Салық түсімдері: мемлекеттік кірістердің негізгі көзі, түрлері, жинау ерекшеліктері. Қаржылық сауаттылық, экономика, мемлекеттік бюджет туралы мағлұмат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Мемлекеттік кірістер салық арқылы
Income collected by governments via tax
Салықтық кірістер – мемлекеттердің салық салу арқылы жинаған кірісі. Салық салу – мемлекеттік кірістердің басты көзі. Кіріс жеке тұлғалардан, мемлекеттік кәсіпорындардан, саудадан, табиғи ресурстардан алынатын роялтиден және/немесе шетелдік көмектен түсуі мүмкін. Салықтарды тиімді жинамау кедейлікпен, дамыған ауыл шаруашылығы секторымен және көп көлемдегі шетелдік көмекпен сипатталатын елдерде жиі кездеседі. Салық түрлері сан алуан болғандықтан, салықтық кірістерді жинау формасы да әртүрлі; сондай-ақ, салықты жинаушы мекеме орталық үкімет құрамына кірмей, салық жинауға лицензия алған үшінші тарап болуы мүмкін, ол жиналған қаражатты өзі пайдаланады. Мысалы, Ұлыбританияда Жүргізушілер мен көлік құралдарын тіркеу агенттігі (DVLA) көлік салығын жинайды, ол кейіннен Корольдік қазынасына аударылады. Сатып алынған заттарға байланысты салықтық кірістер екі түрге бөлінеді: "салық" – бұл сатып алу бағасына қосылған бағаның проценттік үлесі (мысалы, АҚШ штаттарындағы сату салығы немесе Ұлыбританиядағы ҚҚС), ал "баж" – бұл сатып алу бағасына қосылған белгілі бір сома (мысалы, темекіге салынатын салық). Осы сатудан түскен жалпы салық мөлшерін есептеу үшін тиімді салық мөлшерлемесін тауардың салынған көлеміне көбейту қажет.
Tax revenue is the income that is collected by governments through taxation. Taxation is the primary source of government revenue. Revenue may be extracted from sources such as individuals, public enterprises, trade, royalties on natural resources and/or foreign aid. An inefficient collection of taxes is greater in countries characterized by poverty, a large agricultural sector and large amounts of foreign aid. Just as there are different types of tax, the form in which tax revenue is collected also differs; furthermore, the agency that collects the tax may not be part of central government, but may be a third party licensed to collect tax which they themselves will use. For example, in the UK, the Driver and Vehicle Licensing Agency (DVLA) collects vehicle excise duty, which is then passed onto HM Treasury. Tax revenues on purchases come in two forms: "tax" itself is a percentage of the price added to the purchase (such as sales tax in U. S. states, or VAT in the UK), while "duties" are a fixed amount added to the purchase price (e. g., for cigarettes). In order to calculate the total tax raised from these sales, we must work out the effective tax rate multiplied by the quantity supplied.
Салық салу және мемлекеттік қабілеттілік
Салық салу кез келген елде маңызды міндет еді, себебі ол мемлекеттік мүмкіндіктерді және есеп беруді арттырады. Батыс Еуропа елдері тірі қалу үшін соғыстарды қаржыландыру қажеттілігі туғанда салық салу аса маңызды болды. Бұл еуропалық модель кейіннен бүкіл әлемге таратылды. Бүгінде салық салу деңгейі мемлекеттік мүмкіндіктердің көрсеткіші ретінде пайдаланылады. Дамыған елдер көбірек салық жинап, осылайша жақсы қызметтер ұсына алады. Сонымен қатар, жоғары салық салу оларды өз азаматтарының алдында жауапты болуға мәжбүр етеді, бұл демократияны күшейтеді. Егер тауарлардың сұранысы төмен икемділікке ие болса (яғни бағаға сезімтал болмаса), салық немесе баж салығының өсуі сұраныстың аздап төмендеуіне алып келеді – бұл әр бірлік салықтан түсетін кірістің артуын толық өте алмайды. Нәтижесінде, жалпы салық түсімдері артады. Керісінше, бағаға жоғары икемділікке ие тауарлар үшін салық ставкаларының немесе баж салығының жоғарылатуы салық түсімдерінің төмендеуіне әкеледі.
Taxation was a key task in any country as it advances state capacity and accountability. Taxation became indispensable in western Europe, when countries needed to fund wars in order to survive. This European model was later exported all around the world. Today, the level of taxation is used as an indicator of state capacity. Developed countries raise more taxes and therefore are able to provide better services. At the same time, the high taxation forces them to become accountable with their citizens, which strengthens the democracy. Where goods have a low elasticity of demand (they are price inelastic), an increase in tax or duty will lead to a small decrease in demand—not enough to offset the higher tax raised from each unit. Overall tax revenue will therefore rise. Conversely, for price elastic goods, an increase in tax rate or duty would lead to a fall in tax revenue.