Компьютерлік жүйенің қауіпсіздігін бұзушылықтар мен әдістері

Кіріспе

Компьютерлік жүйені бұзу

Эксплойт (ағылшын тіліндегі "to exploit" етістігінен шыққан, "бір нәрсені өз пайдасына қолдану" дегенді білдіреді) – бұл бағдарламалық қамтамасы, деректер бөлігі немесе командалар тізбегі, ол қателік немесе осалдықты пайдаланып, компьютерлік бағдарламалық қамтамасы, аппараттық құралдары немесе электрондық (әдетте компьютерленген) құрылғыларда күтпеген немесе болжалмаған әрекеттерге алып келеді. Мұндай әрекеттерге көбінесе компьютерлік жүйені бақылауға алу, құқықтарды арттыру немесе қызметтен уақытша тоқтату (DoS немесе оған байланысты DDoS) шабуылы жасау кіруі мүмкін. Жай тілмен айтқанда, кейбір эксплойттар "хакерлік шабуылға" ұқсас.

Жіктеу

Эксплойттарды жіктеудің бірнеше әдісі бар. Ең көп таралғаны – эксплойттың осал бағдарламалық жасақтамамен қалай байланыс жасайтыны. Желілік эксплойт желі арқылы жұмыс істейді және алдын ала зақымданған жүйеге кірмей-ақ, қауіпсіздіктегі осалдықты пайдаланады. Жергілікті эксплойт зақымданған жүйеге алдын ала кіруді қажет етеді және әдетте эксплойтті іске қосушының құқықтарын жүйе әкімшісі берген құқықтардан асырады. Клиенттік бағдарламаларға қарсы эксплойттар да бар, олар әдетте клиенттік бағдарламамен қол жеткізген кезде эксплойт жіберетін өзгертілген серверлерден тұрады. Клиенттік бағдарламаларға қарсы эксплойттардың кең таралған түрі – браузерлік эксплойттар. Клиенттік бағдарламаларға қарсы эксплойттарды пайдалану үшін кейде пайдаланушының араласуы қажет, сондықтан оларды әлеуметтік инженерия әдісімен бірге қолдануға болады. Тағы бір жіктеу – зақымданған жүйеге қарсы әрекет: рұқсатсыз деректерге қол жеткізу, кез келген кодты орындау және қызметтен бас тарту – мысалдар. Көптеген эксплойттар компьютерлік жүйеге супер пайдаланушы деңгейінде қол жеткізу үшін жасалған. Дегенмен, бірнеше эксплойтты пайдалануға да болады, бірінші кезекте төменгі деңгейдегі кіруді алуға, содан кейін құқықтарды бірнеше рет арттыруға, жоғары әкімшілік деңгейге (көбінесе "root" деп аталады) жеткенше. Бұл жағдайда шабуылшы бірнеше эксплойтты тізбектеп, бір шабуылды жүзеге асырады, мұны эксплойт тізбегі деп атайды. Эксплойт зардап шеккен бағдарламалық жасақтаманың авторларына белгілі болғаннан кейін, осалдық көбінесе жаңарту арқылы түзетіледі және эксплойт қолдануға жарамсыз болады. Сондықтан кейбір "қара шляпалы" хакерлер, сондай-ақ әскери немесе барлау агенттіктерінің хакерлері өздерінің эксплойттарын жарияламай, құпия ұстайды. Оларды тапқан және жасаған адамдардан басқа ешкімге белгісіз эксплойттар "нөлдік күн" немесе "0day" эксплойттары деп аталады. Хакерлер эксплойттарды қауіпсіздік шараларын айналып өту және жүйедегі осалдықтарды пайдалану үшін қолданады. Зерттеушілердің бағалауынша, бұл әлемдік экономикаға жыл сайын 450 миллиард доллардан астам шығын келтіреді. Осыған жауап ретінде ұйымдар өздерінің осалдықтарын қорғау үшін кибер қауіптер туралы ақпаратты пайдаланады.

There are several methods of classifying exploits. The most common is by how the exploit communicates to the vulnerable software. A remote exploit works over a network and exploits the security vulnerability without any prior access to the vulnerable system. A local exploit requires prior access to the vulnerable system and usually increases the privileges of the person running the exploit past those granted by the system administrator. Exploits against client applications also exist, usually consisting of modified servers that send an exploit if accessed with a client application. A common form of exploits against client applications are browser exploits. Exploits against client applications may also require some interaction with the user and thus may be used in combination with the social engineering method. Another classification is by the action against the vulnerable system; unauthorized data access, arbitrary code execution, and denial of service are examples. Many exploits are designed to provide superuser level access to a computer system. However, it is also possible to use several exploits, first to gain low level access, then to escalate privileges repeatedly until one reaches the highest administrative level (often called "root"). In this case the attacker is chaining several exploits together to perform one attack, this is known as an exploit chain. After an exploit is made known to the authors of the affected software, the vulnerability is often fixed through a patch and the exploit becomes unusable. That is the reason why some black hat hackers as well as military or intelligence agencies' hackers do not publish their exploits but keep them private. Exploits unknown to everyone except the people that found and developed them are referred to as zero day or “0day” exploits. Exploits are used by hackers to bypass security controls and manipulate system vulnerabilities. Researchers have estimated that this costs over $450 billion every year from the global economy. In response, organizations are using cyber threat intelligence to protect their vulnerabilities.

Түрлері

Қауіпті пайдаланулар көбінесе олардың қандай осалдықты пайдаланатындығына қарай жіктеліп, аталады (тізімді қараңыз), олар жергілікті/қашықтықтан болатыны және қауіпті пайдаланудың нәтижесіне (мысалы, EoP, DoS, spoofing) байланысты. Бір түрі – нөлдік күнді пайдалану қызметі ретінде ұсынылады.

Нөлдік шерту

Нөлдік кликпен шабуыл – пайдаланушының араласуын қажет етпейтін, яғни перне басу немесе тінтуірді басу қажет емес эксплойт. 2021 жылы ашылған FORCEDENTRY нөлдік кликпен шабуылдың мысалы болып табылады. Бұл эксплойттар көбінесе ең ізделіс болып табылады (әсіресе құпия эксплойт нарығында), себебі нысана әдетте ол қауіпке ұшырағанын эксплойт пайдаланылған сәтте білмейді. 2022 жылы NSO Group жеке адамдардың телефондарына бұзу үшін үкіметтерге нөлдік клик эксплойттарын сатқаны хабарланды.