Кіріспе
Пайдалы қазбаларды физикалық іздеу – аумақтың геологиялық талдауының (одан кейін барлау) алғашқы кезеңі. Бұл минералдар, қазба жәндіктері, құнды металдар немесе минералдық үлгілерді іздеу. Бұл сондай-ақ қазба іздеу деп те аталады. Дәстүрлі түрде, қазба іздеу тау жыныстарының немесе шөгінділердің шығанақтарындағы минералдануды тікелей бақылауға негізделген. Қазіргі заманғы қазба іздеуге іздеу аумағын тарылтатын аномалияларды табу үшін геологиялық, геофизикалық және геохимиялық құралдарды қолдану да кіреді. Аномалия анықталғаннан және оның әлеуетті кен ошағы екені түсіндірілгеннен кейін, тікелей бақылау осы аумаққа шоғырландырылуы мүмкін. Кейбір аймақтарда қазба іздеушіге жерді тіркеу қажет, яғни іздеуді қалаған жердің төрт бұрышына тиісті белгілермен бағана орнатып, осы тіркеуді рәсімдеп, содан кейін ғана үлгілер алуға болады. Басқа аймақтарда мемлекеттік жерлерде кен өндіруге рұқсатсыз қазба іздеуге болады.
Prospecting is the first stage of the geological analysis (followed by exploration) of a territory. It is the search for minerals, fossils, precious metals, or mineral specimens. It is also known as fossicking. Traditionally prospecting relied on direct observation of mineralization in rock outcrops or in sediments. Modern prospecting also includes the use of geologic, geophysical, and geochemical tools to search for anomalies which can narrow the search area. Once an anomaly has been identified and interpreted to be a potential prospect direct observation can then be focused on this area. In some areas a prospector must also stake a claim, meaning they must erect posts with the appropriate placards on all four corners of a desired land they wish to prospect and register this claim before they may take samples. In other areas publicly held lands are open to prospecting without staking a mining claim.
Тарихи әдістер
Кен іздеудің дәстүрлі әдістері ауылды аралап, көбінесе өзен арналары мен тау жоталары мен төбелері бойымен, тіземен немесе қолмен жүріп, кен пайда болу белгілерін іздеуді қамтитын. Алтын іздеген жағдайда, аймақтағы барлық өзендер тиісті тұзақтарда "түс" немесе өзен арнасында алтынның көрінісін табу үшін қарастырылатын. Егер кішкентай кен ошағы табылып, аймақ пике және көрекпен қарқынды түрде жұмыс істеу қажет болды, көбінесе шлюз қораптары, арналар және желдеткіштер сияқты қарапайым машиналарды пайдалану арқылы топырақ пен тасты қарастырып, қажетті материалдарды (осы жағдайда алтынды) іздеуге болады. Көптеген базалық металл кен ошақтары үшін тау жынысы қолмен қазылып, орнында ұнтақталды, кен гангден қолмен бөлінді. Мұндай кен ошақтары көбінесе қысқа ғұмырлы болып, тез тозығып, тасталып кететін, сондықтан кен іздеуші келесі, үміттенген үлкен және жақсы кен ошағына көшуге мәжбүр болатын. Кейде кен іздеуші байлыққа жететін, сонда басқа кен іздеушілер оған қосылып, ірі масштабты кен өндіру операциясын дамытатын. Бұл әдістер "ескі" кен іздеу әдістері деп есептелсе де, олар әлі күнге дейін қолданылады, бірақ көбінесе геофизикалық магниттік немесе гравитациялық іздеулер сияқты жетілдірілген әдістермен үйлеседі. 19 және 20 ғасырлардың басында көптеген елдерде кен іздеуші, тіпті ең құнды кен ошағын тапса да, бай болып зейнетке шығуы өте сирек болатын. Мысалы, Алтын мильді, Калгурлиді ашқан Патрик (Пэдди) Ханнан, кендегі алтынның құнының бір бөлігін де алмастан қайтыс болды. Осындай оқиға Бендиго, Балларат, Клондайк және Калифорнияда да қайталанды.
Алтынға деген ықылас
АҚШ және Канадада алтын, күміс және басқа да қымбат металдарды іздеушілер оларды табу үмітімен тартылды. Олар Америка батысының тауларын кезіп, қашау, көрек және алтын ілгіштерді алып жүрді. Көптеген алғашқы іздеушілерде ешқандай оқытылу болған жоқ және кен орындарын табу үшін көбінесе сәскеге сенді. Алтынға деген құмар Папуа-Жаңа Гвинеяда, Австралияда кем дегенде төрт рет, Фиджиде, Оңтүстік Африкада және Оңтүстік Америкада да болды. Барлық жағдайларда алтын іздеу алтын мен минералдарды кездейсоқ іздеуден басталып, іздеуші табысқа жеткенде "алтын қызуы" пайда болып, іздеушілер толқыны елді шарлады.
Қазіргі заманғы кен іздеу
Қазіргі кездегі кен іздеушілер оқуға, геологияны зерттеуге және кен іздеу технологияларына сүйенеді. Бір аймақта бұрынғы іздестірулер туралы білу жаңа перспективті аймақтарды анықтауға көмектеседі. Кен іздеуге геологиялық карта жасау, тау жыныстарын сынап талдау және кейде кен іздеушінің сезімі кіреді. Литий сияқты жылжымалы сұйықтықтарда кездесетін минералдарды іздеуге "уақыт факторын" ескеру қажет.
Металл детекторы
Металл іздегіштер алтын іздеушілер үшін аса құнды, себебі олар оператордың есту қабілеті мен дағдысына байланысты топырақтағы алтын ұсақтарын шамамен 1 метрге (3 футқа) дейін табысты анықтай алады. Магниттік ажыратқыштар ауыр минералды құмның магниттік бөлігін магниттік емес бөлігінен бөлуге көмектеседі, бұл топырақтан немесе өзеннен алтынды іріктеуге немесе ұзаққа созуға ыңғайлы болуы мүмкін.
Пайдалы қазық
Зерттеу пикалары тау жыныстары мен минералдарды қазып алып, кеннің шамалы мөлшерін анықтау үшін сынаққа алуға болатын кішкентай үлгілерді алуға қолданылады. Қазіргі заманғы зерттеу пикалары кейде ферромагниттік кендерді жинауға көмектесу үшін магниттермен жабдықталады. Зерттеу пикалары әдетте үшбұрышты басы және өте өткір ұшы болады.
Электромагниттік іздеу
Қазіргі заманғы гравитациялық және магниттік зерттеу әдістерінің енгізілуі кен іздеу процесін едәуір жеңілдетті. Әуедегі гравиметрлер мен магнитометрлер кең аумақтардан деректер жинап, геологиялық аномалияларды анықтауға мүмкіндік береді. Аудио магнитотеллуриканың (АМТ) үш өлшемді инверсиясы Жердің бірнеше километр тереңдігіндегі өткізгіш материалдарды табу үшін қолданылады, бұл кимберлит түтікшелерін, сондай-ақ вольфрам мен мыс кендерін анықтауға көмектеседі. Тағы бір салыстырмалы түрде жаңа іздеу техникасы – Жер қыртысын зерттеу үшін төмен жиілікті электромагниттік (ЭМ) толқындарды пайдалану. Бұл төмен жиілікті толқындар өтетін материалға байланысты әртүрлі реакция жасайды, бұл сарапшыларға потенциалды кен денелерінің немесе жанартаулық интрузиялардың үш өлшемді бейнесін жасауға мүмкіндік береді. Бұл техника түрлі іздеу жұмыстарына қолданылады, бірақ бастысы өткізгіш материалдарды табуға бағытталған. Қазірге дейін төмен жиілікті ЭМ техникалары геотермалдық барлауда, сондай-ақ көмір қабаттарындағы метанды талдауда өзін дәлелдеді.
Геохимиялық барлау
Геохимиялық іздестіру тау жыныстарының үлгілерінің, ағын суының шөгінділерінің, топырақтың, жер беті және жер асты суларының, минералдық бөлінділердің, атмосфералық газдар мен бөлшектердің, тіпті өсімдіктер мен жануарлардың химиялық қасиеттерін зерттеуді қамтиды. Аз мөлшердегі элементтердің мөлшері сияқты қасиеттер аномалияларды табу үшін жүйелі түрде талданады.