Кіріспе
Розуэлл (/'//r//ɒ//z//w//ɛ//l/) – АҚШ-тың Нью-Мексико штатындағы Чавес округіне қарасты қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 48 422 адамды құрайды, бұл оны Нью-Мексикодағы халық саны бойынша бесінші қалаға айналдырды. 1891 жылы құрылған Нью-Мексико әскери институтының (NMMI) орналасқан жері. Қалада сондай-ақ Шығыс Нью-Мексико университетінің кампусы бар. Биттер-Лейк ұлттық жануарлар қорығы Пекос өзенінің жанында, қаладан солтүстік-шығысқа қарай бірнеше шақырым жерде орналасқан. Төменсіз көлдер мемлекеттік паркі Розуэллден шығысқа қарай 12 миль (19 км) қашықтықта, US 380 тас жолында орналасқан. Чавес округі Розуэлл микрополитен аймағының толық құрамын білдіреді. Розуэлл оқиғасы қаланың атымен аталып кеткен, бірақ күмәнді НЛО апатының орны Розуэллден шамамен 75 миль (121 км) қашықтықта, Коронаға жақын жерде болған. Тергеу және қираған қалдықтарды жинау жұмыстарын жергілікті Розуэлл әскери әуе базасы жүргізді. Розуэлл оқиғасының 50 жылдығына орай жыл сайынғы НЛО фестивалі ұйымдастырылды. 1930 жылдары Розуэлл Роберт Годдардтың алғашқы ракеталық жұмыстарының көп бөлігі үшін маңызды орын болды. Розуэлл мұражайы мен өнер орталығында Годдардтың ракеталық қозғалтқышын жасау шеберханасының үлгісі бар, ал Годдард атындағы орта мектеп оның құрметіне аталған. Розуэллдің туризм индустриясы уфология музейлері мен бизнес, сондай-ақ әйелдер мен ғарыш кемелері тақырыбындағы иконографияға негізделген. Қала сонымен қатар Нью-Мексико және американдық мәдениетке байланысты туризмге де сүйенеді, оның ішінде Халықаралық НЛО мұражайы мен зерттеу орталығы бар. Жергілікті американдық халық және Нью-Мексико музыкасы Пионер алаңының жанында және қаланың саябақтарында орындалады. Бұл аймақ суармалы егіншілік, сүт шаруашылығы және мал өсірудің орталығы; сонымен қатар бірнеше өндіріс, тарату және мұнай өнеркәсібімен байланысты нысандар орналасқан. Розуэллдің екінші лига бейсболының тарихы бар. Осы аймақтық мақтаныш Розуэллдің 1978–79 және 2002 жылдары бірнеше рет «All America City Award» сыйлығын алуына себеп болды.
Тарих
Розуэлл айманындағы алғашқы жергілікті емес қоныс салушылар Миссуриден келген пионерлер тобы болды. Олар 1865 жылы қазіргі Розуэллдің оңтүстік-батысында 24 шақырым (15 миль) қашықтықта қоныс салуға тырысты, бірақ судың жетіспеуіне байланысты осы жерді тастап кетуге мәжбүр болды. Ол "Миссури Плазасы" деп аталды. Сондай-ақ, онда Нью-Мексико штатының Линкольн қаласынан келген көптеген испандар болды. Джон Чизум өзінің әйгілі "Джингл Боб" ранчосын Розуэллдің орталығынан 8 шақырым (5 миль) қашықтықта, Оңтүстік Спринг Акресте орналастырды. Ол кезде бұл АҚШ-тағы ең ірі ранчо еді. Небраска штатының Омаха қаласынан келген кәсіпкер Ван Смит және оның серіктесі Аарон Уилберн 1869 жылы екі саздан салынған ғимарат салып, қазіргі Розуэлл қаласын құрады. Екі ғимарат елді мекеннің дүкені, пошта бөлімі және төлем жасаған қонақтарға арналған жатақхана болып қызмет етті. 1871 жылы Смит ғимараттардың айналасындағы жерге федералды үкіметке талап қойды және 1873 жылдың 20 тамызында қаланың алғашқы пошта бастығы болды. Смит Индиана штатының Лафайетте қаласындағы белгілі заңгер Розуэлл Смит пен АҚШ патенттік комиссары Генри Левитт Эллсворттың қызы Энни Эллсворттың ұлы болды. Ол қалаға әкесінің есімімен Розуэлл деп атады. 1877 жылы капитан Джозеф Каллоуэй Лиа және оның отбасы Смит пен Уилберннің талабын сатып алып, Розуэллдің және оны қоршаған аумақтың көп бөлігінің иесі болды. Линкольн округі соғысы (1877–1879) кезінде қала салыстырмалы түрде тыныш болды. 1890 жылы Ричардсон даңғылындағы саудагер Натан Джаффаның ауласында құдық қазу кезінде ірі сулы қабат ашылды, нәтижесінде аймақтағы алғашқы үлкен өсім мен даму орын алды. 1892 жылы Пекос аңғары темір жолы келгенде өсім жалғасты. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жақын маңдағы Орчард Паркте тұтқын лагері орналасқан. Неміс тұтқындары Розуэллдегі маңызды инфрақұрылымдық жұмыстарды, мысалы Солтүстік Спринг өзенінің жағалауын нығайтуға жұмылдырылды. Кейбір тұтқындар әртүрлі өлшемдегі тастарды қолданып, солтүстік жағалаудағы тастардың арасында темір кресттің контурын жасады. Кейін темір крест бетонмен қапталды. 1980 жылдары өзен төсенішін тазалағандар бетонды алып тастап, контурды қайта ашты. Сол кезде кресттен оңтүстікке қарай орналасқан шағын саябақ Темір Крест паркі деп аталды. 1996 жылдың 11 қарашасында парк POW/MIA паркі деп қайта аталды. Паркте неміс әуе күштері Розуэлл қаласына сыйға тартқан Берлин қабырғасының бөлігі қойылған. Розуэлл 1941 жылдан 1967 жылға дейін әскери маңызы бар орын болды. 1967 жылы Уокер әуе базасы жабылды. База жабылғаннан кейін Розуэлл өзінің қолайлы климатын пайдаланып, зейнеткерлер қауымы ретінде қайта құрылды. Розуэлл 1947 жылғы күдікті НЛО оқиғасына байланысты қызығушылықтан пайда тапты. Бұл 1947 жылдың маусым немесе шілде айында аймақта құлаған объект туралы хабар болды, ол шетелдік ғарыш кемесі және оның экипажы деп есептелді. 1970 жылдардың соңынан бері оқиға "Могул жобасы" деп аталатын құпия бағдарламаға қатысты қызу дау-дамайлар мен теориялардың тақырыбы болды. Көптеген НЛО жақтаушылары ғарыш кемесінің табылып, экипажы тұтқындалғанын, содан кейін әскерилер оны жасырғанын мәлімдейді. Соңғы кезде бизнес қауымдастығы НЛО, ғылыми фантастика және ғарышкерлерге қызығушылық танытқан туристерді тартуға тырысуда. Розуэлл 2012 жылдың 14 қазанында Феликс Баумгартнердің рекордтық парашютпен секіруіне тамаша орын болды.
География
Розуэлл Нью-Мексиконың оңтүстік-шығысындағы Биік Ұлы жазықтарда, Пекос өзенінен батысқа қарай шамамен 7 миль (11 км) және Сьерра-Бланка тауларына дейін көтерілетін жоталардан шығысқа қарай шамамен 40 миль (64 км) жерде орналасқан. АҚШ-тың 70, 285 және 380 тас жолдары қалада қиылысады. US 70 солтүстік-шығысқа 111 миль (179 км) Кловис қаласына және батысқа 117 миль (188 км) Аламогордо қаласына дейін; US 285 солтүстікке 192 миль (309 км) Санта-Фе қаласына және оңтүстікке 76 миль (122 км) Карлсбад қаласына дейін; ал US 380 шығысқа 134 миль (216 км) Техас штатындағы Браунфилд қаласына және батысқа 164 миль (264 км) Сокорро қаласына дейін жетеді. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметтері бойынша Розуэллдің жалпы ауданы құрайды, оның ішінде жер ауданы және , немесе 0,19% сумен жабылған.
Климат
Розуэлл биік жазықтарда және Чихуахуа шөлінде орналасқан, төрт айқын маусымға ие, бұл оған Кёппен климаттық жіктеліміне сәйкес суық, жартылай құрғақ климат (BSk) береді. Қыстары салқын, бірақ көбінесе күн ашық болады, қар жаууы мүмкін. Көктем жұмсақ және әдетте жылы, бірақ кейде суық болуы да мүмкін. Жаздары өте ыстық (Нью-Мексико және Колорадоның биік жазықтарына тән), жылына шамамен 30 күн температура жоғарылайды, бұл жағымсыз сезім тудыруы мүмкін. Жаз айларында Солтүстік Америка муссоны пайда болады, ол нөсерлі жаңбырлар, қатты дауылдар (күшті жел және ақ жаңбырмен) және кейде тіпті торнадо әкелуі мүмкін. Жаңбыр ыстық жазықтық ыстығынан құтылуға көмектеседі. Күз әдетте жылы және жағымды, бірақ маусым соңында суық болуы мүмкін. Қазан айының соңынан наурыз айына дейін қар жаууы мүмкін. Розуэллдегі ең төменгі температура 1962 жылдың 11 қаңтарында және 1933 жылдың 8 ақпанында тіркелді.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 17 506 үй шаруашылығында 48 366 адам тұрды. Халық тығыздығы ... құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 58,3% испаниялықтар немесе латиноамерикандықтар, 36,5% ақ нәсілділер, 2,0% американдық индейлер, 1,8% афроамерикандықтар, 1,3% азиялықтар және 2,3% екі немесе одан көп нәсілділер. Қала тұрғындарының 26,5% 18 жасқа дейінгілерді, ал 15,6% 65 жастан асқандарды құрады. Үй шаруашылығының орташа табысы 43 372 доллар, ал жан басына шаққандағы табысы 22 119 доллар (2015–2019 жылдардағы көрсеткіш, 2019 жылғы бағамен есептелген). 2019 жылы халықтың 19,7% жасырау шегінен төмен деңгейде өмір сүрді.
Колледждер мен университеттер
Шығыс Нью-Мексико университетінің Розуэлл бөлімшесі – Шығыс Нью-Мексико университетінің (бас кеңсесі Порталес қаласында орналасқан) филиалы. Розуэлл кампусы бірнеше сертификат және дипломдық бағдарламаларды ұсынады. Сонымен қатар, ENMU-нің оқулық теледидар жүйесі арқылы бакалавр және магистрлік бағдарламаларын алу мүмкіндігі бар. Нью-Мексико әскери институты төрт жылдық орта мектеп және екі жылдық жоғары колледж бағдарламаларын ұсынады.
Спорт
Розуэлл Инвадерлері кәсіби бейсбол клубтарының Пекос лигасында ойнайды. Инвадерлер қаладағы шетелдік байланыстарды көрсету үшін лайм жасыл түсті форма киеді. Үй ойындары Джо Бауман стадионында өткізіледі. Бұрын Розуэллде Розуэлл Гиганттары (1923), Розуэлл Саншайнерс (1937), Розуэлл Рокетс (1949–1956) және Розуэлл Пираттары (1959) командалары Panhandle Pecos Valley League (1923), Батыс Техас – Нью-Мексико лигасында (1937), Лонгхорн лигасында (1949–1955), Оңтүстік-Батыс лигасында (1956) және Сопхомор лигасында (1959) ойнаған. Джо Бауман 1954 жылы «Розуэлл Рокетс» үшін 72 хоум-ран соғып, кіші лигада рекорд жасады. Жалпы, Бауман 1954 жылғы маусымда .400-ге жуық нәтиже көрсетіп, 72 хоум-ран, 224 RBI, 150 уоқ және 188 жүгіру жасады. Бейсбол Даңқы залына енген Вилли Старгелл 1959 жылы «Розуэлл Пираттары» үшін ойнады. 1959 жылы Розуэлл «Питтсбург Пираттарының» филиалы болды.
Әуежай
Розуэлл әуе орталығына American Airlines әуе компаниясының American Eagle аймақтық тасымалдаушысы арқылы қызмет көрсетіледі. Оның бұрынғы атауы, Розуэлл халықаралық әуе орталығы, кейбір дереккөздерде және жергілікті көрсеткіште кездесуі мүмкін.
Негізгі автомобиль жолдары
АҚШ 70 тас жолы
АҚШ 285 тас жолы
АҚШ 380 тас жолы
U. S. Route 285
U. S. Route 380
Темір жолдар
BNSF темір жолы жүк тасымалын жүзеге асырады. Қазіргі уақытта қалааралық жолаушылар тасымалы жоқ.
Жергілікті өнеркәсіп
Розуэллде Leprino Foods компаниясы орналасқан, ол әлемдегі ең ірі моцарелла фабрикаларының бірі. Бұл сонымен қатар 1987 жылдан бері RTS қалалық автобусының түрлі нұсқаларын шығарумен белгілі болған, бұрынғы Транспорттық Өндіріс Корпорациясы зауытының да орналасқан жері. 1994 жылдан 2003 жылға дейін зауыт Nova Bus компаниясымен, ал кейін Millennium Transit Services компаниясымен басқарылды.
Мәдениет орындары
Розуэллдің туристік индустриясы аэроғарыш инженериясы және уфология музейлері мен кәсіпорындары, сондай-ақ әлдежандылар тақырыбындағы және ғарыш кемелері тақырыбындағы бейнелерге негізделген. 1995 жылдан бері жыл сайын НЛО фестивалі өткізіліп келеді. Розуэлл мұражайында Годдардтың ракеталық қозғалтқыштарын жасау шеберханасының үлгісі, сондай-ақ планетарий және көркем өнер коллекциясы бар. Розуэллдің тұрақты суретшісі (RAIR) бағдарламасының қазіргі заманғы өнерге арналған Андерсон мұражайы бар, онда 200-ден астам суретшінің туындылары қойылған.
Цитаталар
Қала картасы, Розуэлл, Нью-Мексико. Розуэлл: Розуэлл баспасы, 1976 жыл.