Форт-Пэйн: Тарихы мен дамуы

Кіріспе

Форт-Пейн – АҚШ-тың Алабама штатының солтүстік-шығысындағы ДеКалб округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша, қаланың халқы 14 877 адамды құрайды. Қала, 1830 жылдары салынған, әскерилер 1838 жылы "Көз жасы жолы" деп аталатын жерге мәжбүрлеп көшіргенге дейін, чероки халқын уақытша ұстауға арналған сол аттас бекіністің төңірегінде дамыды. Еуропалық-американдық қоныс аударушылар бұрынғы бекіністің маңында бірте-бірте қоғам құрды. 19 ғасырдың соңында өнеркәсіптік ресурстарға сүйене отырып, қала қарқынды өсті, ал 20 ғасырдың басында өндіріс көлемі артты. 21 ғасырдың басында 100 фабрикада 7000 жұмысшы әртүрлі шұлықтарды өндіріп, әлемдік өндірістің шамамен жартысын құрады. Қытайдың бәсекелестігіне байланысты өндіріс көлемі азайды.

Тарих

18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырдың басында бұл жерде Төменгі Чероки тайпасының маңызды қаласы – Уиллстаун орналасқан. Еуропалық американдықтардың қысымын қашу үшін олар Теннесси өзені бойымен оңтүстікке қарай жылжып, кейін Алабама аймағына қоныс аударды. Бір кезде бұл жер Секуояның үйі болған, ол 1821 жылға қарай сауатты мәдениеттен шыққан бір адам жасаған сирек жазу жүйелерінің бірі – чероки әліпбиін құрастырған күмісші. Алабамада оның тайпаластары чероки және ағылшын тілдерінде алғашқы газетті – «Чероки Фениксін» шығара бастады. 1830 жылдары, үндістерді қоныстандыруға дейін, майор Джон Пэйннің басшылығындағы АҚШ армиясы Уиллстаунның жанында Алабамадан черокиларды қамау үшін форт салған, олар күштеп Үндістан аумағына (қазіргі Оклахома штаты) көшірілгенге дейін онда ұсталып тұрды. Олардың мәжбүрлі түрде жер аударылуы «Көз жасының жолы» деп белгілі болды. Бүгінгі қаланың орталық бөлігінде сол форттың – Форт-Пэйннің тек бір ғимараттың қалдығы ғана сақталған.

19-20 ғасырдағы өсім

Еуропалық американдықтар оңтүстік-шығыстағы индейлерді қоныстандыруға ықылас білдіргенімен, себебі оларға егістікке жарамды жер қажет болды, 1860 жылдары Форт-Пэйн қаласы мен айналасындағы аймақтар сиреп қоныстанды. Мақта шаруашылықтары мен ірі елді мекендердің дамуы «Қара белдеу» деп аталатын жоталы аймақта орын алды. Жақын маңда стратегиялық маңызы бар нысандар болмағандықтан, Азамат соғысы кезінде Одақ пен Конфедерация әскерлері арасында ұсақ шайқастар ғана болды. Чаттануга шайқасының екінші кезеңіне таяу мазда, Одақтың ірі күштері қысқа мерзімге округке еніп, конфедерация әскерлерімен айқын қақтығысқа түспеді. 1878 жылы Форт-Пэйн қаласы округ орталығы болып бекітілді, ал 1889 жылы қала мәртебесіне ие болды. Ливан қауымы 1850 жылдан бері ДеКалб округінің орталығы қызметін атқарып келді. Форт-Пэйн арқылы өтетін Бирмингем мен Чаттануга арасындағы теміржол желісінің құрылысы аяқталғаннан кейін, қаланың өсіп-дамуы осы жаңа көлік арнасына байланысты жеделдеді. Округ тұрғындары болашақтың кілті – теміржолмен байланысқан елді мекенде орталық орналасуы керек деп есептеді. Темір мен көмір кен орындары күтілгендей көп емес еді. Көптеген кәсіпкерлер аймақты қалдырып, штаттың ірі өнеркәсіптік орталығына айналған Бирмингемге (Алабама штаты) кетіп қалды. Форт-Пэйн экономикалық құлдырау кезеңін бастан кешірді. 1907 жылы В.Б. Дэвис шұлық фабрикасы жұмысын бастады, ол жергілікті мақтадан шұлық және тоқыма бұйымдарын өндірді. Шұлық өндірісі Форт-Пэйн экономикасын жетекке алып тұрды. ХХІ ғасырдың басында Форт-Пэйндегі шұлық өндірісі 100-ден астам фабрикада 7000-нан астам адамды жұмыспен қамтыды. Ол АҚШ-та өндірілген шұлықтардың жартысынан астамын құрады және өзін «Әлемнің шұлық астанасы» деп жариялады. 1990 жылдардан бастап Солтүстік Америка еркін сауда аймағы мен Орталық Америка еркін сауда аймағы АҚШ-қа импортталатын тоқыма тауарларына тарифтерді төмендетті, нәтижесінде шұлық импорты күрт өсті. 2000 жылдардың басында Қытайдың Чжэцзян провинциясындағы Датанг, Чжужи аймағында шұлық өндірісінің ірі, өте тиімді орталығы пайда болды. Датангта шикізат пен шұлық тігу машиналары да өндірілді. Форт-Пэйндегі компания шұлық тігу машинасының қосалқы бөлшегін Италиядан алу үшін екі ай күтуге мәжбүр болса, Датангтағы өндірушіге жергілікті компаниядан бөлшек келуіне жарты сағат уақыт жеткілікті болды. Америкалық көпұлтты бөлшек сауда компаниялары Датангтан шұлық өнімдерін сатып ала бастады. Америкалық компаниялардың қатаң келіссөздер жүргізуінің нәтижесінде Датанг өндірушілері өнімнен 3%-қа дейін ғана пайда көруге мәжбүр болды. Американдық бөлшек сауда компаниялары өнімдерін Қытайдан сатып ала бастағаннан кейін Датанг жаңа «Әлемнің шұлық астанасы» атанды. Форт-Пэйндегі көптеген кәсіпкерлер шетелдік өндірушілерді, әсіресе Қытайдан келгендерді, американдық компанияларды шұлық бизнесінен ығыстыру үшін өндіріс құнынан төмен бағамен шұлық сатуға (демпинг) тырысып жатыр деп айыптады. 2005 жылға қарай Форт-Пэйндегі шұлық фабрикаларындағы жұмыс орындары шамамен 5500-ге дейін азайды, ал бірнеше фабрика жабылды. 2005 жылдың соңында АҚШ үкіметі Қытай үкіметімен тарифтерді жою кестесін баяулату туралы келісімге келді, осылайша тарифтердің толық жойылуын 2008 жылға дейін кейінге шегерді. Шұлық өндірісі саласы қаланың экономикасындағы маңызды орнын сақтап, спорттық шұлықтардан бастап Zkano сияқты эксклюзивтік және медициналық шұлықтарға дейін өнімдерін кеңейтуде. 1990 жылдары халықаралық бәсекенің күшеюіне байланысты Форт-Пэйндегі бизнес және қоғамдық лидерлер қала экономикасын әртараптандыру үшін шаралар қолдана бастады. Бірнеше жаңа коммерциялық және өнеркәсіптік жобалар іске асырылды. Ең ірісі – 2006 жылы The Children's Place дүкендері үшін құрылған тарату орталығы, ол алғашқы кезеңде 600 адамды жұмыспен қамтыды. Форт-Пэйндегі ірі корпорациялардың қатарында Heil Environmental Industries (Dover Industries бөлімшесі, қоқыс тасымалдау машиналарын шығарады); Vulcraft (Nucor Corporation бөлімшесі, болаттан жасалған шатыр жүйелерін шығарады); және Game Time (Playcore бөлімшесі, ойын алаңдарына арналған жабдықтарды шығарады) бар.

Although European Americans had pressed for Indian removal in the Southeast because they wanted land to cultivate, by the 1860s, the city of Fort Payne and the surrounding area were only sparsely settled. Development of cotton plantations and larger settlements had taken place in the uplands region known as the Black Belt. With no strategic targets nearby, during the Civil War only minor skirmishes between Union and Confederate forces took place here. About the time of the Second Battle of Chattanooga, a large Union force briefly entered the county, but it did not engage substantial Confederate forces. In 1878 the city Fort Payne was designated as the county seat, and in 1889 it was incorporated as a town. The community of Lebanon had served as the DeKalb county seat since 1850. With the completion of rail lines between Birmingham and Chattanooga that went through Fort Payne, the city's growth was stimulated by connection to this new transportation route. County sentiment had supported having the seat in a community served by the railroad, seen as key to the future. The iron and coal deposits were much smaller than expected. Many of the promoters left the region for Birmingham, Alabama, which became the state's major industrial city. Fort Payne suffered a period of economic decline. In 1907, the W. B. Davis Hosiery Mill began operations, processing area cotton to produce socks and hosiery. Hosiery manufacture has led the economy in Fort Payne. At the beginning of the 21st century, the hosiery industry in Fort Payne employed over 7,000 people in more than 100 mills. It produced more than half of the socks made in the United States and claimed to be the "Sock Capital of the World." Beginning in the 1990s, the North American Free Trade Agreement and the Central American Free Trade Agreement lowered tariffs on textile products imported into the United States, resulting in large increases in sock imports. By the early 2000s a very large, highly efficient centre for sock production had grown up around Datang, Zhuji in Zhejiang Province, China. Raw materials and hosiery machines were also manufactured at Datang. While in Fort Payne a company might have to wait two months for a replacement part for a hosiery machine to arrive from Italy, a manufacturer in Datang would have to wait half an hour for the part to arrive from a local company. American multinational retail corporations began to source hosiery products from Datang. The American companies’ strict negotiating positions required the Datang producers to accept as little as 3% profit. As American retail corporations began to source their products from China, Datang became the new "Sock Capital of the World." Many businesses in Fort Payne accused foreign manufacturers, particularly those from China, of engaging in dumping of socks below cost to force American companies out of the sock business. By 2005, hosiery mill employment in Fort Payne had declined to around 5,500, and several mills had closed. In late 2005, the federal government gained an agreement with the Chinese government to slow the schedule for the removal of tariffs, delaying their full removal until 2008. The hosiery industry continues to have a foothold in the community, diversifying from athletic socks to boutique designs such as Zkano, and other specialty and medical socks. In the 1990s, facing the international threat to their manufacturing, business and civic leaders in Fort Payne began to take steps to diversify the city's economy. Several new commercial and industrial projects were developed. The largest was the 2006 construction of a distribution center for The Children's Place stores, a facility that employed 600 people in its first phase of operation. Other large corporations represented in Fort Payne include Heil Environmental Industries (a division of Dover Industries, manufacturing sanitation trucks); Vulcraft (a division of Nucor Corporation, manufacturing steel roofing systems); and Game Time (a division of Playcore, manufacturing commercial playground equipment).

География

АҚШ халық санағы бюросының мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы – , оның ішінде жер және , немесе 0,64% - су құрайды. Қала орталығы Камберленд үстірті аймағындағы Биг Уилс Крик өзеніндегі тар аңғарда, Лоукаут тауының батысында, ал батысқа қарай Құм тауы орналасқан. Қала шекарасы шығысқа және оңтүстікке қарай созылғандықтан, қала ауданының жартысынан астамы қазір Лоукаут тауында орналасқан. Су ағызылуы Биг Уилс Крик арқылы Куса өзеніне бағытталған. 2003 жылы осы жерде 4,9 магнитудалы жер сілкінісі болды.

Климат

Форт-Пейн субтропиктік климатпен ерекшеленеді. Қыста қар жиі түспесе де, кейде жауады. Клаудмонт тау шаңғысы курорты қысқы температура мүмкіндік беретін жағдайда жасалма қарды пайдаланады. Аймаққа кейде торнадолар да соқтығып тұрады. Қаланың солтүстік бөлігі 1952 жылдың 29 ақпанында және 1973 жылдың 19 мамырында сәйкесінше F3 және F4 торнадоларынан зардап шекті, олардың екеуі де көптеген зиян келтірді. Дәл он жыл өткен соң, қала тағы да торнадоға тап болды. 1994 жылғы Palm Sunday торнадосы кезінде F3 торнадосы қаланың батысынан өтті.

Кейде Мексика шығанағында құрлыққа шыққан дауыл Форт-Пейнге тропикалық дауыл немесе тропикалық депрессия ретінде жетеді. Алайда, 1995 жылы "Опал" даулының ортасы Форт-Пейнге дауылдық желмен жетті. 1993 жылғы "Ғасыр даулы" Форт-Пейнге көптеген қарды жауырып, қала мен айналасын бірнеше күнге тоқтатты. Бұл климат үшін Кёппен климаттық жіктелімінің субтипі "Cfa" болып табылады (Ылғалды субтропиктік климат).

2020 жылғы халық санағы

Форт-Пейн қаласының нәсілдік құрамы:RaceNum. Пайыз. Ақ (испан тілді емес) 9,852 66.21%Қара немесе африкалық америкалық (испан тілді емес) 498 3.35%Жергілікті американдықтар 9 0.61%Азиялықтар 118 0.79%Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары 5 0.03%Басқа/Аралас 651 4.38%Испан тілділер немесе латиноамерикандықтар 3,665 24.63%2020 жылғы АҚШ халық санауы бойынша, қалада 14,877 адам, 5,066 шаруашылық және 3,219 отбасы тұрады.

2010 жылғы санақ

Форт-Пэйннің 2010 жылғы халық санауы бойынша 14 012 тұрғыны болды. 5296 үй шаруасы тіркелді. Халықтың этникалық құрамы: 72,0% испаниялық емес ақтар, 4,2% қара немесе афроамерикалықтар, 0,9% американдық индейлер, 0,8% азиялықтар, 0,2% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 0,1% басқа этникалық топқа жататын испаниялық емес адамдар, 2,5% екі немесе одан көп этникалық топқа жататын және 20,9% кез келген этникалық тобынан шыққан испандық немесе латиноамерикандықтар.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 12 938 адам, 5 046 үй шаруашылығы және 3 506 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 5,585 тұрғын үй бірлігі бар еді, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының этникалық құрамы: 83,22% ақ нәсілді, 4,53% қара немесе афроамерикалық, 0,80% американдық үндістер, 0,55% азиялық, 0,16% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 8,41% басқа нәсілдер және 2,33% екі немесе одан көп нәсілге жататын азаматтар. Халықтың 12,17% -ы испаниялық немесе латын америкалықтар болды.

Жергілікті деректер

1989 жылдан бастап Форт-Пейн қаласының құрылғанына 100 жыл толуына арналған, ең үлкен торт пісіргендігі үшін "Ең үлкен торт" әлемдік рекордын иеленді.