Кіріспе

Сұйық немесе газдың қысымын және ағымын арттыру (немесе турбиналар жағдайында азайту) үшін қолданылатын ротор. Импеллер – сұйықтың қысымын және ағымын арттыру үшін қолданылатын, қоздырылатын ротор. Ол турбинаға қарама-қарсы, себебі турбина ағып тұрған сұйықтықтан энергияны алып, оның қысымын төмендетеді. Қатаң айтқанда, пропеллерлер – ағыны осьтік түрде кіріп, осьтік түрде шығатын импеллерлердің бір түрі, бірақ көп жағдайда "импеллер" термині пропеллер емес роторлар үшін қолданылады, онда ағын осьтік кіріп, радиалды шығады, әсіресе сорғы немесе компрессорда сору жасаған кезде.

Насостарда

Импеллер – центрифугалық сорғының айналмалы бөлігі, ол айналу осінен сұйықтықты сыртқа қарай жылдамдатып, сорғыны қозғалтатын қозғалтқыштан сұйықтыққа энергияны жеткізеді. Импеллермен қамтамасыз етілген жылдамдық, сұйықтың сыртқа қарай қозғалысы сорғы корпусымен шектелгенде қысымға айналады. Импеллер әдетте кіретін сұйықтықты қабылдауға арналған ашық тесігі (көз деп аталады) бар қысқа цилиндр, сұйықтықты радиалды бағытта итеруге арналған қанаттар және жетек білігін орнатуға арналған тісті, кілтті немесе бұрандалы тесік болып табылады. Импеллерді және оның білігін бір бөлікке құю, оларды бөлек дайындауға қарағанда арзан болуы мүмкін. Мұндай жиынтық кейде "ротор" деп аталады.

Ашық

Ашық айналмалы дөңгелектің жалғаулары бар шоғыры бар және ол білікке орнатылған. Шалпандардың қабырғасы болмайды, сондықтан ашық дөңгелектер жабық немесе жартылай жабық дөңгелектерге қарағанда сәл әлсіз. Дегенмен, бүйірлік пластина шалпаның кіреберіс жағына бекітілмегендіктен, қақпақтың кернеуі айтарлықтай төмендейді. Насоста сұйықтық дөңгелектің ортасына кіреді, онда шалпалар энергия қосып, оны соқпақтың шығаруына бағыттайды. Шалпалар мен сорғының спираль корпусы немесе артқы қабырғасы арасындағы тар аралық сұйықтықтың көп бөлігінің кері ағып кетуіне кедерес жасайды. Қазан мен шалпа жиегінің тозуын уақыт өте тиімділікті сақтау үшін аралықты реттеу арқылы толықтыруға болады. Ішкі бөлшектері көрінетін болғандықтан, ашық дөңгелектерді жабық дөңгелектерге қарағанда зақымдануды тексеру және күтіп ұстау оңай. Оларды ағын қасиеттерін өзгерту үшін де оңай өзгертуге болады. Ашық дөңгелектер нақты жылдамдықтың тар диапазонында жұмыс істейді. Ашық дөңгелектер әдетте жылдам және күтіп ұстау оңай. Кіші насостар мен ішіндегі қатты бөлшектері бар сұйықтарды тасымалдайтын насостар үшін ашық дөңгелектер көбінесе қолданылады. Құммен бітелу жабық типтегідей оңай болмайды.

Жартылай жабық

Жартылай жабық жұмыс доңғалағы (импеллер) қосымша артқы қабырғаға ие, бұл оның беріктігін арттырады. Мұндай жұмыс доңғалақтары тиімділігін төмендету есебінен аралас қатты-сұйық қоспаларды өткізе алады.

Жабық немесе қапталған

Жабық айналмалы диірмендердің құрылымына оның беріктігін арттыратын екі жағындағы қосымша артқы және алдыңғы қабырғалар кіреді. Бұл сонымен қатар біліктегі итермелі жүктемені азайтады, арқалықтардың қызмет ету мерзімін және сенімділігін арттырады, сондай-ақ білік құнын төмендетеді. Дегенмен, бұл күрделі конструкция, қосымша тозу сақиналарын қолдануды қамтиды, жабық диірмендерді ашық диірмендерге қарағанда жасауды қиындатады және қымбатқа түсіреді. Жабық айналмалы дөңгелектің тиімділігі пайдалану барысында тозу сақинасының аралықтары ұлғайған сайын төмендейді. Алайда, диірмен қабырғасының аралықтарын реттеу, ашық диірмендердегідей, қанаттардың тозуына тигізетін әсері соншалықты маңызды емес.

Орталықтан тыс компрессорларда

Орталықтан сығу компрессордың негізгі бөлігі - жұмыс доңғалағы. Ашық жұмыс доңғалағында қақпақ болмайды, сондықтан ол жоғары жылдамдықпен жұмыс істей алады. Қақпақты жұмыс доңғалағы бар компрессор, ашық жұмыс доңғалақты компрессорға қарағанда көбірек сатылардан тұруы мүмкін.

Су ұшқыштарында

Кейбір импаллерлер кішкентай винттерге ұқсас, бірақ үлкен қанаттары болмайды. Басқа қолданыстардың ішінде, олар жоғары жылдамдықты қайықтарды қуаттандыру үшін су реактивті қозғалтқыштарында қолданылады. Импаллерлерде айналуға үлкен қанаттар болмағандықтан, олар винттерге қарағанда әлдеқайда жоғары жылдамдықпен айналады. Импаллер арқылы күшпен өткізілген су корпустың ішінде бағытталады, нәтижесінде қозғалтқышты алға жылға беретін су ағыны пайда болады. Корпус әдетте судың жылдамдығын арттыру үшін саптамаға дейін тарылады, бұл сонымен қатар Вентури әсерін тудырады, онда импаллердің артындағы төмен қысым суды қанаттарға қарай тартады, жылдамдықты арттыруға көмектеседі. Тиімді жұмыс істеуі үшін импаллер мен корпус арасында тығыз үйлесім болуы керек. Корпусқа әдетте алмастырылатын тозу сақинасы орнатылады, ол құм немесе басқа бөлшектер импаллермен корпусқа шағылысқан кезде тозуға бейім. Импаллерді пайдаланатын кемелер әдетте су ағынының бағытын өзгерту арқылы басқарылады. Винттермен және реактивті ұшақтардың қозғалтқыштарымен салыстырыңыз.

Пропеллерлер

Пропеллерлер – осьтік итермелеу тудыратын элементтер. Бұл элементтер кемеде судың күшті айналуына себеп болады. Сұйықтықта пайда болатын ағын спираль тәрізді болады.

Киіз машиналарда

Кейбір жоғарғы жүктемелі кір жуғыш машиналар кірді жуу кезінде араластыру үшін импаллерлерді пайдаланады.

Өрт сөндіруші дәрежесінің белгісі

Ұлыбританиядағы және көптеген Достастық елдерінің өрт сөндіру қызметтері шұғыланың стилденген бейнесін дәреже таңбасы ретінде пайдаланады. Офицерлер осы белгілерден біреуін немесе бірнешеуін иықшаларында немесе өрт сөндірушілердің формасының жағасында армия және полициядағы "пиптерге" балама ретінде тағады.

Ауа сорғыларында

Ауа сорғылары, мысалы, тамыр сорғыштары, жүйе арқылы ауаны жылжыту үшін бірімен-бірі байланысқан жұмыс доңғалақтарын пайдаланады. Олардың қолданылу аймақтарына домна пештері, желдету жүйелері және ішкі жану қозғалтқыштарына арналған турбокомпрессорлар жатады.

Медицинада

Импеллерлер – жүрек функциясын күшейту немесе толыққанды алмастыру үшін қарыншалық көмек құрылғыларында қолданылатын осьтік ағынды сорғылардың маңызды бөлігі болып табылады.