Кіріспе

"They Saved Lisa's Brain" – американдық "Симпсондар" мультсериалының оншы маусымындағы жиырма екінші, соңғы алдындағы бөлімі. Алғаш рет 1999 жылдың 9 мамырында АҚШ-тағы Fox телеарнасында көрсетілді. Эпизодта Лиза Спрингфилд шоперіне жазған ойлы хатынан кейін, Спрингфилдтегі Менса бөліміне шақырылады. Кейін қала әкімі Квимби Спрингфилдтен қашқанда, топ қаланы өз бақылауына алып, ең зиялылардың билігі арқылы Спрингфилд тұрғындарының өмірін жақсартуға тырысады. Осы уақытта Гомер эротикалық суреттерге поза береді. "Олар Лизаның миын құтқарды" бөлімін Пит Мичелс түсірді, ал сценарийін Мэтт Селман жазды, бірақ эпизод идеясын бұрынғы сценарист Джордж Мейер ұсынған. Бұл Линдси Найглдің алғашқы ресми пайда болуы және теориялық физик, космолог Стивен Хокингтің өзінің рөлінде ойнаған алғашқы эпизод болды. "Симпсондар" командасы Хокингтің қатысуын қалады, себебі оларға Спрингфилдтегі Менса мүшелерінен ақылдырақ біреу қажет болды, сондай-ақ ол шоудың жанкүйері екенін естіген. Эпизодта "Жұлдызды жол", суретші Винсент ван Гог және сәулетші Франк Ллойд Райт туралы айтылады, сонымен қатар ғаламның тороид пішіндес, яғни пончик сияқты екендігі туралы теория келтіріледі. "Олар Лизаның миын құтқарды" эпизодының тұңғыш көрсетілімін шамамен 6,8 миллион көрермен тамашалады, бұл сериал үшін өте төмен көрсеткіш. Эпизод эфирден кейін Селман Шығыс Сент-Луис туралы қырқыс мәлімдеме жасады, ол эпизодта АҚШ-тағы өмір сүруге ең қолайсыз қала деп жарияланды. Эпизод сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер алды, бірақ Хокингтің қатысуы мақтауға ие болды және "Симпсондардағы" ең жақсы қонақ рөлдерінің тізіміне енді. Хокинг тағы үш эпизодта пайда болды, сондай-ақ оның сериалдағы камеялары негізінде әрекеттік фигура жасалды. Хокинг "Симпсондарда" қонақ ретінде ойнағанды ұнатып, бірақ оның камеялары көптеген адамдарды оны ойдан шығарылған кейіпкер деп қателеуіне себеп болды деді.

Сюжет

Төмен майлы пудинг, әже Плопвелл, Спрингфилдтің жаман әдеттер байқауының демеушісі, жеңімпазға сәнді саяхат сыйлайды. Көптеген Спрингфилд тұрғындары байқауға қатысады, бірақ судьялардың бірі Рейнир Вольфкасл өзін "сіздерге көрінуім үшін" жеңімпаз деп жариялағанда жағдай нашарлайды. Байқау төңкеріске ұшырап, Лизаның бетіне екі рет пудинг тиеді. Ол Спрингфилдтің зияткерлікке қарсы тұруын ашық хат арқылы "Спрингфилд Шоперде" жариялап айыптайды. Қала тұрғындарының көпшілігі оған мән бермесе де, ол Спрингфилдтегі Менса бөлімшесін таң қалдырады. Лиза директор Скиннер, Комикстер жігіті, доктор Хибберт, профессор Фринк және Линдси Нейглмен бірге жергілікті Менса бөлімшесіне қосылады. Парктегі резервтелген беседкадан маскүнемдер мен шеф Виггамның шабуылынан кейін, олар Спрингфилдтің сапасы нашар деп қорқады, себебі қаланың ең ақымақ тұрғындары азаматтық институттарды басқарады. Менса тобы қала әкімі Квинбиге беседка оқиғасы бойынша наразылық білдіреді, бұл оның жемқорлық туралы дәлелдер бар деп қате ойлағанда қаладан қашуына себеп болады. Қаланың жарғысында қала әкімі болмаған жағдайда қалаға білімді азаматтар кеңесі басшылық ететіні айтылған. Енді Спрингфилдті басқарып, қаланы зияткерлер билігімен (гениократия) басқаруда, топ жағдайдың жақсара түсетініне үміттенеді. Олардың іске асырған идеялары, соның ішінде метрикалық уақытты қабылдау және жол қозғалысын жеңілдету үшін светофорлардан жасыл жарықтарды алып тастау, Спрингфилдті Шығыс Сент-Луистен жоғары, Американың ең жақсы 300 қаласының тізіміне енгізеді. Алайда, топтың билігі олардың басына көтеріліп, мүшелері арасында дау-жанжал басталады. Олардың түрлі схемалары мен көпшілікке ұнамайтын жоспарлары, соның ішінде белгілі бір спорт түрлерін тыйым салу және "Жұлдызды жол" фильмінен алынған Pon Farr сияқты ұрпақ алуға шектеу қою, топтың ішіндегі келіспеушіліктерді одан әрі ашыққа шығарады. Спрингфилд тұрғындары билікті ақымақтарға қайтаруды тілеп, зияткерлерді ашулы бұқарамен қоршап, Менсаның билігіне нүкте қояды. Стивен Хокинг Менса тобының немен айналысатынын көріп, оларға қызығушылық танытпайтынын көрсетеді. Алайда ол Лизаны бұқаралық топтан ауыр жарақат алудан құтқарады. Соңында Хокинг пен Гомер Мое мейрамханасына ішімдік ішуге барады. Эпизодтың екінші мазмұнында Гомер конкурстан кейінгі тәртіпсіздіктер кезінде сыйлық купонын ұрлап, Марджға сыйлық ретінде өзінің эротикалық фотосуреттерін тартады, ол алдымен таңғалады, бірақ Гомердің жертөледе жасаған интерьер дизайнына көңілі ауады.

Өндіріс

"Олар Лизаның миын құтқарды" атты мультсериалды Мэтт Селман жазды, режиссерлік жұмысын Пит Мичелс жасады. Алғаш рет 1999 жылдың 9 мамырында АҚШ-тағы Fox арнасында көрсетілді. Эпизодтың бірінші нұсқасын Селман жазғанмен, идеясын бұрынғы сценарист Джордж Мейер ұсынды. Эпизодта Гомер мен Барт жиренішті сынаққа қатысады, ал Мардж мен Лиза көрермен ретінде қатысады. Селманның сөзіне сүйенсек, сценаристтер сол кезде "елді шарлап өткен" шынайы жиренішті сынақтардан шабыттанды. Эпизодтағы сынақтан бұрын, көрермендерге "Әже Плопвеллдің десерті" деп аталатын пудингтің тегін үлгілері таратылады. Пудингтің аты сол кезде "Симпсон" сценаристтері жиі жейтін "Тәте Фрешли" пирогтарының брендінен шабыттанды. Эпизодта Линдси Найгл алғаш рет ресми түрде пайда болады, ол кейіннен мультсериалдың тұрақты кейіпкеріне айналады. Бұрын кейіпкердің әртүрлі нұсқалары көрсетілген болатын, атап айтқанда 8-ші маусымның "The Itchy & Scratchy & Poochie Show" эпизодында, 9-шы маусымның "Girly Edition" эпизодында және 10-шы маусымның "Lisa үшін орын жасаңыз" эпизодында, бірақ кейіпкердің соңғы дизайны алғаш рет "Олар Лизаның миын құтқарды" эпизодында көрінді. Эпизодта кейіпкердің аты да алғаш рет аталады. Найглдың есімі Селманның агенті Сью Нейглдың есімінен алынған, ал Линдси есімі "жағымсыз" және "әдемі емес" деп ойлағандықтан таңдалды. Селман "Симпсон" командасы Хокингтің шоудың жанкүйері екенін және оның отбасы мүшелері оны қонақ ретінде көргісі келетінін естігенін айтты. Хокинг өзінің рөлін 1998 жылдың желтоқсан айының бірінші аптасында жазды. Стивен Хокинг: Биографиялық очерк кітабында Кристен Ларсен Хокингтің жазу сессиясын өткізіп алмауы мүмкін екенін, өйткені оның коляскасы Лос-Анджелеске ұшуға екі күн қалғанда бұзылған. Жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін Хокингтің аспиранты Крис Бургойн, техникалық маманның көмегімен 36 сағат бойы жұмыс істеді. Хокинг Лос-Анджелеске 40 минут кешігіп келді. "Симпсон" командасымен кездескенде, ол кешіккені үшін кешірім сұрады: "Кешіккенім үшін өте кешірім сұраймын". Селманның айтуынша, Хокинг эпизодтағы әзілдерге өте төзімді болды және өзі туралы "көптеген сынап алулар" болғанын айтты. Хокинг сценарийге қатысты жалғыз талабы – эпизодтың соңғы сахнасында оны мас көрсетпеу болды, онда ол Моның тавернасында Гомермен астрономия тақырыбында сөйлеседі. Эпизодтың соңғы сахнасында Хокинг пен Гомер Моның тавернасында ғаламшарлар туралы әңгімелеседі. Скэлли бұл сахнаны "әлемдегі ең ақылды және ең ақымақ адамды бір орынға жинау мүмкіндігі" болғандықтан қосты. Сахнада Хокинг Гомерге: "Пончик пішіндес ғалам туралы теорияңыз қызықты, мүмкін оны мен де ұрлап алам" дейді. Пол Халперн өзінің "Ғылым бізге не берді? : Симпсон физика, роботтар, өмір және ғалам туралы не үйретеді" кітабында математикада "пончик пішіндес" пішін, сақинаның үш өлшемді жалпыламасы тор деп аталады деп жазды. Тордың жалпыламасы, осінің айналасында шеңберде айналған кез келген жабық қисық, тороид деп аталады. Халперн Хокингтің сөзі ғаламның тороидты екендігі туралы "нағыз" ғылыми теориялардың бар екенін көрсетеді. Эпизодтағы жиренішті сынақтың төрешілерінің бірі – эпизод түсірілген кезде АҚШ Мемлекеттік хатшысы болған Мадлен Олбрайт.

Эфир және дау-дамайлар

1999 жылы 9 мамырда алғашқы рет американдық телеарнада көрсетілген "Олар Лизаның миын құтқарды" атты эпизод Nielsen Media Research деректері бойынша 6,8 рейтинг алды, бұл шамамен 6,8 миллион көрерменді құрады. Ол 1999 жылдың 3-9 мамыр аралығындағы рейтингтерде 54-орынды иеленді. Boston Herald газеті эпизодтың көрермендер санын өте төмен деп бағалады, рейтингтерде "тарихи ең төменгі көрсеткіштерге" жеткенін атап өтті. Эпизодтың бір көрінісінде Comic Book Guy Спрингфилдтің АҚШ-тың ең жақсы 300 қаласының тізімінде 299-шы орында тұрғанын, ал Шығыс Сент-Луис соңғы орында екенін хабарлайды. "Жергілікті Шығыс Сент-Луис газетінің" журналисі бұл туралы хабардар болып, Селманға телефон соғып, неліктен "Шығыс Сент-Луиске шабуыл жасап жатқанын" сұрады. Селман артына бұрылып, "басқа жазушылардың күлкісін" көргенде әзілдің мәнін түсінді. "Мен қатты жеңілдедім, терге малдым", - деді ол. "Мен әріптес жазушыларымды сатып кеттім, оларды қиын жағдайға түсіруге тырыстым, және олар мені сатқындық еткенімді білді". Әзілге қатысқаны үшін өтемақы ретінде Уилморға 11-ші маусымның "Бұл ақылға сыймас, ақылға сыймас, ақылға сыймас, ақылға сыймас Мардж" эпизодында психолог рөлі берілді. 2002 жылы Уилмор "Симпсон" сериалының сценарийшісі болды.

Қайта босату және маңызды қабылдау

2007 жылдың 7 тамызында "They Saved Lisa's Brain" эпизоды "The Simpsons – The Complete Tenth Season" DVD жинағының бір бөлігі ретінде жарық көрді. Майк Скалли, Мэтт Селман, Рон Хоуг, Рич Аппел, Марк Уилмор және Пит Мичелс DVD-нің эпизодқа арналған аудио түсіндірмесіне қатысты. Үйге таратылғаннан кейін эпизод сыншылар тарапынан әртүрлі пікірлер алды. DVD Town сайтынан Джеймс Плат эпизодты оң бағалап, маусымның жақсы эпизодтарының бірі деп сипаттады. DVD Talk сайтынан Иан Джейн Лизаға арналған эпизодтардың басқаларына қарағанда "кем танымал" екенін айтса да, "They Saved Lisa's Brain" эпизоды "жақсы орындалған" деп есептеді. DVD Movie Guide сайтынан Колин Джейкобсон эпизодқа аралас пікір берді: "Мен 'Brain' эпизодының Mensa ұйымын, өзін-өзі мақтауға бейім, өзін-өзі құттықтауға құштар топтардың бірін әжуалауын ұнатамын. Шоу түрлі мақтанушылықтарды сынап, бірнеше жақсы күлкі тудырады". Алайда ол "шоу біраз уақыттан кейін әсерін жоятынын" және "ешқашан ерекше есте қалмайтынын" қосты. Currentfilm.com сайтының рецензенты эпизодтың "кемшіліктері жоқ емес" екенін, бірақ "көпке ұнамайтынын" жазды. Digital Entertainment News сайтынан Джейк МакНилл эпизодтың "палиндромдарды күлкілі деп ойласаңыз, керемет" екенін айтты және бұл маусымның ең нашар эпизодтарының бірі екенін қосты. Уоррен Мартин мен Адриан Вуд "I Can't Believe It's a Bigger and Better Updated Unofficial Simpsons Guide" кітабында эпизодты 9-шы маусымның "Lisa the Simpson" эпизодының "қайталануы" деп сипаттады. Олар "How Low Will You Go" көрсетілімінен кейін эпизодтың соңғы минуттарына дейін нашарлайтынын" жазды. Олар эпизодты "өте, өте жалықтыратын" деп атап, қорытындылады. Екінші жағынан, эпизодтағы Стивен Хокингтің қатысуы сыншылар тарапынан жоғары бағаланды. Мартин мен Вуд эпизодты ұнатпаса да, Хокингтің камеосы "эпизодты өте жаманнан сақтайды" деп жазды. Хокинг "The Simpsons 20 best guest voices of all time" тізімінде он төртінші орынды иеленді. Райан Стюарт Хокингтің "Your theory of a doughnut shaped universe intrigues me, Homer. I may have to steal it" деген сөзін эпизодтан "есте қаларлық" цитата деп атады. The Morning Call сайтынан Этан Альтер Хокингтің камеосын сериалдың ең жақсы он рөлінің бірі деп сипаттады және Хокингтің эпизодтағы ең жақсы сөзі "I wanted to see your Utopia, but now I see it is more of a Fruitopia" екенін жазды. IGN сайтына жазған Эрик Голдман, Дэн Айверсон және Брайан Зоромски Хокингті "Top 25 Simpsons Guest Appearances" тізімінде он алтыншы орынға қойды. Олар оның эпизодта "қолданысқа ие" рөл атқарғанын және "бірнеше керемет сөздері" бар екенін жазды.

Хокингтің жауабы

Эпизод эфирге шыққаннан кейін Хокинг Симпсон командасына барлық әзілдерді "жақсы көргенін" айтты және 2005 жылы The Guardian газетіне берген сұхбатында Симпсонға қонақ ретінде қатысқаны "қатты қызықты" болғанын мәлімдеді. Хокингтің "Симпсон" сериалындағы бейнесі негізінде әрекеттік фигура жасалды, фигураның компьютер экранында "Егер қиындық іздесеңіз, оны таптыңыз" деген сөз жазылған, бұл "Олар Лизаның миын сақтап қалды" бөлімінен алынған. The Daily Telegraph газетінде жазған Питер Хатчисон Хокингтің "біздің ғаламды түсінуімізге қосқан үлесі үшін кейде жетілікті бағаланбайтынын сезінетінін" айтты. Шерман Янг өзінің "Кітап өлді, кітап жасай берсін" атты кітабында Хокингті көпшілік оның жазған еңбектерінен емес, "Симпсон" сериалындағы кейіпкері арқылы танитынын жазды.