Кіріспе
Вирджиния штатындағы округ, АҚШ
Оранж округі – Вирджиния штатының Орталық Пьемонт аймағында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 36 254 адамды құрады. Округ орталығы – Оранж қаласы. Оранж округіне Джеймс Мэдисонның, АҚШ-тың төртінші президенті және көбінесе "Конституцияның әкесі" деп танылатын Монпельер иелігі кіреді. Округ 2024 жылы 290 жылдығын тойлайды.
Тарих
Бұл аймақта мыңдаған жылдар бойы түрлі мәдениеттердің жергілікті халықтары тұрған. Еуропалықтармен алғашқы кездесу кезінде, Пьемонт аймағында сиуан тілінде сөйлейтін Манахоак тайпасының кіші тобы – Онтопонея тайпасы өмір сүрген. Оранж округіндегі алғашқы еуропалық қоныс – 1714 жылы губернатор Александр Спотсвуд Вестфалиядан (Германия) келген 12 отбасын қоныстандырған Германна болды; барлығы 42 адам. Оранж округі 1734 жылдың тамыз айында Вирджинияның Буржуалар палатасы Спотсильвания округін бөлу туралы акт қабылдаған кезде құрылды. Оның шекаралары Көк Тауларда аяқталатын басқа округтерден өзгеше, Оранж батысында «Вирджинияның ең алыс шекарасымен» шектелді, ол сол кезде Миссисипи өзені мен Ұлы көлдерге дейін созылған. Вирджиния колониясы бұл жерге талап қойды, бірақ оның өте аз бөлігі ғана ағылшындармен мекенделген. Осы себепті, кейбір адамдар Оранж округінің бір кезде болған ең үлкен округ екенін айтады. Бұл жағдай төрт жылға созылды, 1738 жылы батыс бөлігінің көп бөлігі Аугуста округіне бөлінді. Округ шекарасының кеңдігі батысқа қарай қоныстануды ынталандыруға, сондай-ақ Огайо аңғарына француздық талаптарға қарсы тұруға мүмкіндік берді. Оранж округінде Америка революциясының ешқандай шайқасы болған жоқ. Дегенмен, Culpeper Minutemen-іне Оранж округінен 50 адамнан тұратын екі рота жұмылдырылды. Олардың бірін полковник Лоуренс Талияферро басқарды. 1775 жылдың желтоқсан айында бұл рота Ұлы Көпір шайқасына қатысты. Оранж округінің қауіпсіздік комитеті континенттік әскерге ақша, тұз, жылқы, қару-жарақ, сиыр еті және басқа да жабдықтармен көмектесті. Оранж округі 1840 және 1850 жылдары Оранж және Гордонсвилл арқылы бірнеше теміржол бағыттарының дамуымен гүлденді. Олар Фредериксбург пен Оранж арасындағы ағаш жолды алмастырды, ол екі маңызды жолмен байланысты: штат астанасы мен Шенандоа аңғары арасындағы Ричмонд жолы (Луизадан өткен) және Шарлоттсвиллге және оңтүстікке қарай бағытталған атты көлік жолы. Оранж және Александрия теміржолы мен Вирджиния орталық теміржолы Оранж округінде әртараптандырылған ауыл шаруашылығы экономикасын дамытуға көмектесті, өнімдер мен ағаштарды Ричмонд, Вашингтон және Норфолк қалаларына, сондай-ақ өнеркәсіптік тауарларға жеткізді. Округ шекарасының соңғы түзетуі 1838 жылы Грин округінің Оранж округінің батыс бөлігінен құрылуымен болды. Оранж қаласы 1834 жылы заңды түрде құрылды (1872 жылы ресми қала мәртебесін алды) және шамамен бір ғасыр бойы округ орталығы болып қызмет етті; Гордонсвилл 1870 жылы ресми қала мәртебесіне ие болды. Теміржолмен жабдықтау желілеріне қарсы кавалерия шабуылдары болды, оның ішінде Culpeper округімен шекарадағы Рапидан қаласында бірнеше шабуылдар орын алды. Әскерлер жиі Рапидан өзенінен Джерманна Фордқа жақын жерде өтіп отырды. Фредериксбург Одақ әскерлеріне түскеннен кейін Мосбидің рейнджерлері құрылды және Оранж округінде бірнеше операциялар жүргізді (сондай-ақ жараланғандардан емделді); Мосбидің өзі бір рет Ориндж округі арқылы сапарға бару үшін Ганновер округіне қарасты Бивердам қаласында пойыз күтіп тұрғанда тұтқындалды. 1863 жылғы Майн Рун шайқасы мен 1864 жылғы Дала шайқасы Оранж округінің шығысында болды, өйткені Одақ әскерлері Конфедерацияның астанасына қарай жылжыды. Соңғысы соғыстың маңызды бұрылыс нүктесі болды. 1870 жылы Вирджинияның Одаққа қайта қабылдануынан кейін теміржолдар қайта құрылды (көпшілігі 1868 жылдан кейін Чесапик және Огайо теміржолына біріктірілді). Округ сонымен қатар соғысқа дейінгі маңызды азаматтардың есімдерімен аталатын Барбур, Мэдисон, Тейлор және Гордон қалашықтарына бөлінді. Құлдық еңбегін жоғалтуға қарамастан ауыл шаруашылығы экономикасы жанданды (1860 жылы округте 6111 құл тұрды, олардың құны 1,5 миллион долларға бағаланды), мал және сүт шаруашылығы көбейді, себебі олар аз физикалық еңбекті қажет етеді және теміржолдар осы ауыл шаруашылығы өнімдерін үлкен нарықтарға салыстырмалы түрде тез және арзан жеткізе алады. Вирджиния губернаторы Джеймс Л. Кемпер (1874-1878) өкілеттігі аяқталғанда Мэдисон округінен Оранж маңына көшіп келді. Ауыл шаруашылығы мен өндіріс жиырмасыншы ғасырда да кеңейе берді, 1929 жылы округте 1279 шаруа қожалығы мен 20 өндірістік компания болды. Ұлы депрессия кезінде жүргізілген өндіріс зерттеуінде Оранж округінің экономикасы оның қолжетімділігіне байланысты салыстырмалы түрде сау екені атап өтілді. Гордонсвилл тарихи ауданы 1984 жылы, Рапидан тарихи ауданы 1987 жылы, ал Оранж сауда тарихи ауданы 1999 жылы Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілді.
География
АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 343 шаршы миль (888 км2) құрайды, оның ішінде 341 шаршы миль (883 км2) құрлық және 2,5 шаршы миль (6 км2) (0,7%) су алабын құрайды. Жер бедері көлбеу төбелермен сипатталады, олар батысқа қарай Блю-Ридж тауларына қарай жалғасқанда биіктігі мен көлбеулігі арта түседі. Ең жоғары нүкте – Коухерд тауы, теңіз деңгейінен 365 метр биіктікте орналасқан, Гордонсвилль қаласынан шамамен 4 километр солтүстік-батысқа қарай жатыр. Оранж округі Раппаханнок және Йорк өзендерінің су жинау алаптарында орналасқан, екеуі де Чесапик шығанағына құйылады.
2010 жылғы халық санағы
2010 жылғы санақ бойынша округте 33 481 адам, 12 895 шаңырақ (14 616 тұрғын үй) және 9 342 отбасы тұрды. 2000 жылғы санақтан бері округ халқы 29%-ға, яғни 7 600 адамға өсті. Бұл Луиза округімен бірге штаттың ең жылдам дамитын 11-ші округін құрайды және Солтүстік Вирджиниядан тыс аймақтағы ең жылдам дамитын округтердің бірі. Округтың нәсілдік құрамы: 82,4% ақ нәсілді, 12,7% қара немесе афроамерикалық, 0,3% американдық индейлер, 0,7% азиялық, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,4% басқа нәсілдер және 2,4% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Халықтың 3,4%-ы испаниялық немесе латын американдықтар. 12 895 шаңырақтың 27,8%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 56,8%-ы бірге тұратын жұбайлар, 10,9%-ы күйеуі жоқ әйелдер, ал 27,6%-ы отбасы емес. Барлық шаңырақтың 32,6%-ында 65 жастан асқан адамдар тұрады. Шаңырақтың орташа мөлшері 2,55 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,97 адамды құрайды. Халықтың жас бойынша бөлінуі: 18 жасқа дейінгілер – 22,9%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер – 6,7%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер – 10,7%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер – 28,5% және 65 жастан асқандар – 18,1%. Орташа жас – 42,6 жас. Әр 100 әйелге 96 еркек шамасында келеді. Шаңырақтың орташа табысы 56 837 доллар, ал отбасының орташа табысы 65 195 доллар. Адам басына шаққандағы табыс 26 820 доллар, ал халықтың шамамен 11,5%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады. Ориндж округі жұмысқа барудың орташа уақыты бойынша 132 Вирджиния елді мекенінің ішінде 9-шы орында (37 минут) тұр. Тұрғын үйдің орташа құны 238 500 долларды құрайды.
Орта білімнен кейінгі
Germanna Community College 100 акрлық кампуста орналасқан, онда колледждің мейірбикелік және одақтас денсаулық сақтау бағдарламалары орналасқан. Вирджиния қоғамдық колледждер жүйесінің бөлігі ретінде, бұл оқу орны сыныптар, зертханалар, оқытушылардың кеңселерi, денсаулық сақтау орталығы, студенттер демалыс бөлмесі және кітап дүкенімен қатар, айналасындағы орманды алқаптардағы жолдарды да қамтиды. Мейірбикелік және денсаулық сақтау мамандарына деген сұраныс артуына байланысты, колледж 2013 жылдың тамызында кампусты кеңейтуді жоспарлаған.
Мәселелер
2014 жылдың қазан айында округтегі мектептердің 33% мемлекеттік аккредиттеу деңгейіне жетпеді, нәтижесінде Вирджиния штатының Білім департаменті ескерту жасады. Лайтфут, Юнионвилл және Проспект Хайтс деп аталатын мектептер үш жыл қатарынан аккредиттеу деңгейіне жетпесе, олардың аккредиттеуі тоқтатылатын еді. Округ тұрғындары 2015 жылы білім берудің операциялық шығындары үшін 51 564 565,00 доллар салық төледі, бұл төрт жыл ішінде 11% ($5 684 921,00) артты. 2011 жылы Локуст Гроув орта мектебінің бұрынғы ғимараты, жаңа мектеп екі шақырымдай қашықтықта салынғаннан кейін тастап кетілді. 2013 жылы жаңа мектепте туындаған бірлесіп өмір сүру мәселелері және шамамен 20 үшінші сынып оқушысының күтілетін өсіміне байланысты оқушыларды бастапқы орнына қайтару жоспарлары жасалды. Алайда, бұл күтілген өсім, бір жылдық ерекше төмендеуден кейін бұрынғы деңгейге оралу болды. Мектепті қайта ашу үшін салық төлеушілерге 611 000 доллардан астам қаржы жұмсалды. 2022 жылдың мамыр айында мекеме мүшесі Челси Квинтерн екі қаулы ұсынды: біреуі мектеп жүйесінде сыни нәсіл теориясын оқытуға тыйым салуды, ал екіншісі ата-аналарды жыныстық сипаттағы оқу материалдары туралы хабардар етуді және жекеше, мектептерден ата-аналарды денсаулық сақтау қызметтері туралы хабарлауды және оқушылардың физикалық, психикалық және эмоционалдық денсаулығына қатысты маңызды шешімдерге қатысуды талап етеді; оның ішінде, бірақ осымен шектелмей, өзін-өзі анықтау да кіреді.
Жергілікті
Жергілікті деңгейде округті бес адамнан тұратын Ориндж округі қадағалаушылар кеңесі білдіреді, олардың әрқайсысы өз аудандары бойынша сайланады; округтың жалпы өкілдері жоқ. Кеңес мүшелері төрт жылдық кезеңмен қызмет етеді және Жоспарлау комиссиясына, Апелляциялық аймақ кеңесіне және Экономикалық даму органына, сондай-ақ басқа да округтік өкілдерді тағайындайды. Әкімшілік жағынан округ кеңес-басқарушы жүйесі бойынша жұмыс істейді.
Салық салу
2006-2011 жылдар аралығында округ мүлік салығы түсімдерін 25,2%-ға, жеке меншік салығы түсімдерін 30,4%-ға арттырды, ал саудагерлердің капитал салығы түсімдерін 0,5%-ға азайтты. 2012-2014 жылдарға жасалған болжамдарда мүлік салығы түсімдерінің тағы 3,9%-ға, жеке меншік салығының 27,5%-ға өсуі және саудагерлердің капитал салығының 0,9%-ға төмендеуі көзделген. Алдыңғы 8 жылдық кезеңде мүлік салығы түсімі 29,1%-ға, жеке меншік салығы түсімі 57,9%-ға өсті, саудагерлердің капитал салығы 1,4%-ға төмендеді.
Қылмыс
2017 жылдың қараша айында Ориндж округінде тіркелген бір жыныстық қылмыскер болды. 2014 жылдың 6 сәуірінде 10 жасар Джордж Тумбс атылып өлтірілді. Осы іс бойынша күдікті 2015 жылдың 15 ақпанында кісі өлтіру айыптарымен сотқа шығуы тиіс болды. Баланың анасы да балаларға қатысты немқұрайлылық жасады деген айып тағылды. Округта өте сирек болатын екінші бір қазақорлық оқиға 2014 жылдың 29 маусымында Гордонсвиллде болып, Клайд Джонсонның өліміне әкелді. 2012 жылдың 12 сәуірінде 84 жастағы Джеймс Уивер Луиза округының тұрғынымен үйінде өлтірілді, бұл адам бұрын Уивердің үйінде жұмыс істеген. 2010 жылдың 10 қыркүйегінде 19 жасар Саманта Кларк Оранждағы үйінен жоғалып кетті. Оның жоғалуы әлі де шешілмеген. 2012 жылы Ориндж округінің шериф кеңсесінде 36 ант берген қызметкер болды. Оранж қаласында 15 ант берген қызметкер, ал Гордонсвилл қаласында 5 қызметкер болды. 2012 жылы округ бойынша қылмыс көрсеткіші 1,6%, Оранж қаласы үшін 6,1%, Гордонсвилл қаласы үшін 3,4% құрады.
Экономика
2012 жылы Ориндж округінің кәсіпорындары салық салынатын сатудан 200 миллиард доллардан астам кіріс тапты. NAICS классификациясы бойынша салық салынатын сату көлемі бойынша алдыңғы бес сала: азық-түлік және сусын дүкендері, тамақтандыру және сусын қызметтері, жанармай құю станциялары, жалпы тауар сатушылары және автокөліктер мен қосалқы бөлшектер сатушылары. Жұмыспен қамту бойынша алдыңғы бес сала: жергілікті басқару, бөлшек сауда, өндіріс, қонақ үй және тамақтандыру қызметтері, және көтерме сауда. Шілде айында жеке сектордағы ең ірі бес жұмыс беруші: Dogwood Village, Macmillan Publishing Solutions, Battlefield Farms Inc., American Woodmark Corp. және Aerojet Rocketdyne. Дегенмен, шағын бизнес жұмыс берушілердің басым бөлігін құрады, Orange County округінің барлық кәсіпорындарының 65% төрт немесе одан аз қызметкерді жұмысқа алды. Ауыл шаруашылығы округ экономикасының маңызды бөлігі болып табылады, оның ішінде балабақшалар, жылыжайлар, гүл өсіру және шөп өсіру (NAICS санаты) ең ірі секторды құрайды. Ориндж округі осы нарық сегментінде Вирджиния штатындағы ең ірі өндіруші болып табылады. Ат шаруашылығы және орман шаруашылығы салалары да округтың ауыл шаруашылығы экономикасының маңызды секторлары болып табылады. Сонымен қатар, туризм (әсіресе тарих, шарап және агротуризммен байланысты) экономиканың маңызды және дамитын бөлігі болып табылады. Жылдар бойы жұмыссыздық деңгейі АҚШ-тың орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай төмен және Вирджиния штатынан сәл жоғары болды. Жақындағы зерттеулерге сәйкес, жұмыссыздық деңгейі 6%-ды құрайды, бұл аймақтағы екінші ең жоғары көрсеткіш. 2012 жылы Ориндж округіндағы ең жоғары жалақы төленген сала – қаржы және сақтандыру, одан кейін кәсіби/ғылыми/техникалық қызметтер, білім беру қызметтері және көлік/қойма шаруашылығы. Ең жоғары жалақы қонақ үй/тамақтандыру қызметтерінде төленді, одан кейін өнер/ойын-сауық/демалыс, денсаулық сақтау/әлеуметтік көмек және бөлшек сауда. Барлық салалар бойынша орташа апталық жалақы 671 долларды құрады.
Тарихи маңызы бар жерлер
2013 жылдың қараша айында Ориндж округінде Ұлттық тарихи орындар тізіліміне енген 34 нысан болды, олардың ішінде Барбурcвилл, Германна орны, Мэдисон Барбур ауылдық тарихи аймағы (Вирджиния штатындағы ең ірі осындай аймақ) және Ориндж пен Гордонсвилл қалаларының тарихи орталықтары бар.
Джеймс Мэдисон мұражайы
Тіркелген тарихи коммерциялық ауданның бір бөлігі болып табылатын, Джеймс Мэдисонды құрметтейтін АҚШ-тағы алғашқы мұражай 1929 жылдың соңында бұрын «Пауэлл Мотор Компаниясы» және «Хиллтоп» мейрамханасы деп белгілі болған ғимаратта орналасқан. Мұражай 18-шы, 19-шы және 20-шы ғасырлардағы Вирджинияның ауылдық аймақтарының артефакттары мен мәдени мұрасын жинап, сақтап, қауымға қызмет етуге, сондай-ақ Джеймс Мэдисонның және аймаққа ерекше үлес қосқан басқа да тұлғалардың өмірі мен жетістіктерін танытуға және құрметтеуге арналған. Көрмелерге «Президенттік туыстар» Джеймс Мэдисон мен Закари Тейлор, президенттік артефакттар, Қара тарих бөлмесі, суреттер галереясы және ауыл шаруашылығы мен көліктердің үлкен залы кіреді.
Шөл даладағы шайқас алаңы
Шөл дала шайқасы 1864 жылдың 5-7 мамыр аралығында Ориндж округінде болды. Бұл шайқас Азамат соғысында генералдар Улисс С. Грант пен Роберт Э. Лидің алғаш рет бетпе-бет кездесуі болды. Шөл даладағы шайқас, тактикалық тұрғыдан шешімсіз болғанымен, Гранттың құрлықтағы науқанының бастапқы шайқасы еді, ол Ричмондтың түсуіне және Лидің Аппоматтокста капитуляциялауына әкелді. 160 000-нан астам әскер шөл далада окоп соғысында және айналасындағы ормандар арқылы шабуылдасты. 7 мамырда оқ атысы тоқтағанда, 23 000-нан астам сарбаз қаза тапты немесе жараланды, мыңдаған адамдар тұтқынға түсті немесе жоғалып кетті. Гранттың Одақ әскері шегініп, оңтүстікке қарай Спотсильвания округінің шайқасына қатысты және ақырында Ричмондқа қарай жылды. Бүгінде Шөл дала шайқасы Фредериксбург және Спотсильвания ұлттық әскери паркінің құрамына кіреді, ол бастапқы шайқас алаңының бір бөлігін сақтап қалды.
Элвуд иелігі
Элвуд сарайы – 1864 жылдың мамыр айындағы Дала шайқасының куәсі болған және бүгінге дейін сақталған жалғыз үй. Шайқас барысында Элвуд Одақ армиясының операциялық базасына айналды, себебі Одақ генералы Грант өзінің штабын жақын маңда орналастырды. Элвуд 1863 жылы Канцельорсвилл шайқасында да маңызды рөл атқарды, сол шайқаста жараланған Конфедерация генералы Стоунволл Джексонның қолы кесіліп, Элвудтағы отбасылық зиратқа жерленді. Канцельорсвилл шайқасынан кейін Элвуд Конфедерация армиясының госпиталі ретінде пайдаланылды. 2008 жылы «Раппаханнок электр кооперативінің «Кооперативтік өмір» журналы» Элвудты «Вирджиния азамат соғысының ең сүйікті орны» деп таныды.
Монпельер
Монпельер – 2700 акр жерді қамтитын плантациялық мүлік. Бұл жер Америка Құрама Штаттарының 4-ші президенті Джеймс Мэдисонға тиесілі болған, ол көбінесе «Конституция әкесі» деп аталады. Үйдің алғашқы бөлігі 1764 жылы Мэдисоннің әкесі Джеймс Мэдисон ағасы салған, ал 1800 және 1812 жылдары ірі екі қосымша салынды. 1984 жылдан бері Монпельер мүлігі Ұлттық тарихи сақтау қорының меншігінде. 2003 жылдан 2008 жылға дейін мүлікте 25 миллион долларлық қайта жаңарту жұмыстары жүргізіліп, үй мен аумақ Джеймс және оның әйелі Долли тұрған 1820 жылғы күйіне келтірілді. Монпельер 1960 жылы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды және 1966 жылдан бері Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізілген. Мэдисон мен Доллидің екеуі де мүліктегі отбасылық зиратқа жерленген.
"Бірлескен қонақ үй"
19 ғасырдағы грузин сәулетінің жақсы сақталған үлгісі саналатын Exchange қонақ үйі Гордонсвилл қаласында Азамат соғысы тарихының куәсі ретінде қалыптасқан. 1860 жылы Вирджиния орталық темір жолының бойында салынған бұл ғимарат, Америка Азамат соғысы басталғаннан кейін тез арада Гордонсвилл қабылдау ауруханасына айналды. Стратегиялық орналасқандығы және жақын маңдағы шайқас алаңдарына жақын болуының арқасында, соғыс аяқталғанға дейін аурухана 70 000-нан астам жаралы әскерге көмек көрсетті. Қайта құру кезеңінде бұл қонақ үй босатылған құлдарға қызмет көрсеткен Freedman's Bureau Hospital деп аталды. Кейіннен ғимарат қайтадан қонақ үй ретінде пайдалануға берілді, 1971 жылы жаңартылып, мұражайға айналдырылды. Қазіргі таңда Вирджиния штатында Азамат соғысы кезеңінен сақталған жалғыз қабылдау ауруханасы осы ғимарат. Азамат соғысы кезіндегі қабылдау ауруханалары триаж орталықтары қызметін атқарды, дәрігерлер науқастарды басқа қалаларға немесе медициналық орталықтарға жібергенге дейін оларға жедел медициналық көмек көрсетті. Мұндай ауруханалар көбінесе ірі қалаларда немесе науқастар көлік құралын ауыстырып, жолын жалғастыратын бағыттарда орналасқан. Қабылдау ауруханалары, сондай-ақ қоймалық немесе тазарту ауруханалары деп те аталады, науқастардың аз уақытқа жатуымен және жоғары айналыммен ерекшеленді.
Медиа
Округқа жергілікті түрде Orange County Review газеті, BH Media Group компаниясына тиесілі апталық басылым, ал аймақтық жағынан Фредериксбург қаласындағы The Free Lance Star, Culpeper Star Exponent және Шарлоттсвилл қаласындағы Daily Progress газеттері қызмет көрсетеді. WVCV радиостанциясы Orange округына лицензияланған, сонымен қатар округта Фредериксбург және Шарлоттсвилл радио нарықтарындағы радиостанциялар да хабар таратады.