Кіріспе

Теннесси штатының округі, АҚШ. Реа округі (/r//eɪ/ RAY) – АҚШ-тың Теннесси штатында орналасқан округ. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 32 870 адамды құрайды. Округ орталығы – Дейтон қаласы. Реа округі Дейтон, ТН микрополитендік статистикалық аймағын құрайды, бұл аймақ Чаттануга-Кливленд-Далтон, ТН-GA-AL біріктірілген статистикалық аймағының құрамына да кіреді.

Тарих

Риа округі Теннесси саясаткері және Революциялық соғыс ардагері Джон Рианың есімімен аталады. 1830 жылдары АҚШ үкіметінің чероки тайпасын күштеп көшіруінің бір бөлігі ретінде, Ашылған жолдың бір бөлігі осы округ арқылы өтті. Америка Азамат соғысы кезінде Риа округі Шығыс Теннессидегі Конфедерация тарапын жақтаған азашар округтердің бірі болды. 1861 жылы Одаққа жақтас Шығыс Теннесси конвенциясына делегат жібермеген жалғыз округ осы Риа округі болды. Округ 1861 жылғы маусымдағы Теннессинің сецессия қаулысына 360 дауысқа қарсы 202 дауыспен қолдау көрсетті. Риа Конфедерация армиясы үшін жеті рота жинады, ал Одақ үшін – тек бір рота ғана. Азамат соғысы кезінде Риа округінде екі тараптан да әйелдерден құралған атты әскер бөлімі болды. Бұл бөлім 1862 жылы құрылды және жасөспірім қыздар мен 20 жасқа дейінгі әйелдерден тұрды. Олар Риа округінің Спартандары деп аталды. 1863 жылға дейін Спартан әйелдері әскери қызметтегі жақындарына көмек көрсетіп, қазіргі заманғы көмек пакеттері сияқты азық-түлік жеткізетін. 1863 жылы Одақ әскері Риа округіне кіргеннен кейін Спартан әйелдері Конфедерация күштері үшін тыңшылықпен айналысқан болуы мүмкін. Спартан әйелдері 1865 жылғы сәуірде Риа округінің Одаққа жақтас адамының бұйрығымен тұтқындалды және Теннесси өзеніне дейін шеруге мәжбүр болды. Одан кейін олар "Чаттануга" кемесімен Чаттанугаға жеткізілді. Чаттанугаға келгеннен кейін Одақ офицерлері әйелдердің қауіпті еместігін түсініп, оларды босатып, Риа округіне қайтаруға бұйырды. Олар алдымен АҚШ үкіметіне адалдық серт беруі керек болды. Спартан әйелдері Конфедерация армиясының ресми бөлімі емес еді. 1890 жылы округ орталығы Вашингтон қауымынан қазіргі Дейтон қаласына көшірілді. Бұл шешімге Цинциннати-Чаттануга темір жолының Смит торабында аяқталуы, Чаттануганың қарқынды өсуі, Америка Азамат соғысының салдары және округтің көрнекті азаматтарының көшіп кетуі сияқты бірнеше факторлар ықпал етті. 1925 жылы Риа округінде "Батлер" заңына сәйкес Теннесси мемлекеттік мектептерінде эволюция теориясын оқытуға тыйым салынды, осыған байланысты өткен Скопс процесі болды. Бұл сот процесі "ғасырдың соты" деп аталды. Уильям Дженнингс Брайан сотта прокурор рөлін атқарды және сот аяқталғаннан кейін көп ұзамай Дейтонда қайтыс болды. Жақында Риа округі сотының аумағында Брайанның ескерткіші орнатылды. 1956 жылы штат Жоғарғы соты "кейбір мұғалімдердің мектеп сағатында сыныптарда Киелі кітапты оқуына немесе оқушыларға оқып беруіне, оқушылардан осы үзінділердің мазмұны туралы сұрақтар қоюына, әдетте Матай кітабының алтыншы тарауында кездесетін Иеміздің дұғасы сияқты дұғаларды қайталауына, әндер мен басқа да діни әндер орындауына және оқушылардан жексенбілік мектепке бару-бармауы туралы сұрауына" қатысты "әдеттегі және қалыпты практиканы" қолдады. Сот мұғалімдерге мұндай іс-әрекеттерге тыйым салу мемлекеттік конституцияның 1-бабының 3-тармағын бұзады деп шешті: "барлық адамдардың өз саналарының ықпалымен Құдіреті шексіз Құдайға ғибадат етуге табиғи және күшінен айырылмайтын құқығы бар; ешкімді ғибадат орнына баруға, оны салуға немесе қолдауға немесе өзінің келісіміне қарсы дін қызметшісін ұстауға мәжбүрлеуге болмайды; ешқандай адам билігі сана бостандығының құқықтарын бақылауға немесе оған кедергі жасауға болмайды; және заң бойынша ешқандай діни мекемеге немесе ғибадат ету тәсіліне артықшылық берілмейді". Сот содан кейін АҚШ Конституциясының 14-ші түзетуіндегі тең қорғау кепілдігін бұзу "балаларына олар қалаған нәрсені үйретуге, бірақ мұғалімдер мен орындар абыройлы болуы керек және оқытылған нәрселер аморальдық немесе қоғамдық әл-ауқатқа зиян келтірмеуі керек" екенін айтты. Алайда, сол кезде штат Жоғарғы соты былай түсіндірді: "біз шағымданушылардың осы конституциялық шектеулерге тым тар және догматикалық көзқарас танытқанын сезінеміз. Олар сана бостандығы мен діни ғибадатқа деген құлшыныстарымен діннің өзі адам жасаған барлық ағымнан жоғары екендігін ұмытты". 2004 жылдың 8 маусымында федералды апелляциялық сот Киелі кітапты оқуға тыйым салу туралы шешімді, "дін мен мемлекеттің бөлінуі" қағидасын бұзу ретінде қолдады. 2004 жылдың 16 наурызында Риа округі комиссары Дж.С.Фугейт Теннессиде гомосексуалистерге тыйым салу туралы дауыс беруге түрткі болды, бұл округке оларды "табиғатқа қарсы қылмыстар" үшін айыптауға мүмкіндік берді. Бұл шара 8 дауысқа қарсы 0 дауыспен қабылданды. Шешімге дауыс берген комиссарлардың бірнешесі қайта сайлануға түспеуді немесе сайлауда жеңіліске ұшырады. Шешім 18 наурызда кері тартылды. Наразылық ретінде 2004 жылдың 8 мамырында "Риадағы Гей күні" өтті, онда шамамен 400 адам қатысты.

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 336 шаршы миль (870 км2) құрайды, оның 21 шаршы милі (54 км2) (6,3%) су жамылған. Камберленд жазығының бөлігі – Уолден Ридж, Риа округінің батысында Бледсоу округімен шекарасын анықтайды. Теннесси өзені Риа округінің шығысында Мейгс округімен шекарасын құрайды. Теннесси өзенінің саласы – Уайтс Крик, Риа округінің солтүстігінде Роан округімен шекарасын құрайды. Уотс-Бар бөгеті Спринг-Сити маңында Теннесси өзені арқылы өтеді. Бөгеттен жоғарыдағы өзен бөлігі Уоттс-Бар көліне, ал төмендегі бөлігі Чикамауга көліне жатады. Уоттс-Бар бөгетінің жанында Уоттс-Бар ядролық электр станциясы орналасқан. Риа окруғының маңызды солтүстік-оңтүстік бағытталған жолы – АҚШ 27-жолы. Басты шығыс-батыс бағытталған жолдарға 30-шы мемлекеттік жол жатады, ол Дейтон қаласында 27-жолмен қиылысады, сондай-ақ 68-ші мемлекеттік жол Спринг-Ситиді Мэдисонвилл және Кроссвилл қалаларымен байланыстырады.

2020 жылғы халық санағы

+Риа округінің нәсілдік құрамы. Раса саны, пайыздық үлесі: Ақ (испан тілді емес) – 28 641, 87,13%; Қара немесе африкалық америкалық (испан тілді емес) – 598, 1,82%; Түпкілікті американдықтар – 100, 0,3%; Азиялықтар – 195, 0,59%; Тынық мұхиты аралдарынан келгендер – 6, 0,02%; Басқа/аралас – 1 370, 4,17%; Испандық немесе латиноамерикандықтар – 1 960, 5,96%. 2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша округте 32 870 адам, 12 177 шаруашылық және 8 235 отбасы тұрады.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша округте 28 400 адам, 11 184 үй шаруашылығы және 8 108 отбасы тұрды. Халық тығыздығы болды, ал 12 565 тұрғын үйдің орташа тығыздығы болды. Округтың этникалық құрамы: 95,41% ақ нәсілді, 2,04% афроамерикалық, 0,39% американдық үндістер, 0,29% азиялық, 0,79% басқа нәсілдерден және 1,08% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 1,67%-ы кез келген нәсілге жататын испаниялық немесе латын америкалықтарды құрады. 11 184 үй шаруашылығының 31,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 57,4%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 11,2%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарды, ал 27,5%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 23,8%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 9,9%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,46 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,90 адамды құрады. Округтағы жас бойынша үлестіру: 18 жасқа дейінгілер 23,7%, 18-24 жас аралығындағылар 10,0%, 25-44 жас аралығындағылар 27,5%, 45-64 жас аралығындағылар 25,0% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 13,8% құрады. Медианалық жас 37 жасқа тең болды. Әр 100 әйелге 94,30 еркек, ал 18 жастан асқан әр 100 әйелге 91,70 еркек шалысты. Риа округындағы үй шаруашылығының медианалық табысы 28 418 доллар, ал отбасының медианалық табысы 33 580 доллар болды. Ер адамдардың медианалық табысы 21 066 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 16 063 долларға тең. Округтың жан басына шаққандағы табысы 15 672 долларды құрады. Халықтың 34,7%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 19,00%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 15,20%-ы.

Білім

Риа округінің мектептері, округ басқаратын мемлекеттік білім беру жүйесі, Риа округіның көптеген оқушыларына қызмет көрсетеді. Жүйе үш бастауыш мектеп, екі орта мектеп, екі K 8 мектебі, бір жоғары мектеп (Риа округі жоғары мектебі) және бір балама мектепті қамтиды. K 8 мектебі, Риа Централь бастауыш мектебі, қазіргі уақытта Теннесси штатындағы оқушы саны бойынша ең ірі K 8 мектебі болып табылады. Дейтон қаласы қала шегінде тұратын балаларға қызмет көрсететін K 8 мектебі, Дейтон қалалық мектебін басқарады. Дегенмен, округтағы барлық мемлекеттік мектеп оқушылары сегізінші сыныпты бітіргеннен кейін Эвенсвиллдегі Риа округі жоғары мектебіне түседі, себебі қалада жоғары мектеп жоқ. Жоғары мектепте шамамен 1500 оқушы білім алады. Риа округі академиясы – Дейтон қаласында орналасқан жеке меншік, коммерциялық емес K4–12 мектебі. Мектеп 2003 жылы құрылған және қазіргі таңда шамамен 150 оқушы білім алуда. Брайан колледжі, төрт жылдық христиандық гуманитарлық колледжі, Дейтон қаласында орналасқан. Колледж Уильям Дженнингс Брайанның құрметіне аталған. Чаттануга мемлекеттік колледжінің Дейтон қаласында шағын серік кампусы бар. Сонымен қатар, жұмыс істейтін ересектерге арналған халықаралық магистратура деңгейіндегі христиан колледжі, Оксфорд аспирантурасы, Дейтон қаласында орналасқан.