Кіріспе

1994 жылдан 2009 жылға дейін қолданыста болған веб-хостинг қызметі GeoCities, кейіннен Yahoo! GeoCities – пайдаланушыларға веб-сайттарды тегін жасау, жариялау және тақырыптары немесе қызығушылықтары бойынша басқа пайдаланушылардың сайттарын қарау мүмкіндігін берген веб-хостинг қызметі. Бұл қызмет 1994 жылдан 2009 жылға дейін қолданыста болды. GeoCities 1994 жылдың қараша айында Дэвид Бонетт пен Джон Резнер құрды, ал GeoCities деп аталуына дейін қысқа мерзімге «Беверли-Хиллс Интернеті» деп аталды. 1999 жылдың 28 қаңтарында Yahoo! компаниясы оны сатып алды, сол кезде ол Дүниежүзілік Торда ең көп таралған үшінші сайт болды. GeoCities тоқтатылғанға дейін кемінде 38 миллион бет көрсетілді, олардың көп бөлігі пайдаланушылар жасаған. Қызметтің GeoCities Japan нұсқасы 2019 жылдың 31 наурызына дейін сақталды. Компания өз веб-каталогын құрды, оны тақырып бойынша алты «ауданға» бөлді. Осы аудандар «Колизей», «Голливуд», «Родео-Драйв», «Сансет-Стрип», «Уолл-Стрит» және «Вест-Голливуд» болды. 1995 жылдың ортасында компания пайдаланушыларға (кейін «Жертелімшілер» деп аталды) осы аудандарда тегін жеке беттер жасау мүмкіндігін ұсынды, сол кезде 2 МБ орын берілді. Тіркеу кезінде жаңа мүшелер қай ауданға жататынын таңдады. Бұл аудан мүше веб-адресінің бөлігіне айналды, сондай-ақ URL-ді бірегей ету үшін тізбекпен берілген «көше мекенжайы» нөмірі қосылды (мысалы, «www.geocities.com/RodeoDrive/нөмір»). Көп ұзамай чат, хабарландыру тақталары және басқа да «қоғамдық» элементтер қосылды, бұл оның жылдам өсуіне көмектесті. 1995 жылдың 5 шілдесінде GeoCities «CapitolHill», «Paris», «SiliconValley» және «Tokyo» сияқты қосымша қалаларды қосты. Сол кезде GeoCities штаб-пәтері Беверли-Хиллстегі 9401 Уилшир бульвары бойынша орналасқан. Уақыт өте келе Yahoo! сияқты көптеген компаниялар GeoCities-ке көп инвестиция жасады және ақылы премиум қызметтерді енгізу арқылы сайттың өсуі жалғасты. 1997 жылдың мамыр айында GeoCities өз беттерінде жарнамалар орналастыра бастады. Компания 1998 жылдың тамызында корпоративтік мәртебеге ие болды және NASDAQ биржасында GCTY кодымен тіркелді. Бастапқы акциялардың құны 17 доллар болды, ал бастапқы ұсыныстан кейін 100 доллардан асып кетті. 1999 жылға қарай GeoCities AOL және Yahoo! сайттарынан кейін Дүниежүзілік Торда ең көп таралған үшінші сайтқа айналды. Штаб-пәтер Лос-Анджелестегі 4499 Гленко даңғылына, Лос-Анджелес округінің Марина-дель-Рей аймағына жақын жерге көшірілді.

Yahoo! компаниясының сатып алуы

1999 жылдың қаңтар айында, дотком көпіршігінің ең жоғары нүктесіне жақын, GeoCities компаниясын Yahoo! 3,57 миллиард долларлық акцияларға сатып алды, ал бақылау 28 мамырда Yahoo! компаниясына өтті. Бұл сатып алу көпке ұнаған жоқ; пайдаланушылар Yahoo! компаниясы GeoCities үшін белгілеген жаңа қызмет көрсету шарттарына наразылық білдіріп, жаппай түрде қызметтен бас тартты. Шарттарда компанияның барлық құқықтары мен контенті, оның ішінде суреттер сияқты медиа материалдарына ие екені көрсетілген. Yahoo! бұл шешімін тез қайта қарастырды және веб-беттерді қараушылар үшін деректерді беру жылдамдығын шектеу арқылы тегін және төмен бағалы хостингтік шоттарға қол жеткізуді қиындатты; сол кезде тегін шоттар үшін деректерді беру лимиті айына 3 ГБ дейін шектелген деп айтылды, бірақ сағатына шамамен 4,2 МБ-қа дейін шектелді. Кейіннен төлемді шоттар Yahoo! Web Hosting қызметіне біріктірілді, оларда деректерді беру лимиті жоғары болды. 2001 жылы GeoCities тоқтатылатындығы туралы қауесет тарады; бұл туралы мәлімдеме жасаған электрондық хат The New York Times газетіндегі кері мақалаға сілтеме жасады.

Жабылу

2009 жылдың 23 сәуірінде Yahoo! компаниясы GeoCities-тің АҚШ-тағы нұсқасын жабу туралы және жаңа тіркелуді тоқтату туралы хабарлады, бірақ GeoCities-тің бар есептік жазбалары әрекетте бола берді. GeoCities, Yahoo компаниясы тоқтатқан басқа да қызметтердің тізіміне қосылды, мысалы Farechase, LAUNCHcast, My Web, Аудио іздеу, Жануарлар, Фотосуреттер, Тіке эфир, Kickstart, Briefcase, Webmessenger және Yahoo! Мұғалімдер. GeoCities-тің АҚШ-та жабылуымен Yahoo! компаниясы тегін веб-хостинг қызметін тоқтатты, тек Жапонияда ғана осы қызмет тағы он жылға созылды. Yahoo! пайдаланушыларды есептік жазбаларын ақылы Yahoo! Веб-хостинг қызметіне жаңартуға шақырды. ZDNet редакторы Руперт Гудвинс GeoCities-тің жабылуын бір дәуірдің аяқталуы деп қарады; ол GeoCities-ті "интернеттен ақша табу мүмкін емес екенін көрсеткен алғашқы, өте танымал қызмет" деп сипаттады. GeoCities жабылуына жауап ретінде, бәсекелес веб-хостинг провайдерлері бұрын GeoCities-те орналасқан сайттарға ие болу үшін бәсекелесе бастады. Мысалы, неміс веб-хосты Jimdo, GeoCities пайдаланушыларын өз сайттарын Jimdo-да жариялауға шақыру үшін "GeoCities үшін құтқару шалкегі" қызметін іске қосты. GeoCities бұрынғы бәсекелесі uCoz бастаған Geocitiesclosing.com, GeoCities веб-сайттарын сақтау мақсатымен құрылған ұқсас жоба. GeoCities-те бұрын хостингтелген көптеген веб-беттер 2014 жылға дейін қолжетімді болды, бірақ жаңартылмады. GeoCities-тің бастапқы URL-і арқылы кез келген бетке кіру әрекеті бұрын Yahoo! Кіші бизнеске қайта бағытталды, ал қазір Yahoo! бас бетіне қайта бағытталады.

Мұрағаттандыруға арналған жұмыстар

GeoCities тоқтатылу туралы хабарланғаннан кейін көп ұзамай, Интернет архиві GeoCities беттерін архивтеу жобасын жариялады, «GeoCities шамамен 15 жыл бойы Желіде жеке өркендеу үшін маңызды платформа болды» деді. Интернет архиві GeoCities сайттарының архивінің толықтығын қамтамасыз етуді өзіне міндет етті. Бұрынғы InternetArchaeology.org сайты да GeoCities-тен алынған материалдарды архивтеу және көрсетумен айналысты. Reocities сайтының операторлары GeoCities тоқтатылу алдында, GeoCities-тің толық емес көшірмесін жасауға тырысып, қанша мүмкін болса, сонша мазмұнды жүктеді. Жоғалған GeoCities сайттарының архивін құруға талпынған тағы бір сайт GeoCities.ws. GeoCities пен geocities.ws арасында ешқандай ресми байланыс жоқ, өйткені бұл мүлдем басқа компания. GeoCities тоқтатылғаннан кейін бірнеше ай өткен соң, көптеген сайттар GeoCities-тен geocities.ws-ке автоматты түрде көшірілді. Geocities.ws сондай-ақ тегін хостинг ұсынды және 2018 жылға дейін сегіз жыл бойы осылай болды. Осы мақсатта WebCite, сондай-ақ 2011 жылы жабылған Geociti.es, Oocities.org және Ge.ocities.org сияқты сайттар да жұмыс істеді. GeoCities тоқтатылғанының бірінші жылдығында Archive Team 641 ГБ көлеміндегі торрент файл архивін шығаратынын хабарлады (7z сығылымына дейін шамамен 900 ГБ дерек болды) және 2010 жылдың 29 қазанында осыны іске асырды. 2011 жылдың 9 сәуірінде Archive Team GeoCities-тің алғашқы торрентіне жаңарту шығарды.

GeoCities Жапония

Yahoo! компаниясы сатып алғанға дейін GeoCities-тің Жапониядағы GeoCities Japan еншілес компаниясы болды. GeoCities Japan компаниясының штаб-пәтері Токио қаласының Чуо ауданындағы Нихонбаши Хакозаки ғимаратында орналасқан. 2016 жылдың 10 ақпанына дейін GeoCities Japan әлі де онлайн болды. Оның мүшелерінің сайттарына кіру мүмкіндігі сақталды. Жаңа тіркелулер қабылдана берді, бірақ қызметтер тек жапон тілінде ғана қолжетімді болды. 2018 жылдың 1 қазанында Yahoo! Japan GeoCities Japan қызметін 2019 жылдың 31 наурызынан бастап тоқтату туралы хабарлады.

Қабылдау

Геоқалалар домені 2008 жылға қарай Compete.com зерттеуіне сәйкес, жылына кем дегенде 177 миллион келушіні тартты. ComScore мәлімдемесіне göre, 2006 жылдың наурызында GeoCities-тің АҚШ-тан 18,9 миллион бірегей келушісі болған. 2008 жылдың наурызында GeoCities-тің 15,1 миллион бірегей АҚШ келушісі болды; алайда 2009 жылдың наурызында GeoCities-тің 11,5 миллион бірегей келушісі болды, бұл 2008 жылдың наурызынан 24%-ға төмендеуді құрады. GeoCities веб-сайтына тіркелген кезде жеке сәйкестендіру және демографиялық ақпаратты ұсынған балалар мен ересектерге тегін жеке беттер мен электрондық пошта мекенжайларын ұсынды. Шағым жасалған кезде GeoCities-тің 1,8 миллионнан астам "үй иелері" болды. GeoCities заңсыз түрде үшінші тарап жарнама берушілеріне тіркелу кезінде алынған жеке сәйкестендіру ақпаратын пайдаланып, GeoCities-тің 1,8 миллион пайдаланушысына бағытталған өнімдерді жарнамалауға рұқсат берді. Бұл әрекеттер мен тәжірибелер Федералды сауда комиссиясының 4-тарауында белгіленген "саудаға" әсер етті. GeoCities-тің мәселесі сол еді, ол жаңа мүшелік өтініш нысанына және веб-сайтына құпиялылық туралы мәлімдеме жасай отырып, пайдаланушының рұқсатысыз ешкімге жеке сәйкестендіру ақпаратын бермейтініне уәде берді. GeoCities жеке ақпаратты үшінші тараптарға сатты, олар бұл ақпаратты мүшелері рұқсат берген мақсаттардан өзге мақсаттарда пайдаланды. GeoCities жеке ақпаратты жинау немесе пайдалану туралы, соның ішінде қандай ақпарат үшінші тараптарға жарияланатындығы туралы ешқандай жалған мәлімдеме жасамайтындығына бұйрық берілді. GeoCities баланың ата-анасының рұқсаты жоқ екенін нақты білген жағдайда, кез келген баладан жеке сәйкестендіру ақпаратын жинауға құқығы болмады.