Кіріспе
Теннесси штатының округі, АҚШ. Шелби округі – АҚШ-тың Теннесси штатындағы ең батыс округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халық саны 929 744 адамды құрайды. Бұл штаттың 95 округінің ішінде халық саны және географиялық ауданы бойынша ең ірісі. Округтың орталығы – Миссисипи өзеніндегі порты бар және Теннесси штатының халық саны бойынша екінші қаласы Мемфис. Округ Кентукки губернаторы Исаак Шелбидің (1750–1826) құрметіне аталған. Шелби округі мен Хейвуд округі – Теннесси штатында афроамерикалықтар көпшілікті құрайтын қалған екі округтің бірі. Шелби округі Мемфис, ТН–МС–АР метрополиялық статистикалық аймағының құрамына кіреді. Округ батысынан Миссисипи өзенімен шектеседі. Миссисипи дельтасында орналасқан бұл округ соғысқа дейінгі кезеңде мақта плантацияларының орталығы ретінде дамыды, ал мақта 20 ғасырдың басына дейін маңызды тауарлық дақыл болып қала берді. Экономика көбірек әртараптандырылды.
Shelby County is the westernmost county in the U. S. state of Tennessee. As of the 2020 census, the population was 929,744. It is the largest of the state's 95 counties, both in terms of population and geographic area. Its county seat is Memphis, a port on the Mississippi River and the second most populous city in Tennessee. The county was named for Governor Isaac Shelby (1750–1826) of Kentucky. It is one of only two remaining counties in Tennessee with a majority African American population, along with Haywood County. Shelby County is part of the Memphis, TN–MS–AR Metropolitan Statistical Area. It is bordered on the west by the Mississippi River. Located within the Mississippi Delta, the county was developed as a center of cotton plantations in the antebellum era, and cotton continued as an important commodity crop well into the 20th century. The economy has become more diversified.
Тарих
Миссисипи өзені аңғарындағы бұл аймақты ұзақ уақыт бойы түрлі мәдениеттерді ұстанған жергілікті халықтар мекендеген. Тарихи тұста Чикасо тайпасы осы аймақтың көп бөлігін бақылаған. Олар бекіністі және күрделі қалалар салған маңызды Миссисиппи мәдениетінің ұрпақтары деп есептеледі. Олардың ең ірісі – Кахокия қаласы, ол шамамен 950 жылдан бастап 15 ғасырға дейін өркендеген. Ол қазіргі Иллинойс штатының оңтүстігінде, Миссисипи өзенінің шығыс жағында, қазіргі Сент-Луис, Миссури қаласымен шамамен бірдей ендікте орналасқан. Шелби округі 1818 жылы Джексон сатып алуы аясында Чикасо тайпасынан АҚШ үкіметі сатып алған жерлердің бір бөлігі болды. Шелби округі 1819 жылы еуропалық американдық көшпенділермен құрылып, жерді сатып алу туралы келіссөздерге көмектескен Кентукки штатының бұрынғы губернаторы Исаак Шелбинің құрметіне аталды. Америка Азамат соғысынан кейін Мемфис қаласының өсіп-өркендеуі мен штат экономикасындағы маңызды рөлі ескеріліп, округ орталығы Мемфиске көшірілді. (Рейли қаласы қазір Мемфис қаласының құрамына енді.) Ғасырдың басында штат сайлаушы тізіміне тіркелуге кедергі келтіретін заңдар қабылдағанда көптеген афроамерикандықтар сайлау құқығынан айырылды; заң шығарушы орган сонымен қатар Jim Crow заңдарын, оның ішінде қоғамдық орындардағы нәсілдік сегрегацияны енгізді. Афроамерикандықтар 60 жылдан астам уақыт бойы саяси жүйеден шеттетілді. 20 ғасырда ауыл шаруашылығын механикаландыру, солтүстіктегі өнеркәсіптер мен теміржолдар жұмысшыларды тартып алған кезде, фермерлік еңбекке деген қажеттілікті азайтты. Ұлы көші-қон нәтижесінде көптеген афроамерикандықтар ауылдық аймақтардан Мемфиске немесе солтүстік қалаларына жұмыс және әлеуметтік-саяси мүмкіндіктер іздеп көшті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Мемфистің шетінде жердің арзан болуына байланысты көптеген жаңа тұрғын үйлер салынды. Жаңа тұрғындардың артынан сауда орындары да келді, нәтижесінде халық қаладан көшіп, округте қала маңындағы жерлерге қоныстанды. Тұрғын үйлер мен қала маңындағы жерлердің дамуы жалғасып, астаналық аймақтың халқы ақ түсті адамдардан басым болды. Округте алты қала құрылды, ал қалғандары құрылмаған қауымдастықтар болып табылады. Тұрғындар аймақтағы көптеген саябақтардың және Мемфис қаласындағы көрікті жерлердің ыңғайлылығын пайдаланады.
География
АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 785 шаршы миль (2,033 км2) құрайды, оның ішінде 763 шаршы миль (1,976 км2) құрлық және 22 шаршы миль (57 км2) (2,8%) су алабын құрайды. Бұл аумағы бойынша Теннесси штатындағы ең ірі округ. Теннесси штатының ең төменгі нүктесі Миссисипи өзенінде, Шелби округінде (Мемфис қаласының шекарасынан тыс) орналасқан, сол жерден өзен Теннессиден Миссисипиге ағып өтеді.
2020 жылғы халық санағы
Шелби округі, Теннесси – Растық және этникалық құрамы (NH = Испандық емес) Ескерту: АҚШ халық санағы испандық/латиноамерикандықтарды этникалық категория ретінде қарастырады. Осы кестеде латиноамерикандықтар нәсілдік категориялардан тысқарыда қарастырылып, жеке категорияға жатқызылған. Латындықтар кез келген нәсілге жатуы мүмкін. Нәсіл / ЭтностықPop 2000Pop 2010Pop 2020% 2000% 2010% 2020Тек ақ (NH)414,888359,106316,74046.23%38.71%34.07%Тек қара немесе африкалық америкалық (NH)434,201481,434475,07448.38%51.90%51.10%Тек американдық немесе Аляска тумасы (NH)1,5381,8041,5610.17%0.19%0.17%Тек азиялық (NH)14,55221,24527,9601.62%2.29%3.01%Тек Тынық мұхиты аралдары (NH)2482742560.03%0.03%0.03%Тек басқа нәсіл (NH)9461,0973,6140.11%0.12%0.39%Аралас нәсілді (NH)7,73510,59526,8320.86%1.14%2.89%Испандық немесе латиноамерикандық (кез келген нәсіл)23,36452,09277,7072.60%5.62%8.36%Барлығы897,472927,644929,744100.00%100.00%100.00%
2020 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 929,744 адам, 353,950 шаруашылық және 215,446 отбасы тұрады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша округте 927 644 адам тұрды. Олардың 52,1% қара немесе африкалық американдықтар, 40,6% ақ нәсілді, 2,3% азиялықтар, 0,2% американдықтар, 3,3% басқа нәсілдік топқа жататын және 1,4% екі немесе одан көп нәсілдік топқа жататын адамдарды құрады. 5,6% испаниялық немесе латиноамерикандықтар (кез келген нәсілден).
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша округте 897 472 адам, 338 366 үй шаруашылығы және 228 735 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 362 954 тұрғын үйден құралды. Округтің нәсілдік құрамы: 48,56% қара немесе афроамерикалықтар, 47,34% ақтар, 0,20% американдық индейлер, 1,64% азиялықтар, 0,04% Тынық мұхиты аралдарынан келгендер, 1,20% басқа нәсілдер және 1,02% екі немесе одан көп нәсілділер. Халықтың 2,60% испаниялық немесе латын американдықтар. 338 366 үй шаруашылығының 34,20%-ында 18 жасқа дейінгі балалар бар, 42,80%-ы бірге тұратын жұбайлар, 20,10%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 32,40%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 27,00%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 7,70%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,60 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,18 адамды құрайды. Округте халық жас бойынша келесідей таралады: 18 жасқа дейінгілер – 28,20%, 18-ден 24 жасқа дейінгілер – 9,70%, 25-тен 44 жасқа дейінгілер – 31,10%, 45-тен 64 жасқа дейінгілер – 21,00%, 65 және одан жоғары жастағылар – 10,00%. Орташа жас 33 жас. Әр 100 әйелге 91,40 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 86,80 еркек келеді. Округтағы үй шаруашылығының орташа табысы 39 593 доллар, ал отбасының орташа табысы 47 386 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 36 932 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 26 776 доллар. Округтағы жан басына шаққандағы орташа табыс 20 856 долларды құрайды. Отбасылардың 12,90%-ы және халықтың 16,00%-ы кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 22,90%-ы және 65 жастан асқандардың 13,30%-ы.
Заң және мемлекеттік басқару
Алғашқы округтік үкімет 1820 жылы тоқсандық сот ретінде құрылды. Америка Азамат соғысынан кейінгі қайта құру кезінде губернатор Уильям Г. Браунлоу округті басқару үшін бес мүшелі комиссия тағайындады. 1870 жылы штат жаңа конституция қабылдағанда, округ лауазымдарына адамдарды сайлау халықтың немесе тоқсандық соттың құзырында болды. 1910 жылға қарай Шелби округінің тоқсандық сотында 50 мүше болды, бұл оны тиімсіз етті; кейбір белгілі адамдар оны "тынышсыз демократиялық" деп сынға алды. Мемфистің саяси көшбасшысы Э. Х. Крамп 1911 жылы Шелби округі комиссиясы үшін үш мүшеден тұратын атқару комиссиясын құруға бағытталған заңға қол жеткізді, ол мүліктік салықтарды белгілеуден басқа барлық мәселелер бойынша сот шешімдерін жоққа шығара алатын, бұл штат конституциясымен қорғалған. Ол сондай-ақ округтер санын он тоғызға, содан кейін жетіге дейін азайтты. Крамп 1954 жылы қайтыс болғаннан кейін округтің атқару комиссиясы таратылды. 1964 жылы АҚШ Жоғарғы Соты "Бейкер против Карр" ісінде заң шығару округтерінің халқына пропорционалды түрде бөлінуі керек екенін, бұл "бір адам – бір дауыс" принципі деп белгіледі. Бұл өзгеріс географиялық өкілдікке басымдық берілген Шелби округінде енгізілді. 1965 жылы тоқсандық сотқа мүшелерді сайлау үшін шамамен тең халқы бар тоғыз округ құрылды. Округтік комиссия мүшелерінің өкілеттік мерзімі төрт жылды құрайды. Шелби округінде сайланатын басқа лауазымдарға шериф (бас құқық қорғау органы), сенімді (бас салық жинаушы) және бағалаушы (бас мүлік бағалаушы) кіреді. Үкіметтің жылдық бюджеті 1,1 миллиард доллар, ал штат қызметкерлерінің саны 6000 адамды құрайды.
Шелби округінің соты
Шелби округінің соты Мемфис қаласында Адамс даңғылында Солтүстік 2-ші және Солтүстік 3-ші көшелер аралығында орналасқан. Оны Джеймс Гэмбл Роджерс жобалап, 1909 жылы құрылысы аяқталған. Бұл неоклассикалық ғимаратта үлкен ионикалық бағаналармен тірелген карнизбен жабдықталған ұзын портик бар. Дж. Масси Ринд жасаған амбициозды мүсіндік бағдарламаға қақпақ топтары, Канондық құқық, Рим құқығы, Заңнамалық құқық, Азаматтық құқық және Қылмыстық құқық кіреді. Солтүстік фасадының карнизінде Адалдық, Батылдық, Мейірімділік, Сабырлылық, Пайымдылық және Білімді бейнелейтін әйелдердің аллегориялық мүсіндерін кездестіруге болады. Басты кіреберістердің екі жағында Даналық, Әділет, Бостандық, Билік, Бейбітшілік және Гүлденуді бейнелейтін, адамнан артық мөлшердегі отырған мүсіндер орналасқан. Бұл штаттың ең ірі сот ғимараты. Сот ғимараты "Қойлардың үндемеуі" фильмінде доктор Ханнибал Лектер ұсталған және қашқан жер ретінде бейнеленген. Сот ғимараты тарихи орындардың ұлттық тізіліміне енген Адамс даңғылы тарихи ауданының құрамына кіреді.
Жоғары білім
Шелби округінде он төрт жоғары оқу орны және негізгі кампусы басқа округте орналасқан мекемелердің филиалдық кампустары бар. Мемфисте Баптист денсаулық сақтау ғылымдары колледжі, Христиан бауырлары университеті, Embry–Riddle Аэронавтика университеті, Worldwide (Мемфис кампусы), Хардинг теология мектебі, ЛеМойн–Оуэн колледжі, Мемфис өнер колледжі, Мемфис теологиялық семинариясы, Родс колледжі, Оңтүстік оптометрия колледжі, Оңтүстік-Батыс Теннесси қоғамдық колледжі, Теннесси университетінің денсаулық сақтау ғылымдары орталығы және Мемфис университеті орналасқан. Кордовада Орта Америка баптистік теологиялық семинариясы орналасқан. Германтаунда Юнион университетінің филиалдық кампусы бар.
Жергілікті транзит
Қоғамдық көлік Мемфис аймағының көлік басқармасы (MATA) арқылы ұсынылады. MATA автобустарынан өзге, MATA троллейбусын да пайдаланады. Сонымен қатар, қалада Mud Island аралымен қаланы байланыстыратын Мемфис аспалы жолы деп аталатын аспалы монорельс бар.
Әуе қатынасы
Шелби округі – Мемфис қаласының ортасынан оңтүстікке қарай 5 шақырым (3 миль) қашықтықта орналасқан Мемфис халықаралық әуежайының орналасқан жері.
Қауымдастықтар
Сандар оң жақтағы картаға қатысты.