Кіріспе

Шөгінді алаптарды талдау – геологиялық әдіс, ол шөгінді толығу мен шөгінділердің шөгуін талдау арқылы шөгінді алабының қалыптасуы мен эволюция тарихын ашады. Шөгінді алаптардың шөгуі шөгінділердің орналасу кеңістігінде таралуын қалыптастырады. Шөгіндінің құрамы, бастапқы құрылымдары және ішкі сәулеті сияқты ерекшеліктері алапты толтыру тарихын синтездеуге мүмкіндік береді. Мұндай синтез алаптың қалай пайда болғанын, шөгінділердің қалай тасылғанын немесе шөгіндірлгенін, сондай-ақ шөгінділердің бастауын анықтауға көмектеседі. Осы синтездерден алаптың кең ауқымды қалыптасу механизмдерін түсіндіретін модельдер жасалуы мүмкін. Мұндай алаптар жіктелуінің мысалдары: ішкі кратондық, рифт, пассивті шет, қиылыс сырғанауы, алдыңғы доға, артқы доға шеттік теңізі, бүктелу және итеру белдемі, және алдыңғы алаптар. Шөгінді алаптарды талдауды көбінесе екі түрлі геолог жүргізеді, олардың мақсаттары мен тәсілдері шамалы өзгеше. Бірі – мұнай геологы, оның басты мақсаты алаптың ішіндегі көмірсутектердің және көмірсутектер бар жартастардың болуын және мөлшерін анықтау, екіншісі – академиялық геолог, ол алаптың эволюциясының кез келген немесе барлық аспектілерімен айналысуы мүмкін. Мұнай өнеркәсібіндегі алаптарды талдау көбінесе жер астындағы алаптарда рефлекциялық сейсмология және ұңғымалардан алынған деректерді пайдалану арқылы жүзеге асырылады. Академиялық геологтар жер астындағы алаптарды, сондай-ақ кейінгі тектоникалық процестер нәтижесінде ашылған және тілінген алаптарды зерттейді. Сондықтан ғалымдар кейде мұнай өнеркәсібінің әдістерін қолданса, көбінесе тау жыныстарын жер бетінде зерттей алады. Жер бетіндегі шөгінді жартастарды зерттеу үшін қолданылатын әдістерге стратиграфиялық қималарды өлшеу, шөгінділердің қалыптасқан ортасын анықтау және геологиялық карта жасау жатады. Седименттік алаптарды талдаудағы маңызды құрал – реттілік стратиграфиясы, онда әртүрлі шөгінді тізбектер теңіз деңгейі мен шөгінділердің жеткізілуіндегі кең таралған өзгерістермен байланыстырылады.