windows Search 3.1. Unlike its predecessors WDS and Windows Search 3.0, 3.1 could search through both indexed and non indexed locations seamlessly. Also, the RAM and CPU requirements were greatly reduced, cutting back indexing times immensely. Windows Search 4.0 is currently running on all PCs with Windows 7 and up.

Mac OS жүйесі

1994 жылы AppleSearch іздеу жүйесі пайда болды, ол пайдаланушыларға Macintosh компьютеріндегі барлық құжаттарды, оның ішінде файл форматтарын, осы файлдардағы метадеректерді және файлдардың ішіндегі мазмұнды толық іздеуге мүмкіндік берді. AppleSearch клиент/серверлік қолданба болғандықтан, жұмыс істеу үшін негізгі құрылғыдан бөлек сервер қажет болды. AppleSearch-тің ең үлкен мәселесі оның жоғары ресурстық талаптары болды: "AppleSearch кем дегенде 68040 процессорын және 5 МБ оперативті жадыны қажет етеді". Сол кезде осы сипаттамаларға ие Macintosh компьютерінің бағасы шамамен 1400 долларға тең болды, ал 2015 жылы – 2050 долларға бағаланды. Бұған қоса, бағдарламалық жасақтаманың өзі бір лицензия үшін қосымша 1400 доллар тұрады. 1997 жылы Mac OS 8.5 жүйесімен бірге Шерлок шығарылды. Шерлок (танымал көркем детектив Шерлок Холмс есімімен аталған) Mac OS файлдар шолғышы – Finder-іне енгізілді. Шерлок жұмыс үстелінің іздеу мүмкіндігін World Wide Web-ке кеңейтті, бұл пайдаланушыларға жергілікті және сыртқы іздеу жүргізуге мүмкіндік берді. Sherlock-қа қосымша функцияларды қосу – мысалы, интернетке қол жеткізу – салыстырмалы түрде оңай болды, өйткені бұл жай мәтіндік файлдар түрінде жазылған плагиндер арқылы жасалды. Шерлок Mac OS 8 жүйесінің барлық нұсқаларында болды, бірақ кейіннен Mac OS X 10.4 Tiger жүйесінде Spotlight және Dashboard-пен алмастырылды. Mac OS X 10.5 Leopard жүйесінде ол ресми түрде алынып тасталды.

Spotlight 2005 жылы Mac OS X 10.4 Tiger-дің бір бөлігі ретінде шығарылды. Бұл таңдау негізіндегі іздеу құралы, яғни пайдаланушы сұранысты тек тышқанды пайдаланып іске қосады. Spotlight пайдаланушыға құжат немесе веб-беттегі кез келген кілт сөз немесе сөз тіркесі туралы қосымша ақпаратты іздеуге мүмкіндік береді және шағын есептеулер мен сөздердің анықтамаларына жылдам қол жеткізу үшін кіріктірілген калькулятор мен Оксфорд америкалық сөздігін пайдаланады. Spotlight бастапқыда ұзақ уақыт жұмыс істесе, қатты дискіні индекстегеннен кейін бұл уақыт қысқарады. Пайдаланушы жаңа файлдар қосса, индекс минималды CPU және RAM ресурстарын қолдана отырып, үнемі жаңартылып отырады.

Linux жүйесі

Linux пайдаланушылары үшін үстелді іздеудің алуан түрлі нұсқалары бар, бұл пайдаланушының біліктілігіне, олардың үстел ортасына тығыз интеграцияланатын құралдарды пайдалануға бейімділігіне, командалық қабықтың мүмкіндіктеріне (көбінесе кеңейтілген сценарийлермен) немесе браузерлік интерфейстер арқылы жергілікті түрде жұмыс істейтін бағдарламалық қамтамасыздарға байланысты. Бұған қоса, көптеген пайдаланушылар әртүрлі индекстеу пакеттерінен өздерінің индекстеуін құрады (мысалы, PDF/DOC/DOCX/ODT құжаттарын тиімді түрде шығарып, индекстеуге мүмкіндік беретін пакет, vCard, LDAP және басқа да каталогтар/байланыс дерекқорларымен жұмыс істейтін тағы бір іздеу жүйесі, сондай-ақ дәстүрлі `find` және `locate` командалары).

Ubuntu-ның атауы

Ubuntu Linux-та Feisty Fawn 7.04 нұсқасы шыққанға дейін жұмыс үстелінде іздеу мүмкіндігі болмаған. Tracker жұмыс үстеліндегі іздеуін пайдалану арқылы, бұл мүмкіндік Mac OS-тің AppleSearch және Sherlock жүйелеріне өте ұқсас болды. Ол файл форматтарын сұрыптау және метадеректерді салыстыру сияқты қарапайым мүмкіндіктермен қатар, электрондық пошта мен жылдам хабарламалар арқылы іздеуді де қолдады. 2014 жылы Recoll Linux дистрибутивтеріне қосылды, Tracker және Beagle сияқты басқа іздеу бағдарламаларымен бірге жұмыс істей отырып, тиімді толықмәтінді іздеуді қамтамасыз етті. Бұл Linux жұмыс үстелінде іздеуге болатын сұранымдар мен файл түрлерінің ауқымын кеңейтті. Recoll-дің басты артықшылығы – ол индекстелетін мазмұнды толыққанды өзгертуге мүмкіндік береді. Recoll әдепкі бойынша бүкіл қатты дискіні индекстейді, бірақ қажет болмағанда белгілі бір каталогтарды ғана индекстеуге және іздеуге қатыстырылмауы тиіс каталогтарды алып тастауға болады.

openSUSE-тің атауы

KDE4 бастаумен NEPOMUK енгізілді. Ол үстелдегі кең ауқымды мазмұнды, электрондық поштаны индекстеуге және дерекқорға семантикалық веб технологияларын (мысалы, RDF) қолданып түсініктеме беруге мүмкіндік берді. Оның енгізілуі кезінде бірнеше қиындықтар туындады, олардың көбі триплсторга байланысты болған сияқты. Virtuoso Open Source Edition-ның қысқартылған нұсқасына ауысу арқылы өнімділік жақсарды (кем дегенде сұраныстар бойынша), бірақ индекстеу пайдаланушылардың жиі шағымданатын мәселесі болып қала берді. Пайдаланушылардың пікірлеріне сүйене отырып, Nepomuk индекстеу және іздеу Xapian негізіндегі Baloo жүйесімен алмастырылды.