Кіріспе

Теннесси штатының округі, АҚШ

Севьер округі (/s//ə/'/v//ɪər/ səVEER) – АҚШ-тың Теннесси штатының округі. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халқы 98 380 адамды құрайды. Оның округ орталығы және ең ірі қаласы – Севьевиль. Севьер округі Севьевиль, ТН микрополитендік статистикалық аймағын құрайды, ол Ноксвилл-Мористаун-Севьевиль, ТН біріктірілген статистикалық аймағының құрамына кіреді.

Тарих

Қазіргі Севье округіне еуропалық қоныс терушілер 18 ғасырдың ортасында келгенге дейін, бұл аймақта 20 000 жылға дейін көшпелі және жартылай көшпелі американдықтар мекен еткен. 16 ғасырдың ортасында Эрнандо де Сото (1540) және Хуан Пардо (1567) басқарған испандық экспедициялары қазіргі Севье округі арқылы өтіп, бұл аймақтың Чиаханың иелігінің бір бөлігі болғанын хабарлады. Чиаха – қазіргі Дуглас тоғанынан жоғары орналасқан, суға батқан аралдағы ауылды орталық еткен шағын муског тайпасы еді. Алайда, 17 ғасырдың соңына қарай, испандықтар келген кезде ата-бабалары тауларда тұрған чероки тайпасы аймақта үстемдік құрды. Олар аймақты негізінен аң аулау үшін пайдаланғанмен, чероки тайпасының Чикамауга тобы өз территориясындағы еуропалық қоныс терушілерге қарсы күресті, тіпті әртүрлі бейбітшілік шарты жасалғаннан кейін де, тұрғын үйлерге шабуылдар жасап, бейбітшілік пен зорлық-зомбылықтың арасында ауысып отырды. Соңында, АҚШ үкіметі оларды "Көз жасы жолы" арқылы өз жерлерінен күштеп шығарды. Севье округі 1794 жылдың 18 қыркүйегінде көршілес Джефферсон округінен бөлініп құрылды және содан бері бастапқы шекарасын сақтап келеді. Округ өзінің атын Франклин штатының губернаторы және Теннесси штатының тұңғыш губернаторы Джон Севиерден алған, ол аймақта қоныс салудың алғашқы жылдарында маңызды рөл атқарды. 1795 жылы құрылғаннан бері округ орталығы Севьевильде орналасқан (соның аты Севиерден қойылған), ол Теннесси штатындағы сегізінші ескі қала. Азамат соғысы кезінде Севье округі Одаққа берілді. 1861 жылдың 8 маусымында Теннесси штатында штаттан бөліну туралы қаулыға дауыс берілгенде, Севье округі тұрғындары 1528 дауыспен 60 дауысқа қарсы дауыс берді. 1861 жылдың қараша айында Севье округінің шерифі Уильям С. Пикенс Шығыс Теннессидегі көпірлерді өртеу қастандығының аясында Строберри-Плейнс теміржол көпірін жоюға сәтсіз әрекет жасады. 1930 жылдардың соңына дейін Севье округінің халқы, экономикасы және қоғамы, негізінен күнкөріс шаруашылығына сүйенген, Оңтүстік аймақтағы басқа округтерден көп ерекшеленбеді. Алайда, 1930 жылдардың басында Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркі құрылғаннан кейін Севье округінің болашағы (парктің жалпы аумағының отыз пайызы осы округтің ішінде орналасқан) күрт өзгерді. Бүгінде туризм округ экономикасын қолдайды.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 598 шаршы миль (1,549 км2) құрайды, оның ішінде 593 шаршы миль (1,536 км2) құрлық, ал 5,2 шаршы миль (13 км2) (0,9%) су. Севьер округінің оңтүстік бөлігі Ұлы Түтінді Таулар аймағында орналасқан және Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркімен қорғалады. Округтің солтүстік бөліктері Ридж және Вэлли Аппалачи тауларында орналасқан. Севьерде Теннесси штатындағы ең биік нүкте – Клинманс-Дом орналасқан, ол округтің Солтүстік Каролинамен шекарасында 6643 фут (2025 м) биіктікке көтеріледі. Округтің шығыс бөлігіндегі Шығыс Смокилерде орналасқан Гьюот тауы штаттың екінші ең биік тауы болып табылады, оның биіктігі 6621 фут (2018 м). 6593 фут (2010 м) биіктігі бар Маунт Ле Конте, округтің орталық бөлігінің көп бөлігінен көрінетін өте көрнекті тау, штаттың үшінші ең биік тауы. Севьер округі негізінен Француз Брод өзенімен суға толады, ол округтің солтүстік бөлігінен өтеді. Француз Бродтың бір бөлігі округтің солтүстік-шығыс бөлігіндегі Дуглас бөгетімен құрылған жасанды су қоймасы – Дуглас көлінің бөлігі болып табылады. Кішкентай Көгершін өзенінің үш саласы (Шығыс, Орта және Батыс) Смоки тауларынан солтүстікке қарай ағып, Севьервильдің жанында бірігіп, Севьервильдің солтүстігіндегі Француз Бродқа құяды. Батыс саласы ең танымал, себебі ол Гатлинбург және Пиджон Фордж қалаларының танымал туристік аймақтарынан өтеді. Севьер округіндегі ең жоғары биіктік айырмашылығы Теннесси штатындағы ең үлкені болып табылады, ол Клинманс-Домдағы 6643 фут (2025 м) биіктіктен Француз Брод өзеніндегі 850 фут (259 м) ең төменгі нүктеге дейін жетеді.

2020 жылғы халық санағы

+Севьер округының нәсілдік құрамы. Раса саны пайызбен: Ақ (испан тілді емес) – 83 801 (85,18%), Қара немесе африкалық американдықтар (испан тілді емес) – 766 (0,78%), Түпкілікті американдықтар – 312 (0,32%), Азиялықтар – 1 103 (1,12%), Тынық мұхиты аралдарынан келгендер – 24 (0,02%), Басқа/Аралас – 3 760 (3,82%), Испандықтар немесе латиноамерикандықтар – 8 614 (8,76%). 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша округте 98 380 адам, 37 933 шаруашылық және 26 538 отбасы тұрады.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақ бойынша 89 889 адам, 37 583 шаңырақ және үй иелену көрсеткіші 68,7 пайызды құрады, бұл штаттың орташа көрсеткішінде кем. Халық тығыздығы 37 252 тұрғын үйден тұрды. Ауданның нәсілдік құрамы: 95,80% ақ нәсілді, 0,86% азиялық, 0,80% қара немесе афроамерикалық, 0,19% американдық үндістер, 0,02% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,02% басқа нәсілдер және 1,31% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 5,33% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 28 467 шаңырақтың 30,70% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 59,30% заңды некеде тұратын жұбайлар, 10,10% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 26,80% отбасы емес. Барлық шаңырақтың 22,00% жеке тұлғалардан тұрады, ал 7,90% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Шаңырақтың орташа мүше саны 2,48, ал отбасының орташа мүше саны 2,88 адамды құрады. Аудан халқының жас құрамы: 23,00% 18 жасқа дейінгілер, 8,30% 18-24 жас аралығындағылар, 29,80% 25-44 жас аралығындағылар, 26,30% 45-64 жас аралығындағылар және 12,60% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 38 жасқа тең. Әр 100 әйелге 95,90 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 92,20 еркек келеді. Шаңырақтың орташа табысы 34 719 доллар, ал отбасының орташа табысы 40 474 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 27 139 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 20 646 доллар. Ауданның жан басына шаққандағы орташа табысы 18 064 долларды құрады. Шаңырақтың 8,20% және халықтың 10,70% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 13,10% және 65 жастан асқандардың 10,10% кедейлікте өмір сүреді. Севьер округі 1990 жылғы санақ пен 2000 жылғы санақ арасындағы халық санының пайыздық өсімі бойынша Теннесси штатындағы үшінші ең жылдам дамитын округ болды.

Үкімет

Севьер округі үкіметінің басшысы, округ әкімі (2003 жылға дейін округтың атқарушы директоры деп белгілі болған), округ көлеміндегі сайлауда сайланады. Әкім, округтың көптеген шағын елді мекендерін қамтитын округтерден сайланған 25 мүшелі комиссиямен бірге қызмет етеді.

Экономика

Севьер округі дәстүрлі шаруашылыққа негіделген қоғам ретінде қалыптасқаннан бері, Ұлы Түтін Таулары Ұлттық паркінің құрылысы округтің оңтүстік бөлігінде үлкен рөл атқара бастағаннан кейін маңызды туристік орталыққа айналды. Дегенмен, осы парк құрылуының бір себебі, сонымен қатар округтің алғашқы маңызды экономикалық драйверлерінің бірі – ағаш өңдеу өнеркәсібі болды. Қазіргі ұлттық парктің аумағындағы мекемелер 1900 жылдардың басында көптеген ағаштарды кесіп алған. Парк 1930 жылдардың соңында ағаш кесу өнеркәсібін тоқтатса да, Ұлы Түтін Таулары Ұлттық паркі елдегі ең көп келінішітін ұлттық паркіне айналғандықтан, Америка Құрама Штаттарындағы ең ірі туристік курорттардың дамуына серпін берді. Севьер округі қазір Теннесси штатындағы туризм экономикасы бойынша үшінші орында тұр, штаттың ең ірі екі қаласы – Нэшвилл мен Мемфистен кейін. Соңғы жылдары коммерциялық коттедждерді жалға беру саласы едәуір өсті.

Туристік жерлер

Туризм саласы округ экономикасын дамытады. Аймақ үшін ең табысты бағыттар төмендегідей: Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркі, Оңтүстік Сивиер округі: 1936 жылы құрылған және одан бері Сивиер округінде туризм индустриясын дамытып келе жатқан ұлттық парк, АҚШ-та ең көп саяхатшыларды қабылдайды, жыл сайын 10 миллионнан астам табиғатқа құштар адамдарды күтеді, олардың көпшілігі Сивиер округы арқылы келеді. Долливуд, Пиджон Фордж: Иесінің бірі Долли Партонның (Локуст Риджде туған) есімімен аталатын тақырыптық парк, жыл сайын шамамен 3 миллион қонаққа есік жабады, бұл оны Теннессидегі ең танымал тақырыптық парк және Ұлы Түтінді Таулар Ұлттық паркінен кейін ең көп танымал орынға айналдырады. Риплидің Смоки аквариумы, Гатлинбург: 2000 жылы ашылған және 2001 жылы АҚШ-тағы ең көп келуші аквариумы деп тағайындалған, оның галереяларынан 2 миллионнан астам турист өтті. Риплидің Смоки аквариумы Гатлинбургтегі ең ірі туристік орталық болып табылады. Обер-Гатлинбург, Гатлинбург: Обер-Гатлинбург шаңғы курорты Гатлинбургтің үстінде орналасқан және округке тән көптеген қызықты мүмкіндіктер ұсынады, оның ішінде қысқы шаңғы трассалары және жабық мұз айдыны. Курортқа келушілерді жеткізетін трамвай "Америкадағы ең үлкен әуе трамвайы" деп мақтан тұтады. Smoky Mountain Opry, Пиджон Фордж: 2011 жылы тұсаукесер өткізген музыкалық ревю сахналық қойылымы. Жылдың көп бөлігінде осы бағдарлама ұсынылады, ал қыс айларында "Рождестволық керемет шоу" көрсетіледі. Foxfire Mountain Тақырыптық Оқиғалар паркі, Севиервилл: Ұлы Түтінді Таулардың етегінде орналасқан 150 акрлық жабайы табиғат тақырыптық паркі келесідей көптеген сыртқы оқиғаларды ұсынады: зиплайн, квадроцикл турлары, қабырғаға өрмелеу, еркін құлау секірулері, әуедегі оқиғалар курстары, жаяу серуендеу жолдары және АҚШ-тағы ең ұзын серпімді көпір.

Колледждер мен университеттер

Округте екі жоғары білім беру мекемесі бар, екеуі де Севьервильде орналасқан. Біріншісі – Морристаун қаласындағы Уолтерс мемлекеттік колледжінің филиалы. Екіншісі – Джонсон-Сити қаласындағы Шығыс Теннесси мемлекеттік университетінің филиалы.

Көлік

Севьер округінің туристік индустриясының қарқынды дамуы округ жолдарына зор жүктеме салған. Бұл жағдайды реттеу мақсатында округ қолданыстағы тас жолдарды кеңейту бойынша бірнеше жоба іске қосты, ал Пиджон Фордж және Гатлинбург қалалары туристерге арналған автобус қызметін ұйымдастырды. Бұл қызмет безендірілген автобустар – «троллейбустар» арқылы туристерді қаланың түрлі танымал орындарына тасымалдайды.

Қауымдастықтар

Севьер округі, Оңтүстік Аппалахияның көптеген ауылдық аймақтары сияқты, салыстырмалы түрде аз мөлшерде қалалар мен көптеген тіркелмеген елді мекендерден құралған.