Кіріспе

Марикопа округіндегі қала, Аризона штаты, АҚШ. 2020 жылғы халық санауы бойынша 7 474 адам тұрады, ал 2022 жылы 7 920 адамға жетеді деп есептелді. Шаруалар мен фермерлер тез арада Хасаямпа өзенінің құнарлы жазығында үйлер салды. Олар кеншілермен бірге 1863 жылы Викенбург қаласын құрды. Викенбург 1867 жылы Тұзды өзен аңғарында іздеу жұмыстарын жүргізген Джек Свиллингтің де туған жері болды. Свиллинг сол аймақта суару жұмыстарын жүргізіп, Феникс қаласын құруға көмектесті. Викенбургке Колорадо өзенінен бу кемелерімен, кейін Ла-Паз – Викенбург жолымен арбалар мен ат арбаларымен жабдықтар жеткізілді. Викенбург Аризона территориясының ішкі аймағындағы кендер мен әскери бекеттерге жабдықтармен қамтамасыз ету орталығына айналды. Сол жылдары қала тез өсіп, аумақтық астана болуға үміткер ретінде қарастырылды, бірақ 1866 жылы жаңадан құрылған заң шығарушы жиналыста екі дауыс айырмасымен мүмкіндігінен айырылды. Қала өскен сайын Явапай тайпасымен қақтығыстар туды. Олар басшылары қол қойған келісімді қабылдамай, оның бұзылуына себеп болды. 1861 жылы Азамат соғысы басталғанда, федералды әскерлер толығымен шығарылып, елді мекендер қорғансыз қалды. Явапай тайпасы ақ тұрғындарға шабуылдар жасады. Конфедерацияның атты әскері уақытша көмек көрсетті, бірақ Калифорниядан келген одақтас әскерлердің шабуылына дейін кері шегінді. 1869 жылға қарай шамамен 1000 Явапай және 400 қоныс аударушы қаза тапты, екі тараптың да көптеген адамдары қауіпсіз аймақтарға қашып кетті. Соғыс аяқталғаннан кейін одақтас әскерлер мен жергілікті еріктілер Явапай тайпасын резервацияға қоныстандырды, олар осы күнге дейін сонда тұрады. Алайда, Явапай тайпасының наразылары көп жыл бойы қарсылық көрсетті, пошта вагондарына, шалғайдағы шаруа қожалықтарына және ауылдарға жасалған шабуылдар аймақты үнемі шиеленіс күйінде ұстады. Соңында, Америкамен одақтас Явапай басшыларының бірнеше рет өлтірілуіне байланысты, жаушыл Явапай жауынгерлері бүкіл Явапай жауынгерлерін Викенбургке жаппай шабуыл жасауға жинады, нәтижесінде көптеген американдықтар қаза тапты немесе қуылып кетті. 1872 жылы, Явапай тайпасының жаушыл топтарының барлық жерді басып алуына және резервацияны жау элементтерінің бақылауына алуына жауап ретінде генерал Джордж Крук Явапай тайпасына қарсы толыққанды науқанды бастады, мақсаты – көтерілісші Явапай жауынгерлерін шешуші шайқасқа мәжбүр ету және Явапай тайпасын американдық жерден шығару. Бірнеше ай бойы күштеп шерулер, алдау амалдары және Аризона аумақтық милициясы мен АҚШ армиясының атты әскерлері арасындағы қақтығыстардан кейін Крук Явапай тайпаларын бір шешуші шайқасқа мәжбүр етті. 1872 жылдың желтоқсан айында Суперстиция тауларындағы Солт-Ривер каньонында болған шайқаста Явапай тайпасы жеңілді, ал бір жыл ішінде Явапай тайпасының қарсылық күштерінің көпшілігі талқандалды. Америкамен бірнеше рет келісімшартты бұзғаннан кейін, көтерілісші Явапай тайпасының американдықтарды өлтіруіне байланысты, Крук Явапай резервациясының көлемін азайту және оны американдық қауымдастықтардан және байланыс желілерінен оңай қоршалған аймаққа көшіру мақсатында жаңа келіссөздерге кірісуге уәкілеттік алды. Явапай тайпасының аман қалған жауынгер басшылары келісімді наразылықпен қабылдады, бұл тайпаның бұрынғыдан да нашар жағдайға түсуіне әкелді. Олар қаруларын тапсыруға, Форт-Верде резервациясына көшуге, өз аумағында тұрақты әскер гарнизонын қабылдауға, Американдық Үндістан істері бюросының агенттері мен комиссарларының тікелей басқаруын қабылдауға, сауданы американдық үкімет агенттерінің қолына берік орналастыруға және АҚШ армиясы және кейіннен Аризона аумақтық офицерлері таңдаған және оқытқан үнді полициясы күшінің бақылауына алуға мәжбүр болды. Алайда Рио-Верде резервациясында екі жыл болғаннан кейін жергілікті билік иелері Явапай тайпасының қайта-қайта шабуыл жасауына, табысқа жетуіне және өзін-өзі қамтамасыз етуіне алаңдай бастады, сондықтан олар федералды үкіметті резервацияны жабуға және барлық Явапай тайпасын Сан-Карлос апачилер резервациясына көшіруге көндірді. Викенбург қаласы алғашқы онжылдықтарында көптеген сынақтар мен қиындықтар бастан өткерді, Үнді соғыстарынан аман қалды, соның ішінде үнділіктердің қайта-қайта шабуылдары, заңсыздықтар, кен орындарының жабылуы, құрғақшылық және 1890 жылы Уолнут-Крик бөгетінің жарылып, 70-ке жуық тұрғындардың өмірін жалмап кеткен апатты су тасқыны болды. Мұндай қиын жағдайларға қарамастан, қала өсуін жалғастырды. 1895 жылы теміржол келгенімен қаланың өркендеуі қамтамасыз етілді. Бүгінгі тарихи теміржол станциясында Викенбург сауда палатасы мен туристер орталығы орналасқан. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, қазіргі таңда Викенбург арқылы тек жүк пойыздары өтеді, ал жолаушылар пойыздары 1960 жылдары қозғалысын тоқтатты. Қаланың тарихи орталық аймағында ерте кезде салынған көптеген ғимараттар Викенбург қаласының қазіргі орталық бөлігін құрайды. Туризм қонақ үйлердің дамуына ықпал етті, 1950 және 1960 жылдары 14-ке жуық қонақ үй жұмыс істеді, сол кезде Викенбург өзін "Әлемнің қонақ үй астанасы" деп жариялады, бұл U.S. Route 60 құрылысымен ынталандырылды. 2007 жылғы мәліметтерге сәйкес, осы қонақ үйлердің кейбіреуі әлі де қызмет көрсетуде. Rancho de los Caballeros қазірде гольф курорты, ал Remuda ранчосы елдегі ең ірі тамақ тәртібін емдеу орталығына айналдырылды және қазір Викенбургтің ең ірі жұмыс берушісі болып табылады. Хасаямпа қауымдастығы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде АҚШ-тың күш-жігеріне маңызды үлес қосты, армия Викенбургтің батысында жаңадан салынған әуежайда мыңдаған адамдарды планерлерді ұшуға оқытты.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 5082 адам, 2341 үй шаруашылығы және 1432 отбасы тұратын. Тұрғындардың тығыздығы 2691 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 91,8% ақ нәсілді, 0,3% қара немесе афроамерикалық, 1,2% американдық индейлер, 0,4% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 4,5% басқа нәсілдерден және 1,8% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 11,0% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 2341 үй шаруашылығының ішінде 20,5% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 49,7% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,2% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 38,8% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 33,8% жеке адамдардан тұрады, ал 18,3% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,15 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,72 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 19,9% 18 жасқа дейінгілер, 6,2% 18-24 жас аралығындағылар, 20,4% 25-44 жас аралығындағылар, 24,8% 45-64 жас аралығындағылар және 28,7% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 48 жасқа тең. Әр 100 әйелге 89,1 еркек шақ келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 84,9 еркек шақ келеді. Жүктілік көрсеткіші айналасындағы елді мекендерге қарағанда 95% жоғары. Үй шаруашылығының орташа табысы 31 716 доллар, ал отбасының орташа табысы 40 051 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 34 219 доллар, ал әйелдердің 25 417 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 19 772 доллар. Отбасылардың 6,9%-ы және халықтың 11,4%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 11,5%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 5,1%-ы.

Фольклорлық

XIX ғасырдың соңында Викенбургтің төңірегінде осыншама күмәнді кен өндіру жобалары пайда болды ki, Хассаямпа өзенінен су ішкен адам енді шындықты айта алмайды деген әзіл тарады. "Хасаямпер" дегені – шындықтың өзінен ауытқушы, қияметке дейін жалған сөйлейтін адам деген мағынаны білдірді.

Көлік

Қалаға Уикенбург муниципалды әуежайы қызмет көрсетеді, ол коммерциялық рейстерді жүзеге асырмайтын жалпы авиациялық әуежай.