Кіріспе
Пенсильвания штатындағы округ, АҚШ
Файетт округі – Пенсильвания штатындағы округ. Ол Пенсильванияның оңтүстік-батысында, Мэриленд және Батыс Вирджиния штаттарына жақын орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша, халық саны 128 804 адамды құрайды. Округтың орталығы – Юнионтаун қаласы. Округ 1783 жылдың 26 қыркүйегінде Вестморленд округінің бір бөлігінен құрылған және Маркиз де Лафайеттің құрметіне аталған. Округ штаттің Оңтүстік-Батыс Пенсильвания аймағының бір бөлігі болып табылады. Файетт округі Питтсбург, ПА метрополитендік статистикалық аймағының құрамына кіреді. Файетт округінің оңтүстік шекарасы – Пенсильвания штатының оңтүстік шекарасы, Пенсильвания – Мэриленд штатының шекарасында (Мейсон-Диксон сызығы) және Пенсильвания – Батыс Вирджиния штатының шекарасында орналасқан.
Тарих
Файетт округіне алғаш келген еуропалықтар – саяхатшылар, олар Аппалачи таулары арқылы жол жүргенде округтің ортасынан өтетін ежелгі американдық үнділер жолын пайдаланған. 1754 жылы Франция мен Ұлыбритания арасында осы аймаққа билік ету үшін күрес кезінде, 22 жастағы Джордж Вашингтон француздарға қарсы Джумонвилл Глен және Форт Несессити шайқастарында соғысқан. Вашингтон мен генерал Эдвард Брэддок басшылығымен британдық әскерлер аймақ бойынша жолдарды жақсартты, соның арқасында болашақ Файетт округі маңызды жабдықтау маршрутына айналды. Американдық революция кезінде Файетт округі британдықтармен одақтас үндістердің шабуылдарына ұшырады және шекаралық аймақ ретінде оқшауланды. Сонымен қатар, Вирджиниямен шекаралық дау болды: Вирджинияның Батыс Аугуста округі мен Пенсильванияның Вестморленд округі екеуі де осы аумақты өздеріне қарайды. 1780 жылы федералдық үкімет дауды Пенсильванияның пайдасына шешті, ал 1783 жылы Файетт округі Вестморленд округінен бөлініп шықты. Файетт округінің тұрғындары жаңа АҚШ үкіметіне 1793 жылғы виски бүлігінде биліктің алғашқы сынағын ұсынды, онда фермерлер жаңа спирттік су салығына наразылық білдіріп, салық жинаушыларға қарсы көтерілді. Президент Джордж Вашингтон тәртіпті қалпына келтіру үшін жасақ шақырды. Алайда, оларды Friendship Hill иесі және болашақ Қаржы министрі Альберт Галлатин зорлық-зомбылықтан бас тартып, келісімге келтірді. Файетт округі 1800-жылдардың басында саяхатшылар үшін маңызды орын болды. Ұлттық жол батысқа бет алған қоныс аударушыларға округ таулары арқылы өтуге мүмкіндік берді. Мононгахела өзені бойындағы Браунсвиллдегі кеме жасаушылықтар ішкі және халықаралық сауда үшін кемелер салды. Питтсбург 19-ғасырдың ортасында өнеркәсіптік саласын дамытқанда, Файетт округі көмір және кокс өндірудің маңызды орталығына айналды. 1880-жылдардан 1900-жылдардың басына дейін аймақтағы болат өндірісінің үлкен өсуі ұлттық маңызы бар болды, ал еңбек одақтары ұлттық саясатты қалыптастырды. Жаңа еуропалық иммигранттар мен Оңтүстіктен келген Ұлы көші-қон кезінде африкалық американдықтар Питтсбург аймағына өнеркәсіптік жұмыс іздеп келді. 19-ғасырдың басында құрылған шотланд және неміс фермерлік қауымдастықтары Оңтүстік және Шығыс Еуропадан келген иммигранттардың толқынынан тез көлеңкеге түсті. Аймақтың байлығы көбінесе Питтсбургте индустрияландырудың бастапқы кезеңдерінде және одан кейін бизнес пен саяси билікті құрған ескі ағылшын және шотланд отбасыларының қолында шоғырландырылды, олар Эндрю Карнеги сияқты жаңа өндірістік кәсіпорындарды құрды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін Файетт округінде жаңа кәсіподақталған жұмысшы табы табыстылыққа жетті. Алайда, 1950-жылдары көмір өндірісі төмендеді. 1970-жылдары американдық болат өнеркәсібінің қайта құрылуы мен құлдырауы өнеркәсіптік жұмыс орындарының көптеп жоғалуына және аймақта қиын жағдайларға әкелді. 1940 жылғы ең жоғары көрсеткіштен бастап халық саны азайды, өйткені тұрғындар жұмыс табу үшін басқа жерге көшуге мәжбүр болды. Кәсіподақ жұмыстарының жоғалуы көптеген жұмысшы отбасылардың орта таптан шығуына себеп болды. 21-ғасырда тек бірнеше кен орындары жұмыс істейді, бірақ табиғи ресурстар жергілікті экономика үшін маңызды болып қала береді. Аймақ қызмет көрсету саласына қарай өтуде, мысалы, телемаркетинг сияқты салаларда жұмыс орындарының саны артып келеді.
География
АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, округтің жалпы ауданы 798 шаршы миль (2,067 км2) құрайды, оның ішінде 790 шаршы миль (2,046 км2) құрлық, ал 8,0 шаршы миль (21 км2) (1,0%) су. Округтің батыс бөлігінде Мононгахела және Югиогени өзендерінің бойындағы еңісті төбелер мен екі аңғар орналасқан. Округтің шығыс бөлігі жоғары таулы және орманды аймақ. Бұл жерде көптеген көмір шахталары табылады.
Климат
Файетте ылғалды континенталды климатқа (Dfa/Dfb) ие.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша, ауданда 136 606 адам, 59 969 шаруашылық және 41 198 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – 66 490 тұрғын үй, орташа тығыздық – көрсетілмеген. Ауданның этникалық құрамы: 93,30% ақ нәсілді, 4,71% қара немесе афроамерикалық, 0,11% жергілікті американдықтар, 0,22% азиялықтар, 0,01% Тынық мұхиты аралдарынан келгендер, 0,11% басқа нәсілдер және 2,33% екі немесе одан көп нәсілділер. Халықтың 1,38% испаниялық немесе латын американдықтар. Олардың 19,8% неміс, 13,2% итальян, 11,4% ирланд, 9,2% американдық, 8,4% поляк, 7,9% ағылшын және 6,6% словак тегінен шыққан. 59 969 шаруашылықтың 28,70%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 51,80%-ы бірге тұратын жұбайлар, 12,40%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 31,30%-ы отбасы емес. Барлық шаруашылықтың 28,00%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 14,50%-ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Шаруашылықтың орташа мөлшері 2,43 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,96 адамды құрайды. Аудан халқының жас ерекшеліктері: 18 жасқа дейінгілер – 22,70%, 18-24 жас аралығындағылар – 7,70%, 25-44 жас аралығындағылар – 27,20%, 45-64 жас аралығындағылар – 24,20%, 65 жастан асқандар – 18,10%. Орташа жас – 40 жас. Әр 100 әйелге 91,80 еркек, ал 18 жастан асқан әйелдердің 100-іне 87,60 еркек шамасында тиесілі.
2020 жылғы халық санағы
Фейетт округінің нәсілдік құрамы
Сан. Пайыз.
Ақ (NH) 115,322 89.5%
Қара немесе африкалық американдық (NH) 5,703 4.43%
Түпкілікті американдық (NH) 166 0.13%
Азиялық (NH) 376 0.3%
Тынық мұхиты аралдарынан (NH) 16 0.012%
Басқа / Аралас (NH) 5,499 4.3%
Испан немесе латиноамерикандық 1,578 1.23%
Үкімет
Файет округін үш мүшелі, халық сайлаған комиссия басқарады. Үш комиссар атқарушы және заң шығарушы функцияларды бірдей атқарады. Мемлекеттік заңға сәйкес, комиссия құрамында оппозициялық партиядан өкіл болуы міндетті, бұл саяси келіспеушілікті қамтамасыз етеді. Әрбір мүше төрт жылдық мерзімге сайланады. Қазіргі комиссарлар – демократ Винс Виситс және республикашылдар Дэвид Лор мен Скотт Данн. 2015 жылдың қазан айында округтік кеңсеге сайланған алғашқы афроамерикалық Сидни Буш бақылаушы қызметіне ант берді. Ол демократ Скотт Абрахаммен ауыстырылғанға дейін қысқа ғана уақыт қызмет етті. Буш округтің бас орынбасары/Есептер жөніндегі басшысы болды. Файет округінің жалпы соттары аймақтағы басты сот органы болып табылады. Судьялар Одақтың заңдарына сәйкес он жылдық мерзімге сайланады. Сонымен қатар, округ аумағында аудандық судьялар да қызмет етеді және ұсақ құқық бұзушылықтарды қарастырады. Қазіргі судьялар – Президент судья Джон Ф. Вагнер кіші, Стив П. Лескин, Нэнси Вернон, Линда Кордаро және Джозеф М. Джордж кіші.
Сайлаушыларды тіркеу
2024 жылдың 5 ақпанына қарай Файетт округінде 77 979 тіркелген сайлаушы бар. Республикалық: 37 355 (47,90%) Демократиялық: 32 597 (41,80%) Тәуелсіз: 5 776 (7,41%) Басқа партиялар: 2 251 (2,89%)
Democratic: 32,597 (41.80%)
Independent: 5,776 (7.41%)
Third Party: 2,251 (2.89%)
Тарихи тұрғыдан алғанда, Файетт округі штаттық және жалпыұлттық сайлауларда демократтарға көңіл білдіретін. Округ тұрғындарының экономикалық мәселелерде либералды көзқарастары болуының және күшті кәсіби одақтар тарихының арқасында президенттік сайлауларда демократтардың үлкен артықшылығы болды. 1932 жылдан 2004 жылға дейінгі сайлауларда демократтардың кандидаты, 1972 жылды қоспағанда, әдетте 25 және одан да көп дауыспен, 15 баллдан астам артықшылықпен жеңіске жетті. Алайда, Питтсбург пен Эриден басқа Батыс Пенсильванияның көп бөлігі сияқты, округ тұрғындарының көпшілігі әлеуметтік консерваторлар болып табылады және 1996 жылдан бері округ республикашылдарға қарай бейімделуде. Соңғы алты президенттік сайлауда республикашыл партия әр сайлауда өзінің көрсеткіштерін жақсарта түсті. 2008 жылы округ демократтардан республикашылдарға ауысқан 41 округтің бірі болды. 2008 жылы Джон Маккейн Файетт округінде 1972 жылдан бері алғашқы, ал 1928 жылдан бері екінші республикашыл болып жеңіске жетті. Төрт жылдан кейін Митт Ромни 1928 жылдан бері округ дауысының көп бөлігін жеңіп алған екінші республикашыл атанды. 2016 жылы республикашыл Дональд Трамп 31 дауыспен үлкен артықшылықпен жеңіске жетіп, округті 64–33 есебімен алып, 1928 жылдан бері округті екі таңбалы көрсеткішпен жеңген алғашқы республикашыл болды, сондай-ақ округ дауысының 60% -дан астамын алған алғашқы республикашыл атанды. Төрт жылдан кейін ол өзінің көрсеткіштерін жақсартып, 66,4–32,9 есебімен жеңіске жетті. Округ президенттік емес жарыстарда да республикашылдарға беріле бастады. Республикашылдар Лу Барлетта мен Скотт Вагнер 2018 жылғы Сенат және губернаторлық сайлауларда округті жеңіп алды, олардың екеуі де штат бойынша 10 баллдан астам айырмашылықпен жеңіліске ұшырады, бірақ Файетт округінде 3 баллдан аз айырмашылықпен жеңіске жетті.
Көлік
Файетт округі көбінесе ауылдық аймақ болып табылады және тікелей тас жол желісімен байланысты емес, бірақ Питтсбург қаласына және оның ірі қалалық аймақтарына төрт қатарлы жолмен қол жеткізуге мүмкіндік береді. Мемлекеттік тас жолдар жоспары бойынша, солтүстікке Питтсбургпен және оңтүстікке Батыс Вирджиния штатындағы Моргантаунмен тікелей тас жолмен байланыс құру көзделіп отыр.
Қоғамдық көліктер
Аймақтағы қоғамдық көліктің негізгі қызметін "Файетт аймағы үйлестірілген көлік" атқарады, ол жергілікті автобус бағыттарымен қатар Питтсбургке күніне төрт рет қатынайтын жолаушылар тасымалын ұсынады. "Чикаго – Вашингтон" (Кливленд арқылы "Capitol Limited") бағытындағы "Amtrak" пойыз қызметі Коннеллсвилл станциясында тоқтайды. Сонымен қатар, Джозеф А. Харди Коннеллсвилл әуежайында жалпы авиация қызметтері де қолжетімді.
Қауымдастықтар
Пенсильвания штатының заңдарына сәйкес, енгізілген муниципалитеттердің төрт түрі бар: қалалар, борондықтар, округтар және, ең көп дегенде екі жағдайда, қалалар. Файетт округында келесі қалалар, борондықтар және округтар орналасқан:
Танымал мәдениетте
1967 жылы Юнионтаун қаласында McDonald's Big Mac тағамдық сэндвичі дүниеге келді.