Кіріспе

Веб-қызметтер үшін хабарлама протоколы – компьютерлік желі протоколы.

SOAP (бұрын Simple Object Access Protocol деген аббревиатура) – компьютерлік желілерде веб-қызметтерді іске асыру кезінде құрылымдалған ақпаратты алмасуға арналған хабарлама протоколының сипаттамасы. Ол хабарлама форматы ретінде XML Ақпараттық Жиынтығын пайдаланады және хабарлама келіссөздері мен беру үшін, көбінесе Hypertext Transfer Protocol (HTTP) қосымша қабаты протоколдарына сүйенеді, бірақ кейбір ескі жүйелер Simple Mail Transfer Protocol (SMTP) арқылы байланысады. SOAP әзірлеушілерге Windows, macOS және Linux сияқты әртүрлі операциялық жүйелерде іске қосылған процестерді Extensible Markup Language (XML) арқылы аутентификациялауға, авторизациялауға және байланыс жасауға мүмкіндік береді. HTTP сияқты веб-протоколдар дерлік барлық операциялық жүйелерде орнатылғандықтан, SOAP клиенттерге веб-қызметтерді шақыруға және жауаптарды тіл мен платформаға тәуелсіз түрде алуға мүмкіндік береді.

Тарих

SOAP объектіге қол жеткізу протоколы ретінде әзірленген және 1998 жылдың маусым айында Dave Winer, Don Box, Bob Atkinson және Mohsen Al Ghosein Microsoft үшін Frontier 5.1 құрамында XML RPC ретінде жарияланған, онда Atkinson және Al Ghosein жұмыс істеген. Техникалық сипаттама 1999 жылдың 13 қыркүйегінде IETF-ке ұсынылғанға дейін қолжетімді болған жоқ. Don Box айтуынша, бұл Microsoft ішіндегі саяси жағдайға байланысты болған. Microsoft-тың тартынғандығына байланысты Dave Winer 1998 жылы XML RPC-ді шығарды. Ұсынылған Интернет жобасы RFC статусына қол жеткізбеді және демек, «веб-стандарт» деп есептелмейді. Техникалық сипаттаманың 1.1 нұсқасы 2000 жылдың 8 мамырында W3C ескертуі ретінде жарияланды. 1.1 нұсқасы W3C ұсынысы статусына қол жеткізбегендіктен, оны «веб-стандарт» деп санауға да болмайды. Дегенмен, 2003 жылдың 24 маусымында техникалық сипаттаманың 1.2 нұсқасы W3C ұсынысы болды. SOAP бастапқыда «Simple Object Access Protocol» дегенді білдірген, бірақ стандарттың 1.2 нұсқасы бұл аббревиатурадан бас тартты. SOAP техникалық сипаттамасын 2009 жылдың 10 шілдесіне дейін Дүниежүзілік тор консорциумының XML протоколы жұмыс тобы күзеді. SOAP алғаш рет енгізілгеннен кейін, ол WSDL, XSD және UDDI негізіндегі күрделі веб-қызметтердің негізгі қабатына айналды. Бұл қызметтердің ішінде, әсіресе UDDI, көп қызығушылық тудырмады, бірақ оларды бағалау SOAP-тың веб-қызметтердің қалай дамығанын ескере отырып, күтілетін рөлін толық түсінуге көмектеседі.

SOAP терминологиясы

SOAP спецификациясын жалпы алғанда, келесі үш түсінік негізінде құралған деп айтуға болады: протоколдық ұғымдар, қаптамалау ұғымдары және желілік ұғымдар.

Хаттамалық ұғымдар

SOAP Бұл SOAP жіберуші мен қабылдаушы арасындағы ақпарат алмасу форматы мен өңдеу ережелерін ресмилендіре және басқаратын ережелер жиынтығы. SOAP түйіндері – SOAP хабарламаларын жіберу/жеткізу, қабылдау және өңдеу үшін қолданылатын өңдеу бірліктері бар физикалық/логикалық машиналар. Бұл желідегі түйіндерге ұқсас. SOAP рөлдері SOAP хабарламасы жолындағы барлық түйіндер белгілі бір рөлді атқарады. Түйіннің рөлі ол алған хабарламамен жасайтын әрекетті анықтайды. Мысалы, "жоқ" рөлі дегеніміз, ешбір түйін SOAP бас бөлігін қандай да бір жолмен өңдемейді және хабарды тек өз жолымен жібереді. SOAP протоколының байланысы SOAP хабары желі арқылы басқа протоколдармен бірлесіп жұмыс істеуі тиіс. Мысалы, SOAP хабары хабарларды жеткізу үшін TCP-ні төменгі қабат протоколы ретінде пайдалана алады. Бұл байланыстар SOAP протоколының байланыс аясында анықталады. SOAP мүмкіндіктері SOAP тек хабарлау аясын ұсынады. Дегенмен, оны сенімділік, қауіпсіздік сияқты мүмкіндіктерді қосу үшін кеңейтуге болады. SOAP аясына мүмкіндіктер қосу кезінде сақталуға тиісті ережелер бар. SOAP модулі – SOAP-қа кеңейтілген жаңа мүмкіндіктерді сипаттау үшін SOAP бас бөлігінің семантикасына қатысты ережелер жиынтығы. Модульде нөл немесе одан көп мүмкіндіктер болуы мүмкін. SOAP модульдер белгіленген ережелерді сақтауын талап етеді.

Деректерді капсулалау тұжырымдамалары

SOAP хабары 2 SOAP түйіні арасында алмасылатын ақпаратты көрсетеді. SOAP конверті – XML хабарламасының SOAP хабарламасы екенін анықтайтын қоршау элементі. SOAP басындағы блок – SOAP басында бірнеше блок болуы мүмкін, олардың әрқайсысы бастағы жеке есептеу блогы болып табылады. Әдетте, SOAP рөлі туралы ақпарат жол бойындағы түйіндерді анықтау үшін қолданылады. Егер басты блоктың SOAP рөлі, SOAP түйінінің жұмыс істейтін рөлінің атауымен сәйкес келсе, онда бұл басты блок сол SOAP түйініне бағытталған болып саналады. (Мысалы, role атрибуты ultimateReceiver ретінде берілген SOAP басты блогы тек осы рөлге ие мақсатты түйінге бағытталған. Ал role атрибуты next ретінде берілген басты блок, барлық аралық түйіндерге де, сондай-ақ мақсатты түйінге де бағытталған.) SOAP басы – әрбір SOAP қабылдаушыға бағытталған бір немесе бірнеше бастық блоктардың жиынтығы. SOAP денесі – SOAP қабылдаушысына арналған хабарламаның мазмұнын қамтиды. SOAP денесінің түсіндірілуі мен өңделуі бастық блоктармен анықталады. SOAP қатесі – SOAP түйіні хабарламаны өңдеуге сәтсіз болған жағдайда, ол қате туралы ақпаратты SOAP қатесі элементіне қосады. Бұл элемент SOAP денесінде бағынышты элемент ретінде орналасқан.

Хабарды жіберуші және қабылдаушы ұғымдары

SOAP жіберушісі SOAP хабарламасын тарататын түйін. SOAP қабылдаушысы SOAP хабарламасын қабылдайтын түйін. (Аралық немесе мақсатты түйін болуы мүмкін). SOAP хабарлама жолы SOAP хабарламасы мақсатты түйінге жету үшін өткен барлық түйіндерден тұратын жол. Бастапқы SOAP жіберушісі – SOAP хабарламасын бастапқыда таратқан түйін. Бұл SOAP хабарлама жолының бастауы. SOAP аралық операторы SOAP хабарламасын бастаған түйін мен мақсатты SOAP қабылдаушысы арасындағы барлық түйіндер. Ол өзіне бағытталған SOAP бас блоктарын өңдейді және SOAP хабарламасын соңғы SOAP қабылдаушысына жіберуге көмектеседі. Соңғы SOAP қабылдаушысы SOAP хабарламасының соңғы мақсатты қабылдаушысы. Бұл түйін хабардың мазмұнын және оған бағытталған бас блоктарын өңдеуге жауапты.

Артықшылықтар

SOAP-тың бейтараптық қасиеті оны кез келген тасымалдау протоколымен пайдалануға қолайлы етеді. Көп жағдайда HTTP тасымалдау протоколы ретінде қолданылады, бірақ басқа да танымал тасымалдау протоколдарын да қолдануға болады. Мысалы, SOAP SMTP, JMS және хабар кезектері арқылы да қолданылуы мүмкін. SOAP, HTTP сұраныс/жауап алмасуымен біріктірілгенде, қолданыстағы қауіпті қабырғалар мен прокси-серверлер арқылы оңай өткізіледі, демек HTTP сұраныс/жауап алмасуын өңдеуге арналған кең таралған есептеу және байланыс инфрақұрылымын өзгертудің қажеті жоқ. SOAP XML-дің барлық мүмкіндіктерін пайдалана алады, соның ішінде оңай халықараздандыру және XML атау кеңістіктерімен кеңейту мүмкіндігі де бар.

Кемшіліктер

Стандартты іске асыруды және әдепкі SOAP/HTTP байланысын пайдаланғанда, XML ақпарат жинағы XML түрінде тізімделеді. XML-ге ендірілген бинарлық нысандардың ерекше жағдайында өнімділікті арттыру үшін хабар таратуды оңтайландыру механизмі енгізілді. Егер HTTP көлік протоколы ретінде қолданылса және Веб-қызметтер адрестеуі немесе Кәсіпорын қызметтік шинасы қолданылмаса, өзара әрекеттесетін тараптардың рөлдері белгілі болады. Тек бір тарап (клиент) екінші тараптың қызметтерін пайдалана алады. SOAP атауынан көрінетіндей, қарапайым емес. Протоколдың ауырлығы, XML-ді талдаудың баяу жылдамдығы және стандартталған өзара әрекеттесу моделінің болмауы HTTP протоколын тікелей пайдаланатын қызметтердің басымдығына әкелді. Мысалы, REST-ті қараңыз. Протоколға бейтарап болғандықтан, SOAP протоколдың ерекшеліктерінен және REST-тің бірыңғай интерфейсі немесе кэштеу сияқты оңтайландырылған мүмкіндіктерінен пайдалана алмайды, олардың орнына оларды қайта іске асыруға мәжбүр болады (WS адрестеуі сияқты).