Кіріспе
Марикопа округіндегі қала, Аризона штаты, АҚШ. 2020 жылғы халық санауы бойынша 7 474 адам тұрады, ал 2022 жылы 7 920 адамға жетеді деп есептелді. Шаруалар мен фермерлер тез арада Хасаямпа өзенінің құнарлы жазығында үйлер салды. Олар кеншілермен бірге 1863 жылы Викенбург қаласын құрды. Викенбург 1867 жылы Тұзды өзен аңғарында іздеу жұмыстарын жүргізген Джек Свиллингтің де туған жері болды. Свиллинг сол аймақта суару жұмыстарын жүргізіп, Феникс қаласын құруға көмектесті. Викенбургке Колорадо өзенінен бу кемелерімен, кейін Ла-Паз – Викенбург жолымен арбалар мен ат арбаларымен жабдықтар жеткізілді. Викенбург Аризона территориясының ішкі аймағындағы кендер мен әскери бекеттерге жабдықтармен қамтамасыз ету орталығына айналды. Сол жылдары қала тез өсіп, аумақтық астана болуға үміткер ретінде қарастырылды, бірақ 1866 жылы жаңадан құрылған заң шығарушы жиналыста екі дауыс айырмасымен мүмкіндігінен айырылды. Қала өскен сайын Явапай тайпасымен қақтығыстар туды. Олар басшылары қол қойған келісімді қабылдамай, оның бұзылуына себеп болды. 1861 жылы Азамат соғысы басталғанда, федералды әскерлер толығымен шығарылып, елді мекендер қорғансыз қалды. Явапай тайпасы ақ тұрғындарға шабуылдар жасады. Конфедерацияның атты әскері уақытша көмек көрсетті, бірақ Калифорниядан келген одақтас әскерлердің шабуылына дейін кері шегінді. 1869 жылға қарай шамамен 1000 Явапай және 400 қоныс аударушы қаза тапты, екі тараптың да көптеген адамдары қауіпсіз аймақтарға қашып кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін одақтас әскерлер мен жергілікті еріктілер Явапай тайпасын резервацияға қоныстандырды, олар осы күнге дейін сонда тұрады. Алайда, Явапай тайпасының наразылары көп жыл бойы қарсылық көрсетті, пошта вагондарына, шалғайдағы шаруа қожалықтарына және ауылдарға жасалған шабуылдар аймақты үнемі шиеленіс күйінде ұстады. Соңында, Америкамен одақтас Явапай басшыларының бірнеше рет өлтірілуіне байланысты, жаушыл Явапай жауынгерлері бүкіл Явапай жауынгерлерін Викенбургке жаппай шабуыл жасауға жинады, нәтижесінде көптеген американдықтар қаза тапты немесе қуылып кетті. 1872 жылы, Явапай тайпасының жаушыл топтарының барлық жерді басып алуына және резервацияны жау элементтерінің бақылауына алуына жауап ретінде генерал Джордж Крук Явапай тайпасына қарсы толыққанды науқанды бастады, мақсаты – көтерілісші Явапай жауынгерлерін шешуші шайқасқа мәжбүр ету және Явапай тайпасын американдық жерден шығару. Бірнеше ай бойы күштеп шерулер, алдау амалдары және Аризона аумақтық милициясы мен АҚШ армиясының атты әскерлері арасындағы қақтығыстардан кейін Крук Явапай тайпаларын бір шешуші шайқасқа мәжбүр етті. 1872 жылдың желтоқсан айында Суперстиция тауларындағы Солт-Ривер каньонында болған шайқаста Явапай тайпасы жеңілді, ал бір жыл ішінде Явапай тайпасының қарсылық күштерінің көпшілігі талқандалды. Америкамен бірнеше рет келісімшартты бұзғаннан кейін, көтерілісші Явапай тайпасының американдықтарды өлтіруіне байланысты, Крук Явапай резервациясының көлемін азайту және оны американдық қауымдастықтардан және байланыс желілерінен оңай қоршалған аймаққа көшіру мақсатында жаңа келіссөздерге кірісуге уәкілеттік алды. Явапай тайпасының аман қалған жауынгер басшылары келісімді наразылықпен қабылдады, бұл тайпаның бұрынғыдан да нашар жағдайға түсуіне әкелді. Олар қаруларын тапсыруға, Форт-Верде резервациясына көшуге, өз аумағында тұрақты әскер гарнизонын қабылдауға, Американдық Үндістан істері бюросының агенттері мен комиссарларының тікелей басқаруын қабылдауға, сауданы американдық үкімет агенттерінің қолына берік орналастыруға және АҚШ армиясы және кейіннен Аризона аумақтық офицерлері таңдаған және оқытқан үнді полициясы күшінің бақылауына алуға мәжбүр болды. Алайда Рио-Верде резервациясында екі жыл болғаннан кейін жергілікті билік иелері Явапай тайпасының қайта-қайта шабуыл жасауына, табысқа жетуіне және өзін-өзі қамтамасыз етуіне алаңдай бастады, сондықтан олар федералды үкіметті резервацияны жабуға және барлық Явапай тайпасын Сан-Карлос апачилер резервациясына көшіруге көндірді. Викенбург қаласы алғашқы онжылдықтарында көптеген сынақтар мен қиындықтар бастан өткерді, Үнді соғыстарынан аман қалды, соның ішінде үнділіктердің қайта-қайта шабуылдары, заңсыздықтар, кен орындарының жабылуы, құрғақшылық және 1890 жылы Уолнут-Крик бөгетінің жарылып, 70-ке жуық тұрғындардың өмірін жалмап кеткен апатты су тасқыны болды. Мұндай қиын жағдайларға қарамастан, қала өсуін жалғастырды. 1895 жылы теміржол келгенімен қаланың өркендеуі қамтамасыз етілді. Бүгінгі тарихи теміржол станциясында Викенбург сауда палатасы мен туристер орталығы орналасқан. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, қазіргі таңда Викенбург арқылы тек жүк пойыздары өтеді, ал жолаушылар пойыздары 1960 жылдары қозғалысын тоқтатты. Қаланың тарихи орталық аймағында ерте кезде салынған көптеген ғимараттар Викенбург қаласының қазіргі орталық бөлігін құрайды. Туризм қонақ үйлердің дамуына ықпал етті, 1950 және 1960 жылдары 14-ке жуық қонақ үй жұмыс істеді, сол кезде Викенбург өзін "Әлемнің қонақ үй астанасы" деп жариялады, бұл U.S. Route 60 құрылысымен ынталандырылды. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, осы қонақ үйлердің кейбіреуі әлі де қызмет көрсетуде. Rancho de los Caballeros қазірде гольф курорты, ал Remuda ранчосы елдегі ең ірі тамақ тәртібін емдеу орталығына айналдырылды және қазір Викенбургтің ең ірі жұмыс берушісі болып табылады. Хасаямпа қауымдастығы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың күш-жігеріне маңызды үлес қосты, армия Викенбургтің батысында жаңадан салынған әуежайда мыңдаған адамдарды планерлерді ұшуға оқытты.
the landscape artist
Wickenburg is a town in Maricopa and Yavapai counties, Arizona, United States. The population was 7,474 at the 2020 census, and was estimated to be 7,920 in 2022. Ranchers and farmers soon built homes along the fertile plain of the Hassayampa River. Together with the miners, they founded the town of Wickenburg in 1863. Wickenburg was also the home of Jack Swilling, who prospected in the Salt River Valley in 1867. Swilling conducted irrigation efforts in that area and helped found the city of Phoenix. Wickenburg was supplied from the Colorado River, by steamboat, then over the La Paz–Wikenburg Road by wagons and pack mules. Wickenburg in turn became a supply point for the mines and army posts in the interior of Arizona Territory. In those years, the rapidly growing town had even once been viewed as a possible candidate for territorial capital and lost the opportunity in 1866 by just two votes in the newly established legislature. As the town grew, conflicts developed with the Yavapai people, who rejected a treaty signed by their chiefs, effectively breaking the treaty. When the American Civil War began in 1861, the Federal troops were all withdrawn and the settlements were left unprotected. The Yavapai promptly began a series of attacks on the white townsmen. A company of Confederate cavalry brought temporary relief, but it fell back before the advance of Union troops from California. By 1869, an estimated 1,000 Yavapai and 400 settlers had been killed, with many on both sides fleeing to safer areas. With the end of the war, the Union troops and local volunteers forced the Yavapai onto a reservation, where they remain to this day. However, Yavapai recalcitrants remained for years, and raids on stage coaches, isolated farm houses, and periodic raids on villages kept the area in a constant state of tension. Finally, following several murders of Yavapai chiefs allied with America by insurgent Yavapai warriors, hostile warrior tribal leaders mobilized the entire Yavapai warrior band into a massive assault on the primary American settlement of Wickenburg and massacred or drove out much of the American populace. In 1872, in response to the assassination of friendly Yavapai chiefs, the take over of the entire Yavapai nation and its reservation by hostile elements, and with most of the American area under continual penetrating raids by Yavapai warrior bands, General George Crook began an all out campaign against the Yavapai, with the aim of forcing the insurgent Yavapai warrior bands into a decisive battle and the removal of Yavapai settlers from American territory. After several months of forced marches, feints, and pitched skirmishes by combined Arizona territorial militia and US Army Cavalry, Crook forced the Yavapai bands into a single decisive battle. In December 1872, the Battle of Salt River Canyon in the Superstition Mountains decisively routed the Yavapai, and within a year most Yavapai resistance was crushed. Having broken their treaty with America several times, with most of the friendly and allied chiefs killed by insurgent Yavapais, who also killed Americans, Crook was authorized to enter into new negotiations with the aim of reducing the size of the Yavapai reservation and removing it to an area more readily cordoned off from American communities and their communication lines. The surviving Yavapai warrior leaders grudgingly accepted the treaty which left the nation in far worse conditions than previously. They were compelled to surrender their firearms, move to the Fort Verde Reservation, accept a permanent Army garrison on their territory, accept direct administration by American Bureau of Indian Affairs agents and commissioners, have trade firmly emplaced in the hands of American government agents, and be regulated by an Indian Police force picked and trained by the US Army and later Arizona Territorial officers. After only two years on the Rio Verde Reservation, however, local officials grew concerned about the Yavapais' continued hostility, success, and self sufficiency, so they persuaded the federal government to close their reservation and move all the Yavapai to the San Carlos Apache Indian Reservation. The infant town of Wickenburg went through many trials and tribulations in its first decades, surviving the Indian Wars including repeating Indian raids, outlaws, mine closures, drought, and a disastrous flood in 1890 when the Walnut Creek Dam burst, killing nearly 70 residents. In spite of such challenging circumstances, the town continued to grow. Its prosperity was ensured with the coming of the railroad in 1895. The historic train depot today houses the Wickenburg Chamber of Commerce and Visitor's Center. As of 2007, however, only freight trains pass through Wickenburg; passenger trains ended their runs in the 1960s. Along the town's main historic district, early businesses built many structures that still form Wickenburg's downtown area. Tourism led to the development of guest ranches, with as many as 14 operating in the 1950s and 1960s, when Wickenburg billed itself as the "Dude Ranch Capital of the World", with development spurred by the construction of U. S. Route 60. As of 2007, some of these ranches still offer their hospitality. Rancho de los Caballeros is now a golf resort, while the Remuda ranch has been converted into the nation's largest eating disorder treatment facility and is now Wickenburg's largest employer. The Hassayampa community became a vital contributor to the US effort during World War II when the Army trained thousands of men to fly gliders at a newly constructed airfield west of Wickenburg. |date=June 2013
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы санақ бойынша қалада 5082 адам, 2341 үй шаруашылығы және 1432 отбасы тұратын. Тұрғындардың тығыздығы 2691 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 91,8% ақ нәсілді, 0,3% қара немесе афроамерикалық, 1,2% американдық индейлер, 0,4% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 4,5% басқа нәсілдерден және 1,8% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 11,0% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 2341 үй шаруашылығының ішінде 20,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 49,7% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,2% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 38,8% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 33,8% жеке адамдардан тұрады, ал 18,3% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,15 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,72 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 19,9% 18 жасқа дейінгілер, 6,2% 18-24 жас аралығындағылар, 20,4% 25-44 жас аралығындағылар, 24,8% 45-64 жас аралығындағылар және 28,7% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 48 жасқа тең. Әр 100 әйелге 89,1 еркек шақ келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 84,9 еркек шақ келеді. Жүктілік көрсеткіші айналасындағы елді мекендерге қарағанда 95% жоғары. Үй шаруашылығының орташа табысы 31 716 доллар, ал отбасының орташа табысы 40 051 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 34 219 доллар, ал әйелдердің 25 417 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 19 772 доллар. Отбасылардың 6,9%-ы және халықтың 11,4%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 11,5%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 5,1%-ы.
Фольклорлық
XIX ғасырдың соңында Викенбургтің төңірегінде осыншама күмәнді кен өндіру жобалары пайда болды ki, Хассаямпа өзенінен су ішкен адам енді шындықты айта алмайды деген әзіл тарады. "Хасаямпер" дегені – шындықтың өзінен ауытқушы, қияметке дейін жалған сөйлейтін адам деген мағынаны білдірді.
Көлік
Қалаға Уикенбург муниципалды әуежайы қызмет көрсетеді, ол коммерциялық рейстерді жүзеге асырмайтын жалпы авиациялық әуежай.