Кіріспе

Пайдаланушы интерфейсін сипаттайтын тіл – графикалық пайдаланушы интерфейстері мен басқару элементтерін жасау және сипаттау үшін қолданылатын таңбалау тілі. Мұндай таңбалау тілдерінің көпшілігі XML-дің түйіршіктері болып табылады және басқару элементтерін көрсету және қосымша скрипттерді қолдану үшін, әдетте JavaScript қозғалтқышы сияқты, алдын ала орнатылған скрипт тілінің жұмыс істеу механизміне тәуелді. Пайдаланушы интерфейсінің таңбалау тілдерінің идеясы, негізінен, пайдаланушы интерфейсін жобалау, дамыту және іске асыру кезінде "дөңгелекті қайта ойлап табуды" болдырмау ниетіне негізделген; мұндай қайта ойлап табу – тұтас пайдаланушы интерфейсі үшін скрипт кодтаумен байланысты. Пайдаланушы интерфейсінің таңбалау тілі жиі қолданылатын бағдарлама немесе скрипт кодты таңбалау түрінде бекітеді, бұл функцияға емес, түсінікті түйіршікте пайдаланушы интерфейсін жобалауға назар аударуды жеңілдетеді. Басқа таңбалау және бағдарламалау тілдері сияқты, пайдаланушы интерфейсінің таңбалау тілдері де таңбалау кодын өңдеп, қажетті форматта шығару үшін қосымша қолданба ортасына сүйенеді. XML негізделген пайдаланушы интерфейсінің таңбалау тілдерінде таңбалау әдетте түйіндер ағашы ретінде интерпретацияланады және бейнеленеді, оны қолданба коді немесе динамикалық түрде жүктелетін пайдаланушы скрипті орындалу кезінде өзгерте алады.

HTML-ті қолдану

HTML, яғни HyperText Markup Language (Гипертекст белгілендіру тілі) – веб-браузерде көрсетілетін веб-беттерді құруға арналған белгілендіру тілі. Ол көбінесе CSS (көрнектілік үшін) және JavaScript (интерактивтілік үшін) тілдерімен бірге қолданылады. Әлемдегі көптеген веб-сайттар HTML-ді пайдаланады, себебі ол веб-браузерлер қолдайтын стандартты тіл болып табылады.

XFD

XFD, яғни XML Form Definition – Abbott Informatics компаниясы әзірлеген STARLIMS өнімінің негізгі пайдаланушы интерфейсін құру тілі. STARLIMS өнімі XFD тілін қолдана отырып, визуалды формаларды жасау және іске қосу үшін орындалу және жобалау кезеңдеріне арналған құралдар жиынтығын ұсынады. STARLIMS v10 Microsoft .NET Framework негізінде жасалған XFD орындау ортасымен жұмыс істейді және Internet Explorer браузерінде іске қосылады. STARLIMS v11 XFD-ді HTML5 форматына айналдыратын серверлік түрлендіру қозғалтқышына негізделген қосымша XFD қозғалтқышын енгізеді, бұл кез келген HTML5 сәйкес браузерде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. XFD JavaScript негізделген бағдарламалау тілінде қолданылады.

QML

QML – мобильді құрылғылардан бастап десктоптық компьютерлерге дейінгі түрлі құрылғылар үшін аппараттық үдетілген OpenGL негізіндегі пайдаланушы интерфейстерін жасауға арналған кросс-платформалық белгілеу тілі. QML интерфейстерін JavaScript тілі арқылы басқаруға болады. QML – Qt бағдарламалық қамтамасының құрамына кіреді.

MXML-де

MXML — Macromedia компаниясы 2004 жылдың наурыз айында ұсынған, XML негізіндегі пайдаланушы интерфейсін құру тілі. Қазіргі кезде ол Open Source (http://opensource.adobe.com) Adobe Flex SDK 4 нұсқасының бір бөлігі болып табылады. MXML файлдары Flex SDK арқылы Flash SWF форматына компиляцияланады және интернет-браузерде Adobe Flash плагині арқылы немесе Open Source Adobe AIR SDK арқылы дербес, платформааралық қолданбалар түрінде көрсетіледі.

UIML

OASIS UIML – XML негізіндегі стандартты қолданушы интерфейсін белгілеу тілдері. Бұл ашық стандарт, оның іске асырылуы бір ғана жеткізушімен шектелмейді.

XUL

Mozilla Foundation өнімдерінің негізгі интерфейс тілі XUL. XUL құжаттары Gecko қозғалтқышымен көрсетіледі, ол XHTML және SVG құжаттарын да көрсетуге қабілетті. Ол CSS, JavaScript, DTD және RDF сияқты көптеген қалыптасқан стандарттар мен технологиялармен үйлесімді жұмыс істейді.

UsiXML- тің атауы

UsiXML (User Interface Extensible Markup Language) – XML стандартына сәйкес келетін таңбалау тілі, ол мәзірлік пайдаланушы интерфейстері (CUI), графикалық пайдаланушы интерфейстері (GUI), дыбыстық пайдаланушы интерфейстері және көп түрлі пайдаланушы интерфейстері сияқты әртүрлі қолданыс жағдайлары үшін пайдаланушы интерфейсін сипаттайды. Басқаша айтқанда, әртүрлі өзара әрекеттесу техникалары, қолдану жолдары және есептеу платформалары бар интерактивті қолданбаларды физикалық есептеу платформасының ерекшеліктеріне қарамастан, дизайнды сақтайтын жолмен сипаттауға болады.

WTKX

WTKX — Apache Pivot қолданбаларын құруға арналған XML негізіндегі таңбалау тілі. Көбінесе ол қолданбаның пайдаланушы интерфейсі құрылымын анықтау үшін қолданылса да, Java нысандарының кез келген иерархиясын декларативті түрде құру үшін де пайдаланылуы мүмкін.

XAL

eXtensible Application Language – Nexaweb корпоративтік Web 2.0 жиынтығының таңбалау тілі. Бағдарламашылар бұл тілді Java клиенті немесе Ajax клиенті ретінде іске қосылатын қосымшаларды анықтау үшін қолдана алады.

SVG

Scalable Vector Graphics – W3C ұсынған графикалық таңбалау тілі, ол веб және мобильді қосымшалар үшін толыққанды графиканы қолдай алады. SVG пайдаланушы интерфейсі тілі болмаса да, векторлық/растрлық графика, анимация, DOM және CSS-пен өзара әрекеттесу, кіріктірілген медиа, оқиғалар және сценарийлерді қолдау мүмкіндіктерін қамтиды. Бұл мүмкіндіктердің үйлесімі арқасында бай пайдаланушы интерфейстерін құруға болады. SVG сондай-ақ XUL және XForms сияқты басқа XML үйлесімді пайдаланушы интерфейсі таңбалау тіліне графикалық бөлік ретінде қосылуы мүмкін.

TUIX

TUIX – Tribiq CMS жүйесінде пайдаланушы интерфейстерін анықтауға арналған XML негізіндегі таңбалау тілі. Бағдарламашылар интерфейстердің сыртқы көрінісін де, олардың өзара әрекеттесуін де анықтай алады. Рендеринг жасау алдында әртүрлі плагиндерден алынған TUIX файлдары біріктіріледі, бұл қолданыстағы интерфейстерді оңай өзгертуге және жаңа мүмкіндіктерді қосуға мүмкіндік береді.

XAML

XAML – Microsoft-тің NET Framework 3.0 және одан жоғары нұсқаларының қолданушы интерфейсі компоненттеріне негіз болатын таңбалау жүйесі. Оның мүмкіндіктері көптеген қолданушы интерфейсі таңбалау тілдерінен кеңейген, себебі бағдарламалық логика және стильдер де XAML құжатына кіріктірілген. Функционалды тұрғысынан, оны XUL, SVG, CSS және JavaScript-тің бірігіп, бір XML схемасын құруы ретінде қарастыруға болады. Кейбір мамандар бұл дизайнды сынға алады, өйткені осы мәселелерді шешу үшін көптеген стандарттар (мысалы, жоғарыда аталғандар) бар. Дегенмен, оның визуалды құралдармен дамытылуы күтілуде, онда дамытушыларға негізгі таңбалау тілін түсінудің қажеті болмайды.

I3ML

I3ML — CoKinetic Systems Corp компаниясы әзірлеген, браузер плагині арқылы қолдау көрсетілетін, минималды өткізу қабілетімен HTTP инфрақұрылымы арқылы қолданбалар сияқты терезелерді көрсетуге мүмкіндік беретін, меншікті жұқа клиенттік қолданбаларды жеткізу механизмі.

OpenLaszlo (LZX) (Қазақша)

OpenLaszlo – орындалу ортасы және интерфейсті анықтау тілі (Laszlo XML LZX) бар орындалу ортасы. LZX – қолданбаңызды құру үшін виджеттерді, қолданба макетін және скрипт элементтерін (JavaScript арқылы) анықтайтын декларативті пайдаланушы интерфейсі тілі. LZX орындалу ортасына тәуелді емес, қазіргі уақытта қолдау көрсетілетін орындалу ортасы – Macromedia/Adobe Flash. OpenLaszlo (LZX) қолданбаларын DHTML/AJAX сияқты бірнеше орындалу орталарында іске қосуға мүмкіндік беретін Laszlo "Legals" деп аталатын эксперименталды орындалу ортасы бар.

HMVCUL

Иерархиялық модельді қарау контроллері пайдаланушы интерфейсі тілі (HMVCUL) — HMVC GUI қолданбаларын құрастыру үшін қолданылатын атомдық MVC үштігі компоненттерін жасау және тізбектеуді қолдайтын XML белгілеу тілі. Осыған байланысты орындалу ортасы MVC үштігінің элементтерінің (виджет, контроллер, модель) қасиеттерін, дерек байланысын және оқиғаларын конфигурациялауға мүмкіндік беретін әдістерді ұсынады. Орындалу ортасы бұл мүмкіндікті HMVCUL файлында анықталған XML элементтерін фреймворктегі объектілерге, атрибуттарды қасиеттерге немесе оқиғаларға сәйкестендіру арқылы іске асырады. Тізбектеу HMVCUL файлында сипатталған ағаш құрылымын пайдалану арқылы жүзеге асырылады.

МАРИЯ

MARIA – кең таралған ортадағы интерактивті қосымшаларды модельдеуге арналған, XML негізіндегі, көп деңгейлі абстракциялы, жалпылама декларативтік тіл.

FXML

FXML — JavaFX қолданбаларының пайдаланушы интерфейсін анықтауға арналған XML негізіндегі тіл.