Кіріспе
Нигериядағы мемлекеттік лауазымдарға саяси сайлаулар Нигерияның федералдық үкіметіне және төртінші республикадағы әртүрлі штаттарға өкілдерді сайлауды қамтиды. Нигериядағы сайлаулар 1959 жылы бірнеше саяси партиялармен басталды. Бұл азаматтардың дауыс беруге және сайлануға құқығы бар көшбасшыларды таңдаудың бір жолы. 2023 жылы нигериялықтар 25 ақпан сайлауына қатысуға құқығы бар 93,4 миллионнан астам сайлаушымен президенттік сайлауға дайындалып жатыр.
Elections in Nigeria involve choosing representatives to the federal government of Nigeria and the various states in the fourth republic Nigeria. Elections in Nigeria began in 1959 with a number of political parties. It's a method of choosing leaders where the citizens have the right to vote and to be voted for. In 2023, Nigerians were getting ready for presidential elections with about 93.4 million eligible voters across the federation for the 25 February election.
Өмірбаян
Нигериялықтар федералдық деңгейде мемлекет басшысын (Нигерия Президенті) және заң шығарушы орган (Ұлттық Ассамблея) сайлайды. Президентті халық сайлайды. Ұлттық Ассамблея екі палатадан тұрады. Өкілдер палатасында 360 мүше бар, олар төрт жылдық мерзімге бір мандатты округтерде сайланады. Сенатта 109 мүше бар, олар төрт жылдық мерзімге сайланады: 36 штаттың әрқайсысы 3 сенаторлық округке бөлінеді, олардың әрқайсынан бір сенатор сайланады; Федералдық астаналық аумақты бір ғана сенатор ұсынады. Нигерияда көп партиялық жүйе бар, екі немесе үш күшті партия және сайлауда жетістікке жеткен үшінші партия бар. Дегенмен, 1999 жылы сайлаулар қайта басталғаннан бастап 2015 жылға дейін, Мұхаммед Бухари президент сайлауында жеңіске жеткенге дейін, Халықтық Демократиялық Партиясының (ХДП) өкілдері президенттікке иелік етіп келді.
1999 жылғы сайлау
1999 жылғы 27 ақпанда Нигерияда президенттік сайлау өтті. Бұл 1993 жылғы әскери төңкеріске дейін болған алғашқы сайлау және Нигерияның Төртінші Республикасының алғашқы сайлауы болды.
2003 жылғы сайлау
Нигерияда 2003 жылғы 19 сәуірде президент сайлауы болды.
2007 жылғы сайлау
2007 жылғы Нигериядағы жалпы сайлау 2007 жылдың 14 сәуірінде және 21 сәуірінде өтті. 14 сәуірде облыс әкімдері мен штаттық мәжілістерге сайлау, ал бір аптадан кейін, 21 сәуірде президенттік және ұлттық мәжіліске сайлау өтті. Қайтыс болған Умару Яр'Адуа билеуші Халықтық-демократиялық партиясының (ХДП) өте даулы сайлауында жеңіске жетіп, 29 мамырда қызметке кірді. Тәуелсіз ұлттық сайлау комиссиясының (INEC) мәлімдемесіне сәйкес, билеуші ХДП 32 штаттың 26-сында жеңіске жетті, соның ішінде Кадуна штаты мен Катсина штаты да бар, ондағы нәтижелер жергілікті халық тарапынан дауланды. Президенттік сайлаудан кейін сайлауды қадағалап отырған ұйымдар сайлауға өте жағымсыз баға берді. Еуропалық Одақтың бас бақылаушысы Макс ван ден Берг сайлаудың өткізілуі негізгі халықаралық стандарттардан қашық болғанын, ал "процесске сенімділік болмайтынын" мәлімдеді. АҚШ Мемлекеттік департаментінің өкілі сайлау нәтижелерінен "қатты алаңдағанын" білдіріп, оларды "кемшіліктері бар" деп сипаттады және саяси партиялар сайлауға қатысты кез келген дауларды бейбіт және конституциялық жолмен шешеді деп үміттенедінін айтты.
2011 жылғы сайлау
2011 жылы 9 сәуірде Нигерияда парламенттік сайлау өтті. Сайлау бастапқыда 2 сәуірде өткізілуі тиіс еді, бірақ кейін 4 сәуірге шегерілді. 2011 жылы 16 сәуірде Нигерияда президенттік сайлау өтті, ол 2011 жылдың 9 сәуірінен кейінге қалдырылды. Бұл сайлау, елдегі дәстүр бойынша президенттік лауазымның діндер арасында кезегімен ауысуы және мұсылман Умару Яр'Адуаның қайтысынан кейін христиан Гудлак Джонатанның уақытша президенттік міндетін атқаруы салдарынан, мұсылман немесе христиан президент болуы керек пе деген пікір қақтығысынан кейін өтті. Сайлаудан кейін елдің солтүстік бөлігінде кең ауқымды зорлық-зомбылық орын алды. Гудлак Джонатан 19 сәуірде жеңімпаз деп жарияланды. Халықаралық БАҚ бұл сайлаудың бұрынғы сайлаулармен, әсіресе 2007 жылғы жоғары даулы сайлаумен салыстырғанда, салыстырмалы түрде аз зорлық-зомбылық пен сайлаушылардың алаяқтығымен өтті деп хабарлады. АҚШ Мемлекеттік департаменті сайлаудың "сәтті өткенін" және 2007 жылмен салыстырғанда "қол жеткізілген маңызды жақсарулар" болғанын мәлімдеді, бірақ сайлауда бұрмалаушылықтар мен алаяқтықтар да болғанын қосты.
2015 жылғы сайлау
2015 жылғы жалпы сайлаулар бастапқыда 14 ақпанда өткізілуі тиіс еді, бірақ кейін 28 наурызға (президенттік, сенаторлық және Өкілдер палатасы) және 11 сәуірге (облыс әкімдігі және штаттық жиналыс) қалдырылды. «Барлық прогрессивтілер» партиясынан Мухаммаду Бухари президент сайлауында жеңіске жетіп, 2015 жылдың 29 мамырында қызметке кірді. 2015 жылғы сайлау елдегі қиын саяси және қауіпсіздік ортасының тудырған шиеленістерге қарамастан сәтті өтті. Бұл Нигерия тарихында биліктегі президенттің сайлауда жеңіліске ұшыраған алғашқы жағдайы болды. Халықтық демократиялық партиясының өкілі Гудлак Эбеле Джоннатан «Барлық прогрессивтілер» партиясының Мухаммаду Бухариге жеңілді.
2019 жылғы сайлау
Президенттік және Ұлттық жиналысқа сайлау 2019 жылдың 16 ақпанына, ал штат және жергілікті өкімет сайлауы 2019 жылдың 2 наурызына жоспарланған. INEC логистикалық қиындықтарды келтірген соң сайлау бір аптаға кейінге шегерілді. Жаңа мерзімдер 2019 жылдың 23 ақпаны және 9 наурызы болды. Президент Мұхаммаду Бухари тағы да төрт жылға қайта сайланды. Басты қарсыласы – Халықтық демократиялық партиясынан (ХДП) бұрынғы вице-президент Атику Абубакар. Жас прогрессивтік партиясының (ЖПП) Кингсли Могалу, Африкалық әрекет партиясының (ААП) Еле Соуре және Жаңа Нигерия үшін альянстың (ЖАН) Фела Дуротойе де танымал кандидаттардың қатарында болды, олардың барлығы салыстырмалы түрде жас еді. 2018 жылдың соңында бұл үш партия және тағы бірнеше партия коалиция құруға тырысты. Бірақ кандидаттар коалициядан шығып, әрқайсысы өз платформалары бойынша сайлауға қатысуға шешім қабылдады. Президенттік сайлауға 73 кандидат қатысуда. 2019 жылғы облыс әкімі сайлауы және штаттық мәжіліс сайлауы 2019 жылдың 2 наурызына жоспарланған, бірақ кейін 2019 жылдың 9 наурызына ауыстырылды. Екі ірі саяси партия – Барлық прогрессивтік конгресс (АПК) және Халықтық демократиялық партиясы әртүрлі штаттарда кандидаттарды тікелей ұсынды, тек Риверс штатында партияның штаттық бөліміндегі ішкі дағдарыс салдарынан сот шешімі АПК-ға кандидаттарды тікелей ұсынуға тыйым салды. 2019 жылғы Нигериядағы жалпы сайлау ерекше мәселелер мен қиындықтарға толы болды, сонымен қатар Нигерияның Төртінші Республикасындағы бұрынғы бес сайлауда байқалмаған жетістіктерге де ие болды.
2023 жылғы сайлау
Нигерияда 2023 жылғы 25 ақпанда президент, вице-президент, Сенат және Өкілдер палатасының мүшелерін сайлау бойынша жалпы сайлау өтті.