Кіріспе
Пенсильвания штатындағы округ, АҚШ
Лузерн округі – Пенсильвания штатында орналасқан округ. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, округтың жалпы ауданы 906 шаршы миль (2,347 км²), оның ішінде 890 шаршы миль (2,305 км²) құрлық және 16 шаршы миль (41 км²) су құрайды. Бұл Солтүстік-Шығыс Пенсильванияның жалпы ауданы бойынша екінші ірі округі. 2020 жылғы халық санағы бойынша, округта 325 594 адам тұрады, бұл оны штаттың солтүстік-шығыс бөлігіндегі ең көп халқы бар округ етеді. Округ орталығы және ең халқы көп қаласы – Уилкс-Барре. Халық саны көп басқа да елді мекендерге Хейзелтон, Кингстон, Нантикок және Питтстон жатады. Лузерн округі Скрантон–Уилкс-Барре–Хейзелтон қалалық статистикалық аймағының құрамына кіреді, 2017 жылғы мәліметтер бойынша оның жалпы халқы 555 426 адамды құрайды. Округ штаттың Солтүстік-Шығыс Пенсильвания аймағының бір бөлігі болып табылады. 1786 жылдың 25 қыркүйегінде Лузерн округі Нортумберленд округінің бір бөлігінен құрылды. Ол 18 ғасырдағы француз әскери қызметкері және дипломаты Шевалье де ла Лузернның құрметіне аталған. Құрылған кезде Лузерн округі Солтүстік-Шығыс Пенсильванияның үлкен бөлігін алып жатқан. 1810 жылдан 1878 жылға дейін ол бірнеше кіші округтерге бөлінді. Брэдфорд, Лаккаванна, Сускеханна және Вайоминг округтері Лузерн округінің бөліктерінен құрылды. Округ 19 және 20 ғасырларда белсенді антрацит көмір өндіру аймағы ретінде маңызға ие болды, оның жұмыс күшінің көп бөлігі еуропалық иммигранттардан тұрды. 1930 жылы округтағы халық саны ең жоғары деңгейге жетіп, 445 109 адамды құрады. 21 ғасырдың басында көптеген зауыттар мен көмір шахталары жабылды. Құржау белдеуіндегі көптеген аймақтар сияқты, Лузерн округі де халық санының азаюына және қалалардың құлдырауына куә болды. Алайда, соңғы жылдары экономика орташа деңгейде өсті, қойма шаруашылығы өндірістің негізгі саласы ретінде ығыстырды.
Тарих
Лузерн округінің тарихи қоғамы Лузерн округінің және оның төңірегінің тарихи естеліктерінің сақтаушысы болып табылады. Ол аймақтағы өмірді бағыттап, қалыптастырған тарихты, дәстүрлерді, оқиғаларды, адамдарды және мәдениеттерді тіркеп, түсіндіреді.
18 ғасыр
Уайоминг аңғары бұрыннан-ақ жергілікті халықтар мекендеген аймақ болды. 1700 жылдары Вайоминг аңғарында бірнеше үнді тайпалары тұрды, оның ішінде ирокез тілінде сөйлейтін Сусквеханноктар және алгонкиан тілінде сөйлейтін Делавэрлер (Ленапе). 18 ғасырдың ортасында Коннектикут штатының, негізінен ағылшын тегінен шыққан қоныс аударушылары осы аңғарға келді. Олар аймақта тіркелген алғашқы еуропалықтар еді. Кейбіреулері үнді халықтарына миссионерлер ретінде келсе, енді біреулері Сускехана өзенінің жанындағы құнарлы жерді өңдеу үшін келді. Бірақ, француз және үнді соғысының (Ұлыбритания мен Франция арасындағы Жеті жылдық соғыстың Солтүстік Америка майданы) қатігездігі салдарынан бұл Коннектикут қоныс аударушылары аңғардан қуылды. Пенсильвания және Коннектикут британдық колониялары Вайоминг аңғарына өздерінің құқығы бар деп мәлімдеді. Англия королі Чарльз II 1662 жылы Коннектикут колониясына осы жерді берген, сондай-ақ 1681 жылы Пенсильванияның негізін қалаушы Уильям Пеннге де берген еді. 1769 жылы Коннектикуттан келген Янки қоныс аударушылары аңғарға қайта оралып, Уилкс-Барре қаласын құрды. Бірақ олар жалғыз болған жоқ. Пенсильваниялық қоныс аударушылар (пеннамиттер) де осы аймақта болды. Қарулы пеннамиттер тобы Коннектикут қоныс аударушыларын, пенамит-янки соғыстары деп танылған қақтығыста мазалады. Жер дауы жалғасып жатқанда, одан да ірі соғыс басталды. 1775 жылы Он үш колония Ұлыбританияның отаршылдық үкіметіне қарсы тәуелсіздік соғысын бастады. Пенсильвания және Коннектикут тұрғындары көбінесе Патриоттардың мүддесін қолдады, олар Америка революциясы мен тәуелсіздікті жақтады. 1778 жылдың 30 маусымында майор Джон Батлер басқаратын Лоялист әскерлері Вайоминг аңғарына бүлікші американдық қоныстарға шабуыл жасау үшін келді. 1 шілдеде аңғардың солтүстік жағындағы Винтермут бекінісі бір оқ атусыз берілді. Келесі күні таңертең кішкентай Форт Дженкинс те берілді. Екі бекініс те кейіннен толығымен өртендіп кетті. Патриоттар жасағы Forty Fort-та жиналды. 3 шілдеде шамамен 375 адамнан тұратын колонна, оның ішінде Континенталдық армиядан келген сарбаздардың бір бөлімі, подполковник Зебулон Батлер мен полковник Натан Денисонның басшылығымен форттан жолға шықты. Батлердің рейнджерлері, көбінесе Сенека тайпасынан құралған 500-ге жуық үнді одақтастарының көмегімен, жақындап келе жатқан американдықтарға шабуыл жасады. Нәтижесінде Вайоминг аңғарының шамамен 300 Патриоты Вайоминг қырғынында қаза тапты. Бүгінде Вайоминг қаласындағы ескерткіш соғыста қаза болғандардың зират орнын көрсетеді. Келесі күні полковник Денисон Forty Fort және басқа бірнеше бекеттерді тапсырды. Осы капитуляциядан кейін Вайоминг аңғарында кеңінен тонаушылық пен ғимараттарды өртеу орын алды, бірақ соғысқа қатыспаған адамдарға ешқандай зиян келтірілмеді.
Революциялық соғыстан кейінгі
Американың Тәуелсіздік соғысы үш жылдан кейін (1783 жылы) Париж шартына қол қою арқылы аяқталды. Ұлыбритания, соңында, Америка Құрама Штаттарының тәуелсіздігін мойындады. Пенсильвания мен Коннектикут арасындағы жер дауы соғыс аяқталғаннан кейін де жалғасты. Коннектикут Вайоминг аңғарында өз округін (Вестморленд деген атпен) құрды. Бірақ Пенсильвания бұл жердің өздеріне тиесілі екенін мәлімдеді. Мәселені шешу үшін Конфедерация Конгресіне жүгінуге шешім қабылданды. 1782 жылдың 30 желтоқсанындағы Трентон жарлығымен Конфедерация үкіметі бұл аймақтың Пенсильванияға тиесілі екенін ресми түрде бекітті; Вайоминг аңғары Нортумберленд округінің құрамына енді. Пенсильвания Коннектикуттан келген қоныс терушілерді, сондай-ақ «янкилер» деп аталғандарды, Комонвеллдің азаматтары деп танымады. Оларға дауыс беруге рұқсат берілмеді және меншік құқықтарынан бас тартуға бұйрық берілді. 1784 жылдың мамыр айында Пенсильванияның қарулы күштері Коннектикут қоныс терушілерін аңғардан күшпен шығарып жіберді. Қараша айына қарай янкилер үлкен күшпен қайта оралды. Олар Уилкс-Барредегі Дикинсон бекінісін басып алып, қиратты. Осы жеңістің нәтижесінде Коннектикут пен Пенсильваниядан бөлек жаңа штат құру туралы ұсыныс жасалды. Жаңа штат Вестморленд деп аталуға тиіс болды. Жерді жоғалтпау үшін Пенсильвания штаты Коннектикут (янки) қоныс терушілерімен келісімге келді. Янки қоныс терушілеріне Пенсильванияның азаматтығы берілді және олардың меншік құқықтары Трентон жарлығына дейін болған күйінде қалпына келтірілді. Келісімнің бір бөлігі ретінде Пенсильвания Солтүстік-Шығыс Пенсильванияда жаңа округ құруға келісті. Янкилер шарттарға келісті. 1786 жылдың 25 қыркүйегінде Пенсильвания Бас Ассамблеясы Лузерн округін құру туралы қаулы қабылдады. Ол Нортумберленд округінің бір бөлігінен құрылды және 18-ші ғасырдың соңында американдық көтерілісшілер мен тәуелсіз АҚШ-тың жаңа үкіметіне француз сарбазы және дипломаты болған Шевалье де ла Лузернның құрметіне аталды. Уилкс-Барре жаңа аумақтың әкімшілік орталығы болып белгіленді. Бұл қаулы жаңа штат құру идеясына нүкте қойды. Құрылған кезде Лузерн округі Солтүстік-Шығыс Пенсильванияның үлкен бөлігін алып жатты. Брэдфорд, Лаккаванна, Сускеханна және Вайоминг округтері болашақта Лузерн округінің құрамына кірді. Жаңа округтің халқы көшіп келушілердің арқасында жылдам өсті. 1790 жылы Вайоминг аңғарында 2000-нан аз адам тұрды. 1800 жылға қарай тұрғындардың саны шамамен 13000-ға жетті.
19 ғасыр
Аудан 19-шы ғасырда антрацит көмір өндіру аймағы ретінде маңызға ие болды. 1791 жылы неміс иммигранты Филипп Гиндер Саммит-Хилл маңында антрацит (немесе "қатты көмір") тапты. Осының нәтижесінде "Лейхей көмір кеніші" компаниясы құрылды. Компанияның бастауы қиын болды, себебі антрацит көмірді тұтандыру қиын болды және оны қалалық нарықтарға тасымалдау мүмкін болмады. 1807 жылы Абижа және Джон Смит ағайындылары антрацитті Сускеханна өзенімен кеме арқылы тасымалдауды табысты жүзеге асырды. 1808 жылы Уилкс-Барре судьясы Джесси Фелл темір торды пайдалану арқылы антрацитты тұтандырудың жолын тапты; бұл көмірдің оңай жануына мүмкіндік берді. Бұл жаңалық антрацитті отын ретінде танымал етті. Соның салдарынан Солтүстік-Шығыс Пенсильванияда көмір өнеркәсібі кеңейді. 1800 жылдар бойы көмір өндіру мен тасымалдау үшін каналдар мен теміржолдар салынды. Отыз жыл өткен соң, 1842 жылдың 4 сәуірінде Вайоминг округі, қазіргі Тунканнок және оның төңірегіндегі аймақ, Лузерн округінің бір бөлігінен бөлініп шықты. Лузерн округінде көмір өндіру өркендегеніне байланысты халық саны арта бастады. 5000-ға жуық тұрғыны бар Карбондейл 1851 жылдың 15 наурызында қала мәртебесін алды. 35000-ға жуық халқы бар Скрантон 1866 жылдың 23 сәуірінде қала болып құрылды. Ал 10 мыңнан астам халқы бар Уилкс-Барре 1871 жылы қала мәртебесін алды. 1875 жылға қарай Лузерн округінен алынған антрацит көмірі Пенсильвания штатында өндірілген антрациттің жартысын құрады. Лузерн округі Скрантон және Карбондейл сияқты маңызды аймақтарды жоғалтса да, оның аудандары мен қалалары дамуын жалғастырды. Хазлтон (1891 жылы) және Питтстон (1894 жылы) халық санының өсуіне байланысты қалалар болып құрылды. Көмір өнеркәсібінің өркендеуіне байланысты мыңдаған еуропалық иммигранттар Лузерн округіне ағылып келді. Халық санының артуы Нью-Йорк және Филадельфиядағы фабрика иелерінің назарын аударды. Лузерн округінде жұмыс күшінің үнемі артуын пайдалану үшін ондаған фабрикалар ашылды. Халық санының өсуі және аймақтағы өнеркәсіптің дамуы 19-шы ғасырдың екінші жартысында трагедиялардың көбеюіне әкелді. 1890 жылдың 19 тамызында Уилкс-Барреде F3 торнадосы болғанда 16 адам қаза тапты. Бұл округ тарихындағы ең қорқынышты торнадо болды. Аймақтағы алғашқы маңызды кен апаты 1869 жылдың 6 қыркүйегінде Плимут қалашығындағы Авондейл кенішінде болған өрт кезінде 110 адам қаза тапты. Тағы бір ауыр кен апаты 1896 жылдың 28 маусымында Питтстон қаласындағы Ньютон көмір компаниясының Твин Шафт кеніші құлап, 58 шахтер қаза тапқанда болды. 19-шы ғасырдың соңына қарай аймақта еңбек даулары мен кәсіподақ қызметі күшейді. Шахташылар нашар жұмыс жағдайларына және әділетсіз жалақыға наразылық білдірді. Бұл округ бойынша жағдайды шиеленістірді. Ең танымал және қасіретті қақтығыстардың бірі 1897 жылдың 10 қыркүйегінде (Хейзлтон маңында) болды. Лузерн округінің шерифі Джеймс Мартин жасақ құрып, қарусыз ереуілдегі шахтерлерге атыс жасады, бұл оқиға қазір Латтимер қырғыны деп белгілі. Шамамен он тоғыз адам қаза тауып, ондаған адам жарақат алды. Лузерн округі азаматтық тәртіпсіздік кезінде заңды түрде жасақ құрып, тәртіпті қалпына келтірген соңғы округ ретінде танымал.
20 ғасыр
20-шы ғасырдың басында Лузерн округі экономикалық өркендеудің ортасында болды. Өнеркәсіп, оның ішінде өндіріс және көмір өндіру, мыңдаған иммигранттарды (көбінесе Еуропадан) аймаққа тартты. Дегенмен, өнеркәсіптік өркендеудің бірнеше кемшіліктері болды. Еңбек даулары, кен орындарындағы апаттар және бала еңбегі – округ алдындағы проблемалардың тек бір бөлігі ғана. Еңбек даулары 1800-жылдардың соңы мен 1900-жылдардың басында кеншілердің ереуілдеріне әкелді. 1902 жылғы Ұлы ереуіл АҚШ-тың ірі қалаларына қысқы отын жеткізілімін тоқтату қаупі тудырғанда ұлттық назар аударды. Сол кезде тұрғын үйлер әдетте антрацитпен (немесе «қатты көмірмен») жылытылатын. Американың Біріккен кеншілер одағы жалақыны көтеру, жұмыс күнін қысқарту және олардың кәсіподағын мойындау үшін наразылық білдірді. Президент Теодор Рузвельт араласып, ереуілді тоқтату үшін фактілерді анықтау комиссиясын құрды. Кеншілердің жалақысы 10 пайызға көтеріліп, жұмыс күні 10 сағаттан 9 сағатқа дейін қысқартылды. Бұл АҚШ федералды үкіметінің бейтарап төреші ретінде араласқан алғашқы еңбек дауы болды. Жұмыс жағдайлары жақсарғанына қарамастан, өндірістік апаттар жиі орын алды. 1915 жылдың 6 желтоқсанында Лорел Ран және Джорджтаун қалаларының жанындағы Ред Эш көмір кенішінде жер астындағы өрт шықты. Өрттен кейін жақын жерде тұратын жүздеген адамдар басқа жерге көшірілді. Өрт 21-ші ғасырға дейін өршіді. 1919 жылдың 5 маусымында жақын маңдағы кенде тағы бір ірі апат болды. Вилкс-Барредегі Балтимор кенішінде болған жарылыстан 92 кенші қаза тапты. Өнеркәсіптік қиындықтарға қарамастан, аймақ экономикалық өсуді жалғастырды. 1906 жылы Уилкс-Барреде жаңа округтік сот ғимаратының құрылысы басталды. Жиырма жылдан кейін (1926 жылы) 22 000-нан астам халқы бар Нантикок қала болып құрылды. Бұл округте құрылған соңғы қала болды. 1930 жылы округтің халқы 445 109 адамға жетті. Халықтың өсуіне өнеркәсіптің ықпалы анық болды. 1930 жылдардан 1980 жылдарға дейін Питтстон қаласы киім өндірісінің ұлттық орталығына айналды. Мыңдаған жұмысшылар, көбінесе әйелдер, Ұлы Питтстон аймағындағы көптеген фабрикаларда еңбек етті. Олардың көпшілігі Халықаралық әйелдер киім-кешек жұмысшылары одағының (ILGWU) мүшелері болды. Олар жалақыны көтеру, жұмыс орнындағы денсаулық пен қауіпсіздікті жақсарту және жұмысшылардың құқықтарын қорғауды талап етті. ILGWU Пенсильвания штатындағы қоғамдық және саяси өмірде белсенді болды. 1800 және 1900 жылдары АҚШ-та теміржол апаттары жиі орын алды. 1934 жылы Хьюзтаун тұрғыны Гарри Томпкинстің оң қолы Эри теміржолының пойзымен жарақаттанды. Бұл АҚШ Жоғарғы Сотының Эри теміржолы компаниясы Томпкинске қарсы ісіне әкелді, ол қазіргі заманғы американдық азаматтық процессуалдық құқығының негізін қалады. АҚШ әуе тасымалының дәуіріне енген кезде Скрантон мен Уилкс-Барр, Солтүстік-Шығыс Пенсильванияның екі ірі қаласы, ірі әуежайдың қажеттілігін мойындады. Ұлы депрессия мен жергілікті көмір өндіру өнеркәсібінің қиындықтарына қарамастан, федералды үкіметтің Қоғамдық жұмыстар басқармасы арқылы Лузерн және Лаккаванна округтеріне өңірлік әуежайды жоспарлау және салуға мүмкіндік туды. Заманауи әуежай аймақтың экономикалық өмір сүруі үшін қажет екені анық болды. Питтстон қалашығындағы және оның айналасындағы жерлерді 1939 жылы екі округтің де округтік комиссарлары алғаш рет зерттеді. 1941 жылы Хайдельберг көмір компаниясының президенті Джон Б. Макдейд және конгрессмен Джозеф М. Макдейдтің әкесі әуежайдың бір бөлігі орналасқан 122 акр жерді сыйға берді. Бұл жердің көп бөлігі бұрын түрлі көмір компанияларына тиесілі болған. 1945 жылы екі округ әуежайды бірлесіп қаржыландыру және басқару туралы заңды келісімге келді. 1945 және 1947 жылдар аралығында Питтстон қалашығында және оның айналасында Уилкс Барр / Скрантон халықаралық әуежайының құрылысы жүргізілді. Бүгінде бұл әуежай «Солтүстік-Шығыс Пенсильвания және Поконо тауларына апаратын қақпа» деп аталады. Бұл Пенсильваниядағы ең көп келушілерді қабылдайтын бесінші әуежай. 20-шы ғасырдың ортасына қарай антрацит өндірісі тұрақты түрде төмендеді. Тұтынушылар көмірден басқа энергия түрлеріне (мысалы, мұнай, табиғи газ және электр энергиясына) біртіндеп көшті. Нокс кен орнындағы апат – өнеркәсіпке соққы болды. 1959 жылдың 22 қаңтарында Сюсквехана өзені Порт Гриффиттегі (Дженкинс қалашығы) өзеннің еңісті шахтасынан өтіп, он екі адамның өмірін қиды. Келесі айларда аймақтың екі ірі көмір компаниясы антрацит бизнесінен толығымен шығатынын жариялады. Мыңдаған жұмыс орындары жойылды және Лузерн округіндегі кен өндіру өнеркәсібі еңбек етпей қалды. Вайоминг аңғарында Сюсквехана өзенінен тарихи су тасқыны болған. 1972 жылдың маусымында «Агнес» даулы қызылшасы Пенсильванияны қоса, Шығыс жағалауының көп бөлігін қиратты. Сюсквехана өзенінің деңгейі 40,9 футқа көтеріліп, Вайоминг аңғарындағы бірнеше қалалардың бөгеттерін бұзды. Уилкс-Барреде жүздеген адамдар үйлерінде қамалып қалды; Қоғамдық алаңның ішіне шамамен тоғыз фут су кірді. Форти-Форт тарихи зиратында 2000 табыт шайылып кетті, дене мүшелері верандаларда, шатырларда және жертөлелерде қалды. Лузерн округінде ғана 25 000 үй мен кәсіпорын зардап шекті немесе қирады. Округ бойынша шығын 1 миллиард долларды құрады. Кен өнеркәсібінің құлдырауы және «Агнес» су тасқыны Лузерн округінің экономикасына ауыр соққы берді. Жағдайды одан да нашарлатқандай, округ бойынша фабрикалар жабылып жатты. Олар басқа жердегі төмен еңбек құнымен бәсекелесе алмады. 20-шы ғасырдың соңына қарай Лузерн округі экономикалық дағдарыстың ортасында болды. «Агнес» су тасқынынан кейін (1980 жылдардан 2000 жылға дейін) Лузерн округінде екі ерекше трагедия орын алды. Біріншісі 1982 жылдың 25 қыркүйегінде болды, сол күні Джордж Бэнкс Уилкс-Барре және Дженкинс қалаларында атыс жасап, он үш адамды өлтірді. Екінші оқиға 2000 жылдың 21 мамырында болды, ол кезде Bear Creek Township-та (Bear Creek Boulevard – PA Route 115 – және Пенсильвания айналма жолының Солтүстік-Шығыс бөлігінің қиылысында) ұшақ апаты болды, нәтижесінде ұшқыш және барлық 19 жолаушысы қаза тапты.
21 ғасыр
Көптеген зауыттар мен көмір шахталары 21-ші ғасырдың басында бұрыннан жабылып үлгерген еді. Құрып бара жатқан өңірлердің көпшілігі сияқты, Лузерн округі де 20-шы ғасырдың ортасынан бастап ондаған жылдар бойы халық санының азаюына және қалалардың тозуына куә болды. Лузерн округінің халқы 1930 жыл шамасында ең жоғары деңгейге жеткен. Дегенмен, соңғы жылдары халық саны азаюына қарамастан, экономика орташа деңгейде өсті; қойма шаруашылығы өндірістің негізгі саласы ретінде ығыстырды. 2000-шы жылдардың соңында округке мемлекеттік сыбайлас жемқорлық, жемқорлық, жақын туыстарды жұмысқа орналастыру және ысырапшылдыққа байланысты бірнеше даулар әсер етті. 2008 жылы Уилкс-Барредегі Лузерн округінің жалпы сотта сот парасының салдарынан туған "ақшаға бала сату" деп аталатын резонанстық оқиға болды. Президент судья Марк Цьяварелла және аға судья Майкл Конахан екі жеке, коммерциялық жастар орталығын салған Роберт Мерликтен ақша алғаны үшін айыпталды, бұл орталықтар кәмелетке толмағандарды ұстауға арналған еді. Олар осы мекемелермен келісімшарт жасасып, сотқа келген кәмелетке толмағандарға қатаң жаза тағайындап, орталықтардағы тұрғындардың санын арттырды. Келесі жылдары округтік лауазымды бірнеше тұлғалар қылмыстық айыптауға ұшырады (мысалы, сот хатшысы, бас хатшының орынбасары, адам ресурстарын басқарушысы). 2009 жылы округ комиссары Грег Скрепенак отставкаға кетті; ол үкіметтік қаржыландыру алған құрылысшыдан ақша алғаны үшін түрмеге кесілді. 2009 жылдың мамыр айында сайлаушылар үкіметтік комиссия құруға келісім берді. Комиссия Лузерн округі үшін өзін-өзі басқару туралы жарғыны әзірледі және жазды. 2010 жылдың 2 қарашасында Лузерн округінің сайлаушылары өзін-өзі басқару мәселесі бойынша референдум өткізді. Барлығы 51 413 (55,25%) адам өзін-өзі басқаруды қолдады, ал 41 639 (44,75%) адам қарсы дауыс берді. Өзін-өзі басқару жарғысы үш округ комиссарының лауазымын жояды; олардың орнына он бір мүшелі округтік кеңес (олар округ басшысын тағайындайды және онымен бірге жұмыс істейді) құрылады. Комиссияның төрағасы Джеймс Хаггерти бұл референдумды "Лузерн округі тарихында жаңа тараудың басталуы" деп атады. Жаңа үкіметке алғашқы сайлау 2011 жылы өткізілуі жоспарланған, ол Лузерн округі үшін оқиғаларға толы жыл болды. Сол жылдың наурыз айынан маусым айына дейін Дюрьеа қаласы Жоғарғы Соттың маңызды ісіне байланысты ұлттық назар аударды. Дюрьеа қаласы Гварниериге қарсы істе, сот "мемлекеттік жұмыс берушінің қызметкерге қарсы кек алу әрекеттері, егер қызметкердің шағымы қоғамдық маңызы бар мәселеге қатысты болмаса, жауапкершілікке әкелмейді" деп мәлімдеді. Екінші маңызды оқиға 2011 жылдың қыркүйегінде болды, Лузерн округі Ли тропикалық дауылдан келген тарихи су тасқынына тап болды. Сюскэханна өзенінің деңгейі Уилкс-Барреде 13 метрге жетті. 1972 жылы Агнес дауылынан болған су тасқыны кезінде өзеннің деңгейі 12 метрден асып кеткен. Алайда, 1972 жылдан айырмашылығы, Уилкс-Барредегі және басқа да бірнеше қалалардағы бөгет жүйесі тұрды. Бөгеттері жоқ муниципалитеттерде су тасқыны ауыр болды. Лузерн округі кеңесіне алғашқы жалпы сайлау 8 қарашада өтті, бұл 2011 жылдың үшінші және соңғы маңызды оқиғасы болды. Нәтижесінде алты демократ, төрт республикашыл және бір тәуелсіз саясаткер сайланды. Өзін-өзі басқару туралы жарғы 2012 жылдың 2 қаңтарында күшіне енді. Лузерн округі комиссарлары кеңесі таратылды және оның орнына жаңа үкімет формасы (кеңес-басқарушы үкіметі) енгізілді. Соңғы үш комиссар төрағасы - Марьянна Петрилла, Стивен А. Урбан және Томас Куни. Сол күні алғашқы он бір кеңес мүшесі ант берді. Жарғыға сәйкес, кеңес төрағасы "салтанатты мақсаттар үшін округтік үкімет басшысы ретінде танылады". Бірінші кеңес төрағасы Джим Бобек болды. Бірінші кеңес отырысында Том Прибула уақытша округ басшысы болып тағайындалды. Бірнеше аптадан кейін кеңес алғашқы тұрақты басқарушыны (Роберт Лоутон) ресми түрде тағайындады. 2019 жылғы округтік кеңес сайлауында республикашылар 1989 жылдан бері алғаш рет округтің басқарушы кеңесінде көпшілікті алды.
География
АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 906 шаршы миль (2,347 км2) құрайды, оның ішінде 890 шаршы миль (2,305 км2) құрлық, ал 16 шаршы миль (41 км2) немесе 1,8% - су. Округтың ең биік нүктесі – Фэрмоунт қалашығындағы Черри Ридж. Бұл тау қырқасы теңіз деңгейінен 750 метр биіктікте орналасқан. Ең төменгі нүктесі шамамен 156 метрді құрайды және Шикшинни маңында орналасқан. Лузерн округі 76 тәуелсіз басқаратын муниципалитеттен тұрады (оның ішінде 4 қала, 36 округ және 36 қалашық бар). Уилкс-Барре – ең ірі қала; оның жалпы ауданы 19 км2. Питтстон, жалпы ауданы 4 км2, ең кішкентай қала. Харвиз-Лейк – ең үлкен аудан; оның жалпы ауданы 16 км2. Джеддо, жалпы ауданы 1 км2 болатын, ең кішкентай округ. Bear Creek ең үлкен қалашық; оның жалпы ауданы 67,8 шаршы миль (176 км2). Уилкс-Барр қалашығы, жалпы ауданы 2,9 шаршы миль (8 км2), ең кіші. Вайоминг аңғары, сондай-ақ Пенсильванияның антрацит аңғары деп те аталады, Лузерн округі арқылы өтеді. Ол солтүстік-шығыс шекарасынан (Лаккаванна округімен) батыс шекарасына дейін (Колумбия округімен) созылады. Аңғар Сусквеханна алабында жатыр және кейбір жерлерде көтеріледі. Аңғардың шығыс жағында орналасқан Bear Creek шамамен 2000 фут (610 м) биіктікте, ал Сусквеханна алабындағы Шикшинни шамамен 156 метр (512 фут) биіктікте орналасқан. Округты шығыстан батысқа қарай таулар тізбегі кесіп өтеді (мысалы, Бак тауы, Нескопек тауы, Пенобскот бұрышы және Ред-Рок тауы). Олардың барлығы Аппалач тауларының бір бөлігі. Сусквеханна өзені – округтегі ең үлкен өзен. Өзен ішінде бірнеше арал орналасқан; мысалы, Скоуэлл аралы (Питтстон маңында), Моноканок аралы (Уайоминг маңында) және Ричард аралы (Уилкс-Барр маңында). Сусквеханна округтің көп бөлігін (Боуман сағасы, Хантингтон сағасы, Лаккаванна өзені, Нескопек сағасы, Соломон сағасы және тағы да басқа көптеген салалар) құйып тастайды. Лузерн округінің оңтүстік-шығыс шекарасының бір бөлігін құрайтын Лехай өзені ең шығыс аймақты құйып тастайды. Округ бойынша ондаған көлдер мен тоғандар шашырап жатыр (мысалы, Харвейс көлі, Жан көлі, Луиза көлі және Лонг тоғаны). Лузерн округі бірнеше қалалық аймақтардан тұрады. Біріншісі – бұрынғы антрацит көмір өндіруші қауымдастықтарының біріккен желісі (Питтстон, Уилкс-Барре және Нантикок қалаларын қоса алғанда). Ол округтің солтүстік-шығыс және орталық бөлігінде (Вайоминг аңғарында) орналасқан. Екіншісі – Хазлтон, ол округтің оңтүстік бөлігінде орналасқан. Басқа қалалық аймақтарға Бак-Маунтин (солтүстік Лузерн округінде) және Маунтин-Топ (Уилкс-Барре мен Хазлтон арасында) кіреді. Қалалық орталықтардың шетінде қалың орман мен шағын шаруашылықтар орналасқан.
Климат
Лузерн округінің ылғалды континенталды климаты (Кёппен климаттық жіктелуі Dfa/көбінесе Dfb) бар, және төрт анық маусымы бар. Қыстары суық, қаңтар айының орташа температурасы болса, орташа есеппен жылына үш күннен аспайтын температуралар кездеседі, ал 36 күнде максималды температура төмен болады. Wilkes Barre округінде жылына орташа есеппен 2303 сағат күн сәулесі шашырап, желтоқсанда 96 сағатқа (немесе мүмкін күн сәулесінің 33%) дейін, ал шілдеде 286 сағатқа (немесе мүмкін күн сәулесінің 62%) дейін жетеді. Өлкеңнің оңтүстік жағында орналасқан Хазлтонның температурасы, Вайоминг аңғарындағыдан төмендеу болады, себебі оның теңіз деңгейінен биіктігі жоғары.
Экология
Sceptridium dissectum - бұл ауданда көптеп кездесетін папоротник.
Демография
2020 жылғы халық санауы бойынша округтің 89,3% ақ нәсілді, 6,6% қара немесе африкалық американдықтар, 0,7% американдық индейлер, 1,4% азиялықтар және 2,0% екі немесе одан көп нәсілді құрады. Халықтың 13,8% испан немесе латын американдық тегінен шыққан. 2010 жылғы халық санауы бойынша округтің 90,7% ақ нәсілді, 3,4% қара немесе африкалық американдықтар, 0,2% американдық индейлер, 1,0% азиялықтар, 3,3% басқа нәсілді және 1,5% екі немесе одан көп нәсілді құрады. Халықтың 6,7%-ы испан немесе латын американдық тегінен шыққан. 2000 жылғы халық санауы бойынша округте 319 250 адам, 130 687 үй шаруашылығы және 84 293 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 144 686 тұрғын үй бірлігін құрады. Округтің нәсілдік құрамы: 96,63% ақ нәсілді, 1,69% қара немесе афроамерикандықтар, 0,09% американдық индейлер, 0,58% азиялықтар, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,43% басқа нәсілді және 0,57% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 1,16%-ы испан немесе латын американдық тегінен шыққан. Олардың 22,2%-ы поляк, 15,6%-ы итальян, 13,8%-ы ирланд, 12,1%-ы неміс және 5,3%-ы словак тегінен шыққан. Лузерн округі – АҚШ-тағы поляк тегін негізгі тегі ретінде атаған азаматтардың басым көптігі бар жалғыз округ; Пенсильвания тұрғындарының басым көптігі неміс немесе пенсильваниялық голланд тегінен шыққан. 130 687 үй шаруашылығы бар, олардың 48,80%-ы бірге тұратын некеде тұрған жұбайлар. 11,50%-ы күйеуі жоқ әйелдер. 35,50%-ы отбасы емес. Үй шаруашылығының 31,30%-ы жеке тұлғалардан тұрады. 65 жастан асқандардың 16%-ы жалғыз өмір сүреді. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,34 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,95 адамды құрайды. Округ халқының 21%-ы 18 жасқа дейінгілер, 8,10%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 27,20%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 24%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 19,70%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 41 жас. Әр 100 әйелге 93 еркек келеді. Әр 100 әйелге (18 жастан асқан) 89,50 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы (2015 жылы) 45 897 долларды құрады. Халықтың 15,1%-ы кедейлікте өмір сүреді. 16 жастан асқандардың 60,4%-ы азаматтық еңбек күшінде. Лузерн округінде көк жағалы жұмыс орындарына қарағанда ақ жағалы жұмыс орындары көп. Барлығы 91 801 ақ жағалы жұмыс орны және 62 813 көк жағалы жұмыс орны бар. Жұмысқа бару-келудің орташа уақыты (16 жастан асқандар үшін) 22,1 минутты құрайды. Білім беру деңгейі бойынша 25 жастан асқандардың 88,9%-ы орта мектепті немесе одан жоғары білім алған. 21,4% (25 жастан асқандардың) бакалавр немесе одан жоғары білімі бар. Денсаулық сақтау саласы бойынша 65 жасқа дейінгілердің 10,8%-ы мүгедектігі бар. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, Лузерн округінде 25 317 ардагер өмір сүреді.
2020 жылғы халық санағы
Лузерн округінің нәсілдік құрамы
Нәсіл саны. Пайыздық үлесі:
Ақ (NH) 250,304 77%
Қара немесе африкалық американдық (NH) 14,031 4.3%
Түпкілікті американдық (NH) 295 0.1%
Азиялық (NH) 3,960 1.21%
Тынық мұхиты аралдарынан (NH) 65 0.02%
Басқа / Аралас (NH) 10,041 3.1%
Испан немесе латиноамерикандық 46,898 14.4%
Тілдер
Лузерн округінде ағылшын және испан тілдері кеңінен қолданылады. Халықтың 5,8% үйде испан тілінде сөйлейді.
Дін
Лузерн округінің 59,27% халқы дінге сенетін, яғни қандайда бір дінге жататын адамдарды құрайды. Олардың 43,77% католик, 0,28% - LDS (немесе Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуі), 0,51% - баптист, 0,55% - епископал, 1,05% - елуіншілік, 3,11% - лютеран, 4,40% - методист, 1,95% - пресвитериан, 2,33% - басқа христиан діндерінің өкілдері, 0,78% - яһуди, 0,00% - шығыс діндерінің өкілдері, ал 0,51% - ислам дінін ұстанады.
Экономика
Пенсильвания штаты штат бойынша кеңейту жұмыстарын жүзеге асырады, оның ішінде дәнділер, тұқымдар, бұршақ және безнек округтің фермерлік кірісінің шамамен үштен бірін құрайды. Ірі қалаларға жақын, салыстырмалы түрде аз халық тығын болғандықтан, Лузерн округінің агротуризм бизнесі штаттағы ірі бизнес түрлерінің бірі болып табылады. 2019 жылға дейін Шамшықты шырың (Lycorma delicatula) көршілес округтерде карантинге алынған, және оның осы жерге таралуы мүмкін деген үлкен алаңдаушылық болды. Бас Ассамблея үшін жасалған экономикалық талдау округ экономикасына тигізетін әсердің ауыр болатынын көрсетіп тұр. Лузерн – өнімді шаруашылық округі және жақын маңдағы ірі қалаларға жұмыспен қамтылу орны. Сарымсақ қышасы (Alliaria petiolata) бұл жерде инвазивті арамшөп, Кункель мен Ченнің 2022 жылғы зерттеулері басқа жерлердегі нәтижелерге қарамастан, оның көлеңкелі ортада жақсы өсетінін және жарыққа ұшырағанда өсуына көмектеспейтінін көрсетіп тұр.
Grains, seeds, beans, and peas make up about one third of the county's farm revenues. Due to its position as a somewhat less populated area near much larger metropolises, Luzerne's agritourism business is one of the larger in the state. Through 2019 the Spotted Lanternfly (Lycorma delicatula) was quarantined in neighboring counties, and there was tremendous concern that it would spread here. An economic analysis for the General Assembly shows the effects on the county's economy will be severe. Luzerne is both a productive farming county and a commuter location for nearby large cities. Garlic Mustard (Alliaria petiolata) is an invasive weed here, Kunkel & Chen 2022 find that, contrary to what has been found elsewhere, here it thrives in shaded habitats and is not helped by light exposure.
Аудандық басқарушы
Атқарушы билікті Лузерн округінің әкімшісі басқарады. Әкімші округтің күнделікті жұмысын бақылайды. Үй ережесіне сәйкес, әкімші "округтік кеңестің ынтасымен қызмет етеді". Округтік кеңес қабылдаған әрбір жарлық, қаулы және саясат әкімші тарапынан адал түрде орындалуға тиіс. Әкімші кеңеске ұсыныстар енгізе алады, алайда ол жиналыстан бастау алған заңдарға дауыс беруге немесе вето құқығына ие емес.
Медиа
Скрантон/Уилкс-Барре аймағы АҚШ-тың 55-ші ірі теледидар нарығы болып табылады. Жергілікті телеарналар: WNEP TV (ABC филиалы), WBRE TV (NBC филиалы), WYOU TV (CBS филиалы), WVIA TV (PBS филиалы), WOLF TV (FOX филиалы), WQMY (MyNetworkTV филиалы), WSWB (CW филиалы), WQPX (Ion Television филиалы) және WYLN LP (Youtoo TV филиалы). Times Leader және The Citizens’ Voice – Уилкс-Барре аймағындағы ең ірі екі күнделікті газет. Уилкс-Барре радио нарығы Arbitron жүйесі бойынша 69-шы орында тұр. Аймақта жаңалықтар, ересектерге арналған балама және музыкалық радиостанцияларды қабылдауға болады.
Қауымдастықтар
Лузерн округі Пенсильвания штатында тәуелсіз басқарылатын муниципалитеттердің екінші ең көп санына ие, олардың саны 76; тек Аллегени округі ғана көбірек. Пенсильвания заңдарына сәйкес, енгізілген муниципалитеттердің төрт түрі бар: қалалар, борон, аудандар және, Блумсбург жағдайында, қалалар. Келесі қалалар, борон және аудандар Лузерн округінде орналасқан: