Кіріспе

Аризона штатындағы қала

Юма – Аризона штатының Юма округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша қаланың халқы 95 548 адамды құрайды, бұл 2010 жылғы санаудағы 93 064 адамнан жоғары. Юма – Юма, Аризона, метрополитендік статистикалық аймағының бас қаласы, ол Юма округінен тұрады. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, 2020 жылы Юма МСА-ның шамамен 203 247 тұрғыны бар. Гиннестің рекордтар кітабына сәйкес, Юма – "Жер бетіндегі ең күнге толы қала", ол жылдың кемінде 91% күн сәулесі мен жылы ауа-райымен қамтамасыз етіледі. 70 000-нан 85 000-ға дейін басқа штаттардан келген туристер Юманы қысқы тұрақты мекені етіп таңдайды. Юманың ауа-райы оны 175-тен астам егін түрлерін өсіретін қуатты ауыл шаруашылығы орталығына айналдырды, олардың ішіндегі ең ірісі – салат. Юма округі қарашадан наурызға дейін АҚШ-та өндірілетін жапырақты көкөністердің 90% қамтамасыз етеді. Юма бірнеше әскери базаларының болуына байланысты үлкен әскери халыққа да танымал, оның ішінде Теңізшілер корпусының әуе станциясы бар. Юма штаттің оңтүстік-батыс бұрышында, Сонора шөлінде, Юма шөлінің кіші аймағында орналасқан.

Тарих

Бұл аймақтың мыңдаған жылдар бойы алғашқы қоныстанушылары – жергілікті американдық мәдениеттер мен тарихи тайпалар болды. Олардың ұрпақтары қазір Кокопа және Квечан резервацияларында тұрады. 1540 жылы Эрнандо де Аларкон мен Мелхиор Диас басқарыған испандық колониялық экспедициялары бұл аймаққа сапар шегіп, Колорадо өзенінің табиғи арқылы өтуін қала салуға өте қолайлы орын деп таныды. Колорадо өзенінің ені бір жерде шамамен 305 метрге дейін тарылады. Хуан Баутиста де Анза (1774), Мормон батальоны (1848) және Калифорния колоннасы (1862) – бұл Колорадо өзенін Юма арқылы өткелінен кесіп өткен әскери экспедициялардың қатарында. Калифорниядағы алтын асығу кезеңі мен 1870 жылдардың соңына дейін Юма арқылы өтуі Оңтүстік көшпенділер жолындағы пароммен өтуімен белгілі болды. Бұл Калифорнияға апаратын қақпа ретінде қарастырылды, себебі саяхатшылардың Колорадо өзенінің өте кең арнасын кесіп өте алатын сирек табиғи орындардың бірі осы болды.

Алғашқы қоныстар

АҚШ Юма фортын салғаннан кейін, өзен бойында бір шақырымдай төменде екі қала пайда болды. Калифорния жағындағы қала Жагер Сити деп аталды, ол сол жерде өзеннен өткізген Жагер паромының иесінің құрметіне қойылған есім. Бір кезде бұл қала екеуінен де ірі болды, мұнда Баттерфилд пошта кеңсесі мен станциясы, екі ұста, қонақ үй, екі дүкен және басқа да тұрғын үйлер орналасқан. Екінші қала Колорадо Сити деп аталды. Ол қазіргі Аризона штатында, өзеннің оңтүстік жағында, Чарльз Постон деген алыпсатардың күшімен дамыды және кеден үйінің орны болды. Қала құрылған кезде ол Мексиканың Сонора штаты мен Калифорния арасындағы шекараның солтүстігінде орналасқан. АҚШ Гадсденді сатып алғаннан кейін, қала Нью-Мексико территориясымен шектесті. 1863 жылы бұл аймақ Аризона территориясы деп белгіленді. Колорадо Сити орны сол кезде Сан-Диегода тіркелді; Колорадо өзенінің екі жағалауы, Гила өзенімен қосылған жерден төмен, Калифорнияның құзыретінде деп танылды. Сан-Диего округі көп жылдар бойы сол жерден салық жинады. 1853 жылдан бастап форттың қарсы бетінде Аризона Сити деген кішкентай елді мекен өсіп, 1858 жылы пошта бөлімінің атымен ұйымдастырылды. Онда саман үйлер, екі дүкен және екі бар болды. Колорадо Сити мен Жагер Сити 1862 жылғы үлкен су тасқынынан дерлік толығымен қирап, биік жерде қайта салынуы керек болды. Сол кезде Колорадо Сити Аризона Ситинің құрамына кірді. 1873 жылы қала Юма деп аталды.

Ерте дамуы

1854 жылдан бастап Колорадо-Сити Колорадо өзені бойымен жүретін кемелердің негізгі аялдамасы болды. 1862 жылғы су тасқынынан кейін ол Аризона қаласының бір бөлігіне кірді. Кемелер Колорадо өзені бойындағы әртүрлі кендерге және әскери бекеттерге жолаушылар мен жабдықтар тасыды; Колорадо-Сити Гила өзені арқылы Нью-Мексико аумағына баратын керуендердің соңғы аялдамасы еді. Олар жүктемесін Колорадо өзенінің сағасындағы Робинсонның қонысынан және 1864 жылдан бастап Порт-Изабельден түсірді. 1864 жылдан бастап Юма әскери-логистикалық қоймасы, бүгінде мемлекеттік тарихи саябақ, қазіргі Аризонадағы барлық бекіністерді, сондай-ақ Колорадо мен Нью-Мексиконың көп бөлігін жабдықтап отырды. Аризона жеке аумаққа айналғаннан кейін, 1871 жылы Юма округінің орталығына айналып, алғашқы орталық болған Ла-Пазды ығыстырды. 1877 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты темір жолы өзен арқылы көпір салып, Джордж Алонзо Джонсонның «Колорадо бу кемелерімен жүзу компаниясын» сатып алды – бұл өзендегі жалғыз кеме компаниясы еді. Юма өзендегі кеме жүргізудің жаңа базасы болды, соның салдарынан 1879 жылы тастап кетілген Порт-Изабельдің қажеттілігі жойылды. Сол жердегі қоймалар мен кеме құрылыс орны Юмаға көшірілді.

География

Юма батыста Калифорния және оңтүстікте Мексика шекараларына жақын, сондай-ақ Гила өзенінің Колорадо өзенімен қосылатын жерінен батысқа қарай орналасқан. Қала Тынық мұхитының бір тармағы – Калифорния шығанағынан (Кортез теңізі) шамамен 60 миль (97 км) қашықтықта жатыр. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 106,7 шаршы миль (276 км²), оның ішінде 106,6 шаршы миль (276 км²) құрлық және 0,1 шаршы миль (0 км²) (0,07%) су алабын құрайды.

Климат

Юма өзінің ауа райының экстремалдылығымен танымал. Құрама Штаттардың біріккен штаттарындағы барлық елді мекендердің ішінде Юма ең құрғақ, ең күннөл, ылғалдылығы ең төмен, жауын-шашынның ең сирек түсуімен және күндізгі ең жоғары температурасы немесе одан жоғары болатын күндізгі ең көп күн саны – 175 күнге ие. Юма ыстық шөлді климатқа (Кёппен климаттық жіктелімі BWh) ие, онда жазда өте ыстық, қыста жылы болады. Атмосфералық ылғал әдетте өте төмен, бірақ "Көлтіз толқыны" деп аталатын кезде Калифорния шығанағынан теңіз тропикалық ауа массасы солтүстікке тартылады, әдетте жазғы муссонмен немесе тропикалық дауылдың оңтүстікке қарай өтуімен байланысты. Күннің шамамен 90% күндізгі уақытта сәулеленеді, бұл Юманы әлемдегі ең күннөл жерлердің біріне айналдырады. Қала Жер бетіндегі кез келген жерге қарағанда ең көп орташа күн сәулесін алады, бірақ АҚШ қолданатын құралдар дәстүрлі Кэмпбелл-Стокстер жазғышына қарағанда күн сәулесінің жоғарырақ бағасын беруге бейім. Юма қаласында жылына орташа шамамен жаңбыр жауады. Тіпті ең жауынды 2005 жылы да тек жауын-шашын түсті. Юма әуежайындағы ең құрғақ жыл 2007 жыл болды, онда тек жауын-шашын тіркелді. Жылдың ең жауынды айлары – тамыз, қыркүйек және желтоқсан, бұл муссонды айлар, онда Тынық мұхитынан келген қысқы дауылдардан ылғал түседі. Маусым – ең құрғақ ай, құрғақшылық дерлік толық. 1995 жылы Юма қаласындағы ең жоғары температура тіркелді. Ең төмен температура 2007 жылдың қаңтар айында Юма-Меса аймағында тіркелді. Температура шамамен екі сағатқа дейін төмендеп, Юма мен оның айналасындағы көптеген егістерге зиян келтірді. Цитрус егістері ең көп зардап шекті, әсіресе лимон өнімі. 2007 жылдың ақпан айында Аризона ауыл шаруашылығы департаментінің мәліметіне сәйкес, егін мен ағаштардың 75-95% жоғалған. Орташа есеп бойынша (1991-2020 жылдар аралығындағы климаттық кезең бойынша), температура он бес жылдың бірінде нөлге жетеді, ал жылына 117 күн температураға жетеді немесе одан асып кетеді, әдетте сәуірден қазанға дейін. Шілде және тамыз айларында температура орташа есеппен бір және екі күн ғана төмендейді.

Демография

Юма алғаш рет 1860 жылғы АҚШ халық санағында "Аризония" ауылы (Аризона қаласы) ретінде тіркелді, ол кездегі Аризона округі, Нью-Мексико территориясы болған (толық мәліметтер үшін Аризона қаласы (Юма, Аризона) деген мақаланы қараңыз). 1870 жылы ол Аризона қаласы ретінде қайта тіркелді, ал 1873 жылы Юма болып өзгерді. 1902 жылдың 12 сәуірінде Юма ауылы қала мәртебесін алды. 1914 жылдың 7 сәуірінде ол ресми түрде қала болып құрылды. 2010 жылғы халық санағы бойынша, қалада 93 064 адам тұрды. Юма қаласында 38 626 тұрғын үй болды, олардың 79,5% тұрғын үйлермен толыққан. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 68,8% ақ нәсілді, 3,2% қара немесе афроамерикалық, 1,8% американдық индейлер, 1,9% азиялықтар, 0,2% Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары және 4,5% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 54,8% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. 2000 жылғы халық санағы бойынша, қалада 77 515 адам, 26 649 үй шаруашылығы және 19 613 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 34 475 тұрғын үй бірлігін құрады. Нәсілдік құрамы: 68,3% ақ нәсілді, 3,2% қара немесе афроамерикалық, 1,5% американдық индейлер, 1,5% азиялықтар, 0,2% Тынық мұхиты аралдарының тұрғындары, 21,4% басқа нәсілдер және 3,9% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 45,7% испаниялық немесе латын американдықтарды құрады. Барлығы 26 649 үй шаруашылығы бар, олардың 38,8% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 56,6% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 13,1% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 26,4% -ы отбасы емес. Үй шаруашылығының 21,7% жеке адамдардан тұрады, ал 9,8% -ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,79 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,27 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 29,6% -ы 18 жасқа дейінгілер, 11,9% -ы 18-24 жас аралығындағылар, 27,1% -ы 25-44 жас аралығындағылар, 17,5% -ы 45-64 жас аралығындағылар және 13,9% -ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 31 жасқа тең. Әр 100 әйелге 99,1 еркек шамасында. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 97,2 еркек шамасында. 2006 жылғы Америкалық қоғамдық сауалнама бойынша, қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 39 885 доллар, ал отбасының орташа табысы 41 588 долларды құрады. Ер адамдардың орташа табысы 35 440 доллар, ал әйелдердің 27 035 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 18 393 долларды құрады. Отбасылардың 14,1% және халықтың 16,9% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 23,4% және 65 жастан асқандардың 13,9% кедейлікте өмір сүреді. Юма қаласындағы жоғары жұмыссыздық деңгейі әлі де маңызды мәселе болып табылады. 2014 жылдың сәуір айындағы мәліметтерге сәйкес, Еңбек статистикасы бюросы Юманы АҚШ-тағы ең жоғары жұмыссыздық деңгейіне ие қала ретінде тіркеді – 23,8%, бұл Калифорния штатындағы Эль-Центро қаласының 21,6% көрсеткішінен жоғары. Аризона штатының Сауда департаменті Юманың ауыл шаруашылығы жұмыс күшінің жинау маусымына бейімделуін жоғары жұмыссыздықтың себебі ретінде көрсетеді.

Экономика

Юма метрополитендік статистикалық аймағы 2018 жылы АҚШ-тағы ең жоғары жұмыссыздық деңгейін – 20,9%-ды көрсетті. Еңбекке қабілетті халықтың көп бөлігі ауыл шаруашылығында маусымдық жұмыспен айналысады, бұл жұмыссыздықтың көрінетін деңгейіне әсер етеді. Юма қаласы бұқаралық тілде "Әлемнің қысқы салат астанасы" деп аталады.

Өнер және мәдениет

Юма қаласында тарихи Юма аумақтық түрмесі, Юма квартермейстер депосының мемлекеттік тарихи паркі (бұрын Юма Кроссинг тарихи паркі деп аталған) және тарихи қала орталығы бар. Юма – Аризона штатының «Басты Көше» қаласы. Штат деңгейіндегі бюджетті қысқартуларға байланысты, Аризона штатының парктері енді Аумақтық түрме мен Квартермейстер депосын басқармайды. Қазір оларды Юма Кроссинг Ұлттық мұралық аймағы мен Юма қаласы басқарады. Юма туристік бюросы Квартермейстер депосындағы Қабылдау орталығына жауапты және Юма қауымдастығының ресми туристік орталығы болып табылады. Юмаға жақын жерде Кофа таулары мен жабайы табиғат қорығы, Мартинес және Миттри көлдері, сондай-ақ Алгодонс құмды даласы орналасқан. Қалада жыл сайынғы әуе шоуы мен көптеген ірі әскери оқулары өтетін Теңізшілер корпусының Юма әуе базасы бар. Сондай-ақ, Юма полигоны да бар, ол жаңа әскери техниканы сынақтан өткізетін әскери база. Юма полигоны Арнайы операциялар тобының еркін құлау мектебіне де үй иесі болып табылады, ол барлық әскер түрлерінің және басқа елдердің арнайы күштеріне еркін құлау парашютімен оқулар ұсынады. Колорадо өзені қаланың солтүстік және батыс жағымен ағып өтеді, Аризона мен Калифорния арасындағы шекара болып табылады. Юма – Калифорния, Аризона және Мексика арасындағы тауар тасымалдау индустриясы үшін маңызды транзиттік пункт. Риальто кинотеатрында бір кезде Кильгеннің үрмелі органы болған, ол жасалған ең қымбат үрмелі органдардың бірі. Бастапқыда үнсіз фильмдерге қосымша ойналған, қазір ол Юма театрына көшірілген. Әр жылғы ақпан айында тұрғындар мен қонақтар Юма Джейсис күміс шпоры родеосынан ләззат алады. Іс-шаралар шерумен басталады. Еліміздің түкпір-түкпірінен келген ковбойлар мен ковбойшалар мерекелік шараларда бақ сынасады. Юма округінің жәрмеңкесі жыл сайын көктемде Юмадағы жәрмеңке алаңында өтеді. 2018 жылдың Жаңа жыл қарсаңында Юма қаласы жаңа жылдың басталуын символдау үшін қалалық су мұнарасынан айсберг салат басын тастады, бұл Нью-Йорк қаласының Таймс-скверіндегі шардың түсуіне ұқсас. Бұл оқиға «Мұзды түсіру» деп аталады.

Спорт

Юмада футболға арналған Desert Sun Stadium стадионы бар, ол 2015 жылдан 2017 жылға дейін United Premier Soccer League лигасының Frontera United командасын қабылдады. Бұрын бейсбол алаңы болған Desert Sun Stadium Солтүстік Америка лигасының Юма Desert Rats командасының үйі болды және Аризона қысқы лигасының төрт командасының өз алаңындағы ойындарының орны болды. Сан-Диего Падрес командасы бұл алаңды 1969 жылдан 1993 жылға дейін көктемгі жаттығулар үшін пайдаланды, ал Жапонияның Якульт Сваллоус бейсбол командасы 1995 жылдан 2015 жылға дейін көктемгі жаттығулар үшін осы алаңды пайдаланды. Аймақта Юма Сайдуиндерс регби футбол клубы сияқты көптеген жергілікті клубтық спорт түрлері де бар. Регби командасы Аризона ерлер регби лигасының ІІІ дивизионында өнер көрсетеді және Аризона, Калифорния және Невада штаттары бойынша саяхаттап, Юма қаласында өз алаңындағы ойындарын өткізеді.

Ұйым

Юма қаласы Юма қаласының жарғысы негізінде жарғылық қала ретінде басқарылады. Қаланың сайланған билігі – қалалық кеңес, ол әкім-кеңес үкімет жүйесін қолданады және оның құрамына мыналар кіреді:

Мэр

Юма қаласының әкімі қаланың бас атқарушы лауазымын атқарады және төрт жылға сайланады. Әкім қаланың барлық азаматтарымен сайланады. Әкімнің келесі өкілеттіктері мен міндеттері бар: қалалық кеңестің экс-официо төрағасы болып әрекет ету (кеңестің барлық қаулыларының орындалуын қамтамасыз ету), отырыстарды шақыру және жүргізу, ант қабылдау және жарлықтар шығару. Әкім соттар тарапынан қаланың ресми басшысы ретінде танылады және үлкен қауіп болған кезде полиция басшылығын өз қолына алып, жарлық арқылы қаланы басқару құқығына ие. Аризона Батыс колледжі – Юма қаласының қоғамдық колледжі, ол негізінен басқа оқу орнына ауысуды көздейтін және қысқа мерзімді мақсаттары бар студенттер үшін таңдау болып табылады. Үш мемлекеттік университет те АВК Юма кампусында бакалавр және магистратура деңгейіндегі білім беру бағдарламаларын ұсынады. Солтүстік Аризона университетінің филиалы, Аризона мемлекеттік университетінің ASU жергілікті бөлімшесі және Аризона университетінің кампусқа іргелес орналасқан ғимараты бар. Юма қаласына Юма округі кітапхана жүйесі қызмет көрсетеді, ол Бас кітапханадан және Сомертон, Веллтон, Фортуна Футхиллз және Сан-Луис сияқты бірнеше филиалдардан тұрады. Жаңа, заманауи Бас кітапхана қазір ашылды.