Кіріспе

Ресейдің географиялық аймағы Кузнецк бассейні (Кузнецкий угольный бассейн, Кузбасс; көбінесе Кузбас немесе Кузбас деп қысқартылады) – Ресейдің оңтүстік-батысындағы Сібірдегі ең ірі көмір өндіру аймақтарының бірі, шамамен 10000 шаршы миль (25,900 км²) аумақты құрайды. Ол Томск пен Новокузнецк арасындағы Том өзенінің алабында орналасқан Кузнецк шұңқырында жатыр. Оңтүстіктен Абакан тауларымен, батыстан Салаир жотасымен, ал шығыстан Кузнецк Алатауымен шектеседі. Әлемдегі ең ірі көмір кен орындары осы аймақта орналасқан; көмірлі қабаттар 10309 шаршы миль (26,700 км²) аумақты алып жатыр және 5905 фут (1800 м) тереңдікке жетеді. Жалпы көмір қоры 725 миллиард тоннаға бағаланады. Аймақтың машина жасау, химия және металлургия сияқты өнеркәсіптері көмір өндіруге байланысты дамыған.

Тарих

Бұл аймақтағы көмір кен орындары алғаш рет 1721 жылы табылды. Темір балқыту 1697 жылдан бері басталған, ал көмір 1721 жылы табылды, бірақ 1851 жылға дейін жүйелі түрде өндірілмеді. XIX ғасырдың соңындағы Ресейдің өнеркәсіптік дамуы аймақтың өнеркәсіптерінің қарқынды өсуіне ықпал етті, бұл Транс-Сибір темір жолының салынысымен одан әрі күшейді. Иосиф Сталиннің бірінші бесжылдық жоспары аясында 1930 жылдардың басында "Урал-Кузнецк" өнеркәсіптік кешені құрылды. Ол темір және болат, мырыш, алюминий, машиналар және химия өнімдерін шығару орталығына айналды, ал шикізат пен дайын өнімдер Кузбас және Урал аймақтарынан тасымалданды. 1980 жылдардың соңында аймақта көміршілердің бірнеше ереуілі болып өтті, олар санкцияланған Бүкілодақтық Кәсіподақтар Орталық Кеңесінен қолдау алды. Кеңес Одағының тарауы мен жоспарлы экономиканың күйреуінен кейін аймақтың өнеркәсіптері тағы бір дағдарысқа тап болды. Бірақ содан бері оның маңызы артты. Кузбас қазір Ресейдің жалпы көмір өндірісінің шамамен 60 пайызын өндіреді және Ресейдің шығыс бөлігі үшін негізгі отын-энергия базасы болып табылады. Әкімшілік жағынан Кузнецк бассейні Кемерово облысының құрамына кіреді, оның орталығы Кемерово қаласы. Аймақтағы басқа ірі қалалар – Анжеро-Суженск, Ленинск-Кузнецкий, Киселевск және Прокопьевск.

Ластану

Өңірдегі көмір өндірудің көп мөлшері айтарлықтай ластануға әкелді. Орталық барлау агенттігінің (Central Intelligence Agency) дайындаған есебінде бұл аймақ "қоршаған орта мәселелерінің" ошағы деп көрсетілген, бұл мәселелер "нәрестелер арасында өлім-жітімнің және генетикалық ақаулардың артуына" себеп болып отыр. Британдық геологиялық зерттеулер ұйымының зерттеуі бойынша, "Кузбасс көмір кеніштерiнен атмосфераға жыл сайын 1–2 миллиард текше метр метан шығарылады", оның көп бөлігі қазір тасталған кеніштерден шығады.