Кіріспе

Фотосуреттерді онлайн жариялау немесе тарату Суреттерді ортақтастыру, яғни фотосуреттерді бөлісу – цифрлық фотосуреттерді интернетке жариялау немесе тарату. Суреттерді ортақтастыруға арналған веб-сайттар фотосуреттерді жүктеу, хостингтік қызмет көрсету, басқару және ортақтастыру (жария немесе жеке) сияқты қызметтерді ұсынады. Бұл мүмкіндік веб-сайттар мен қосымшалар арқылы қамтамасыз етіледі, олар суреттерді жүктеуді және көрсетуді жеңілдетеді. Бұл термин жеке пайдаланушылар, соның ішінде фотоблогерлер құратын және басқаратын онлайн фотогалереяларды пайдалануға да қолданылуы мүмкін. Ортақтастыру дегеніміз, басқа пайдаланушылар суреттерді көре алады, бірақ міндетті түрде жүктей алмайды, ал пайдаланушылар өз суреттері үшін әртүрлі авторлық құқық опцияларын таңдай алады. Фотоблогтар көбінесе пайдаланушы таңдаған орташа өлшемді фотосуреттердің хронологиялық түрде көрсетілуімен шектеледі, ал фотосуреттерді ортақтастыру сайттары әдетте бірнеше түрлі көрініс (мысалы, миниатюралар мен слайд-шоулар), фотосуреттерді альбомдарға жіктеу және түсіндірмелер (мысалы, суреттерге қосымша мәтін немесе тегтер) қосу мүмкіндігін ұсынады. Компьютердегі фотосуреттерді басқару бағдарламалары өздерінің фотосуреттерді ортақтастыру мүмкіндіктеріне ие болуы немесе оларға суреттерді жүктеу үшін сайттармен интеграциялау мүмкіндігін қамтуы мүмкін. Сонымен қатар, суреттерді ортақтастыруға арналған дербес қолданбалар да бар, олар көбінесе теңдестірілген желіні пайдаланады. Суреттерді ортақтастырудың қарапайым мүмкіндіктері фотосуреттерді электрондық пошта арқылы жіберуге мүмкіндік беретін қосымшаларда кездеседі, мысалы, оларды алдын ала жасалған үлгілерге сүйреп тастау арқылы. Фотосуреттерді ортақтастыру тек интернет пен жеке компьютерлермен ғана шектелмейді, сонымен қатар камералы телефондар сияқты портативті құрылғылардан тікелей немесе MMS арқылы да жүзеге асырылуы мүмкін. Кейбір камералар қазір сымсыз желіге және осыған ұқсас ортақтастыру мүмкіндіктерімен жабдықталған.

Тарих

Алғашқы фотосуреттерді ортақ пайдалану сайттары 1990 жылдардың ортасынан соңына қарай пайда болды, негізінен фотосуреттерді басып шығаруға (фотоақтауға) онлайн тапсырыс беру қызметтерінен, бірақ 2000 жылдардың басында пайдаланушының фотосуреттеріне тұрақты және орталықтандырылған қол жеткізуді қамтамасыз ету мақсатымен көптеген басқалары да пайда болды. Webshots, SmugMug, Yahoo! Photos және Flickr алғашқылардың бірі болды. Бұл провайдерлердің кіріс табу және функционалдық мүмкіндіктерге қатысты әртүрлі тәсілдерін қалыптастырды. 1995 жылы Webshots фотосуреттерді онлайн бөлісудің алғашқы платформаларының бірі болды. Webshots пайдалануға оңай интерфейс және негізгі фоторедактирлеу құралдарын ұсынды. 2002 жылы SmugMug құрылды, ол кәсіби фотографтарға жоғары сапалы фотосуреттерді бөлісу мүмкіндігін ұсынуға бағытталған. SmugMug жеке фотогалереялар мен электрондық коммерция опциялары сияқты мүмкіндіктерді қамтиды. 2003 жылы Yahoo! Photos Yahoo электрондық поштасы мен іздеу қызметтерімен интеграцияланған арқасында ең танымал фотосуреттерді бөлісу платформаларының бірі болды. 2004 жылы Flickr құрылды, ол жандағы фотосурет қауымдастығы мен тиімді тегтеу жүйесінің арқасында тез танымал болды. 2010 жылдары мобильді қосымшалар мен бұлтты сақтау кеңінен таралды. Жоғары сапалы камералары бар смартфондардың пайда болуы және Google Photos, Dropbox және iCloud Photo Library сияқты бұлтты сақтау қызметтерінің қолжетімділігі адамдардың фотосуреттерді түсіру, сақтау және қол жеткізу тәсілдерін революциялады. Instagram, Snapchat және TikTok сияқты қарапайым және әлеуметтік желіге бағытталған фотосуреттерді бөлісу тәжірибесін ұсынатын мобильді қосымшалар пайда болды. Бұл қосымшалар достар мен жанкүйерлермен дереу бөлісу қажеттілігін қанағаттандырды. Соңғы жылдары жасанды интеллект (AI) және машиналық оқыту фотосуреттерді бөлісу платформаларына белсенді түрде енгізілуде. AI суреттердің сапасын жақсартуға, суреттерді тиісті кілт сөздермен автоматты түрде белгілеуге, қолайсыз мазмұнды анықтауға және сүзгілеуге, сондай-ақ жаңа эффекттер мен сүзгілерді жасауға қолданылады. AI адамдардың фотосуреттерді бөлісу тәсілін өзгертуге мүмкіндік береді, олар үшін жақсырақ суреттерді бөлісуді және қажетті суреттерді табуды жеңілдетеді.

Кірістер үлгілері

Суреттерді бөлісу сайттарын екі негізгі топқа бөлуге болады: фотосуреттерді тегін бөлісуге мүмкіндік беретін сайттар және суреттерді жариялау мен бөлісу үшін тікелей төлем қабылдайтын сайттар. Тегін фотосурет бөлісуді ұсынатын сайттардың көпшілігі жарнамалық қолдауға негіделген медиа платформалар мен онлайн фотосурет өңдеу сайттарынан тұрады, мұнда фотосуреттерді бөлісу – басылымдар немесе басқа тауарларды сату құралы болып табылады. Бұл жіктемелер қатаң емес, және кейбір ақылы сайттардың шектеулі тегін нұсқасы бар. Тұтынушылар жоғары жылдамдықты интернет қосылысы арқылы үй компьютерінен тікелей, өзара байланыс арқылы фотосуреттерді бөлісе алады. Мұндай өзара байланыс фотосурет бөлісу көбінесе бағдарламалық қамтамасы үшін бір реттік төлемді талап етеді. Кейбір сайттар сізге суреттеріңізді онлайн жариялауға мүмкіндік береді, содан кейін олар арнайы іс-шаралар кезінде сол суретті танымал ғимараттарға проекциялайды, ал басқалары сізге фотосуреттерді цифрлық пошта карточкаларына, слайд-шоуларға және фотоальбомдарға қосып, оларды басқаларға жіберуге рұқсат береді. Кейбір тегін сайттар камера өндірушілеріне тиесілі және тек олардың құрылғыларымен түсірілген фотосуреттерді қабылдайды.

Жазылымға негізделген

Ақы төленген жазылым негізіндегі фотосуреттерді бөлісу сайттары жарнамалар мен басылымдар мен сыйлықтарды ұсыну арқылы қызметтерін ұсынады. Олар тегін қызметтерге қарағанда қосымша мүмкіндіктерге ие болуы мүмкін, мысалы, фотосуреттердің интернетте қолжетімділігіне кепілдік, көбірек сақтау орыны, тіркелмеген пайдаланушыларға фотосуреттердің толық өлшемді, түпнұсқа нұсқаларын жүктеу мүмкіндігі және фотосуреттерді сақтыққа көшіру құралдары. Кейбірлері пайдаланушылардың фотосуреттерін сатуға мүмкіндік береді, кірісті фотографпен бөліседі, ал басқалары фотографқа еш хабарламасыз немесе авторлық төлемсіз фотосуреттерді пайдалану немесе сату құқығын өзіне қалдыру туралы жазбаша мәлімдеме жасайды. Кейбір сурет бөлісу сайттары бейне бөлісу мүмкіндігін де енгізе бастады.

Теңестіргіш-теңестіргіш

Жоғары жылдамдықты (кең жолақты) қосылымдарды тікелей үйлерге енгізу арқылы орталықтандырылған қызметке жүгінбей-ақ суреттер мен бейнелерді бөлісу мүмкін болады. Теңдестірілген (бір-бірімен) бөлісудің артықшылықтары – хостинг шығындарының төмендеуі және орталық қызметке бақылауды жоғалтпау. Кемшіліктері – пайдаланушы сайттан тыс резервтік көшірме алу мүмкіндігінен айырылады; интернет-провайдерлер (ISP) көбінесе келісімшарт бойынша және желілік сүзгілерді қолдану арқылы контент таратуға тыйым салады, сондай-ақ алушыларға сапа кепілдіктері аз. Дегенмен, бастапқы бағдарламалық құралды сатып алудан басқа тікелей шығындар болмайды, егер пайдаланушыда үйде суреттері бар компьютері және жоғары жылдамдықты қосылым болса. Tonido сияқты қолданбалар теңдестірілген фотосуреттерді бөлісуге мүмкіндік береді.

Серверден серверге

Орталық серверсіз, тікелей байланыс арқылы жұмыс істейтін шешімдерді пайдалану кейбір пайдаланушылар компьютерлерін үнемі қосып, интернетке қосылған күйде ұстамайтындықтан қиындықтар тудыруы мүмкін. Windows Home Server сияқты әрдайым қосылып тұратын серверді, аралық нүкте ретінде пайдалану арқылы, суреттерді тікелей байланыс арқылы орталық сервердің сенімділігі мен қауіпсіздігімен бөлісуге болады. Суреттер Windows Home Server-дегі қауіпсіздік қабырғасының (firewall) артында сақталады және оларға тек тиісті рұқсаттары бар пайдаланушылар ғана қол жеткізе алады.

Браузерге теңдестіру

Пир-пир моделінің бір түрі – пир-браузер, онда суреттер бір компьютердегі жергілікті (хост-компьютердегі) бағдарламалық қызмет арқылы бөліседі (пир-пир сияқты), бірақ көрерменге стандартты веб-браузер арқылы қолжетімді болады. Техникалық тұрғыдан алғанда, мұны әлі де пир-пир ретінде сипаттауға болады (екінші пир – веб-браузер), бірақ ол ерекшеленеді, себебі көрерменге пир-бағдарламасын жүктеудің қажеті жоқ. Фотосуреттерге стандартты веб-браузерлер ешқандай қосымша бағдарламасыз, өздігінен түсінетін URL арқылы қол жеткізіледі. Осылай бөліскен фотосуреттерге тек дұрыс пир-бағдарламасын жүктеген пайдаланушылар ғана емес (бөлісуші қолданатын бағдарламамен үйлесімді), сонымен қатар барлық қолданушылар да қол жеткізе алады. Браузер арқылы бөлісу (пир-пир сияқты) хостинг шығындарын азайтады, орталық қызметке бақылауды жоғалтпайды және файлдарды орталық қызметке жүктеуді күтуді болдырмайды. Сонымен қатар, ортақ веб-браузерлік қолжетімділік бөліскен файлдарды кеңіректе қолдануға мүмкіндік береді, мысалы, веб-беттерге ендіруге немесе веб-беттерден сілтеме жасауға болады. Пир-пир сияқты, бұл модельдің де кемшіліктері бар: сайттан тыс резервтік көшірмелердің болмауы, кейбір интернет-провайдерлердің араласуы және қызмет көрсету жылдамдығының шектеулері.

Әлеуметтік желілер

Әлеуметтік желілердің пайда болуымен суреттерді бөлісу кең таралған онлайн-іс-әрекетке айналды. Мысалы, Ұлыбританияда 2013 жылы онлайн пайдаланушылардың 70% суреттерді бөлісіп, ал британдық пайдаланушылардың 64% әлеуметтік желі арқылы өз фотосуреттерін жариялаған. 2015 жылы Facebook компаниясы өз қызметіне күн сайын шамамен екі миллиард сурет жүктелетінін хабарлады. Суреттерді бөлісу саласында Facebook ең ірі әлеуметтік желі болып табылады. Facebook-та адамдар өздерінің фотоальбомдарын жеке немесе ортақ альбомдар арқылы жүктей алады. Бұл мүмкіндік бірнеше пайдаланушыға бір альбомға суреттер қосуға мүмкіндік береді, ал альбом авторы үлескерлерді қосуға немесе жоюға құқылы. Twitter компаниясы Photobucket компаниясымен бірлесіп, жаңа сурет бөлісу қызметін жасады, бұл пайдаланушыларға TwitPic немесе Yfrog сияқты басқа бағдарламаларға тәуелді болмай, тікелей твиттеріне суреттерді қосуға мүмкіндік берді. 2016 жылдың маусым айына қарай Instagram-да 500 миллионнан астам ай сайын белсенді пайдаланушы тіркелген.

Сілтемелер жиынтығын құрайтын сайттар

Reddit, Imgur, 4chan, Pinterest және Tumblr сияқты әлеуметтік жаңалықтар және суреттерді жинақтайтын сайттар пайдаланушыларға көптеген адамдардан тұратын қауымдастықпен суреттерді бөлісуге мүмкіндік береді. Суреттер Reddit сайтындағы ең көп таралған мазмұн болып табылады; ал деректерді талдаушы Рэнди Олсонның 2014 жылғы тамыздағы мәліметінше, сайттағы сәтті жазбалардың шамамен 2/3-і Imgur-де жарияланған суреттерге сілтемелерден тұрды.

Қозғалтқыш

Қазіргі кезде суреттерді ұялы телефондар арқылы бөлісу кең таралды. Бірнеше желілер мен қосымшалар пайда болды, олар түсірілген фотосуреттерді ұялы телефондардан тікелей әлеуметтік желілерге бөлісу мүмкіндігін ұсынады. Олардың ең танымалсы – Instagram, ол 500 миллионнан астам мүшесі бар, суреттермен бөлісуге бағытталған әлеуметтік желіге айналды. Көптеген сайттар кемінде таксономия ұсынады, онда суреттер «галереялар» деп аталатын каталог тәрізді құрылымда топтастырылады. Кейбір сайттар пайдаланушыларға фольклономия құру үшін тегтерді пайдаланып суреттерді жіктеуге мүмкіндік береді. Бір құжатты тегтеуге рұқсат етілген пайдаланушылар жиынтығына және құжатты сипаттауға қолжетімді тегтер жиынтығына байланысты, тар және кең фольклономиялар туралы айтылады. Егер тегтеушілер мен қолжетімді тегтер жиынтығында шектеу болмаса, фольклономия кең болады. Егер шектеулер болса, фольклономия тар деп аталады. Тағы бір механизм – таксономия мен фольклономияны біріктіру, онда галереялар мен авторларға байланысты тегтер галереялар мен авторлардың суреттеріне каскадпен беріледі. Кең таксономиялардың қуат заңы сияқты қызықты қасиеттері бар. Жүктелген фотосуреттерді тақырып, түр немесе орналасқан жері бойынша жіктеу үшін жасанды интеллектті пайдалану – бұл Canon USA компаниясы 2019 жылдың наурыз айының басында іске қосқан Raise бағдарламасының маңызды ерекшелігі.

Фотосуретті таңбалау

Фотосуреттерді белгілеу – бұл пайдаланушыларға жеке адамның немесе бірнеше адамның суреттерін белгілеп, топтастыруға мүмкіндік беретін процесс. Жүзді тану бағдарламалық құралының көмегімен фотосуреттерді белгілеу оңайырақ және жылдамырақ болады; белгіленген адамның суреттері неғұрлым көп болса, бағдарламалық құрал соғұрлым дәл жұмыс істейді. Осындай бағдарламалық құрал қазіргі уақытта Facebook-та қолданылады. Фотосуреттерді белгілеу – бұл суретте кімнің кім екенін көрерменге хабарлаудың бір жолы. Facebook сияқты көптеген онлайн фотосурет бөлісу сайттарында белгіні сілтеме ретінде де пайдалануға болады, оған бассаңыз, сіз сол белгіленген адамның жеке парақшасына өтесіз. Көбінесе фотосуреттерді жүктеген пайдаланушы ғана белгілей алады, бірақ кейбір сайттарда басқа пайдаланушылар да белгілей алады. Осы белгілерді бүкіл интернетте, жеке веб-сайттарда немесе жеке дерекқорларда іздеуге болады. Оларды көпшілік жіктеу үшін қолдануға болады (бейне жіктелу бөлімін қараңыз), сонымен қатар олар әлеуметтік-мәдени рөл атқарады, себебі олар жаңа сөздерді, интернет-мемдерді, ұқсас фразаларды, лозунгтарды, сөз тіркестерін, ортақ сөздіктер мен санаттамаларды қалыптастырады, сондай-ақ ұсынылған суреттердің комедиялық жаңа бұрылыстарын, контексттерін және перспективаларын тудырады, осылайша онлайн қауымдастықтардағы қауым құру мен жеке сәйкестік қалыптасуына және ойын-сауыққа маңызды үлес қосады, кең ауқымды фольклорларды құруға мүмкіндік береді.

Геометриялық белгілеу

Геотагтау – фотосуретті түсірілген жердің географиялық координаттарымен белгілеу процесі. Фотосурет түсіру мүмкіндігі бар көптеген құрылғылар GPS сенсорларымен жабдықталған, олар фотосуреттер мен бейнелерді автоматты түрде геотагтайды. Фотосуреттерді бөлісу қызметтерінен алынған ашық деректер арқылы жерлерді іздеуге болады. Геотагтау, онлайн режимінде бөлісетін геотагталған фотосуреттердің орналасу жақындығын пайдаланып, саяхатшылардың қозғалысын және әдеттерін анықтауға, сондай-ақ белгілі бір аймаққа қатысты саяхат туралы ақпарат алуға мүмкіндік береді. Instagram, Flickr және Panoramio – суреттерді геотагтау опциясын ұсынатын бірнеше қызмет. Flickr-де 400 мың пайдаланушы жүктеген 40 миллионнан астам геотагталған фотосурет бар, және бұл көрсеткіш жылдам өсуде. Panoramio және Wikimedia Commons сияқты кейбір сайттар геолокацияланған фотосуреттерін картада көрсетеді, бұл пайдаланушыларға бірдей немесе жақын жердегі нысандардың әртүрлі бұрыштардан түсірілген суреттерін табуға көмектеседі.

Сын

Суреттерді немесе фотосуреттерді бөлісуді сынаушылар Instagram сияқты қосымшаларды пайдалануға алаңдайды, себебі олар осы сайттарда бейнеленген мінез-құлықтарды нарциссизм қасиетімен байланыстыруы мүмкін деп санайды. Кин "Жеке Бас" санариптік мәдениетті басқарады десе, адамдар әлеуметтік желілерді өздерін жарнамалауға қызығушылық танытуы себепті пайдаланады дейді. Буффарди мен Кэмпбелл (2008) Instagram "өзін-өзі сипаттау арқылы өзін-өзі таныстыруға, фотосуреттер арқылы мақтан тұтуға және көптеген беткей қарым-қатынастарға" мүмкіндік береді деп мәлімдеді. Бірақ, кейіннен пайдаланушылардың көп саны мүшелердің жалпы психологиясы қалыпты екенін көрсетеді деді.

Құпиялылық

Құпиялылықты қорғайтын белсенділер мен зерттеушілер әлеуметтік желілерде суреттерді бөлісу оларға бейнеленген адамдардың жеке өмірін құпиялылығын бұзуы мүмкін екенін айтады. Бұдан әрі, қазіргі әлеуметтік желілердің көпшілігі пайдаланушыларына өздері жарияламаған контентті бақылауға шамалы мүмкіндік береді. Facebook-тың құпиялылық саясатында оның қызметін пайдаланып жарияланған кез келген ақпарат, суреттерді қоса алғанда, пайдаланушыларға тиісті жарнамаларды көрсету үшін пайдаланылуы мүмкін деп көрсетілген. Facebook автоматты бетті тану бағдарламасын қолданады, ол жаңа фотосуреттерде басқа Facebook пайдаланушысының бетін автоматты түрде таниды және фотосуретте сол пайдаланушыны белгілеуді ұсынады.

Мақсаттары

Пайдаланудың жеңілдеуі сақтандыру саласында, оның ішінде егін сақтандыруда да суреттерді таратуға мүмкіндік берді.