Кіріспе

Граф теориясы мен графикалық алгоритмдерде, кері байланыс доғасы жиынтығы немесе кері байланыс жиегі жиынтығы — графтың жиектерінің ішкі жиыны, онда графтың әрбір циклында кем дегенде бір жиек болады. Осы жиектерді графтан жою барлық циклдарды бұзады, нәтижесінде берілген графтың ациклді субграфы пайда болады, ол көбінесе бағытталған ациклді граф деп аталады. Ең аз мүмкін жиектері бар кері байланыс доғасы жиынтығы — минималды кері байланыс доғасы жиынтығы, оны жою ең үлкен ациклді субграфты қалдырады; осы оптимизациялық мәселелердің салмақты түрлері де қолданылады. Егер кері байланыс доғасы жиынтығы минималды болса, яғни одан кез келген жиекті жою кері байланыс доғасы жиынтығы емес, кіші жиынды тудырса, онда оның қосымша қасиеті бар: оның барлық жиектерін жоюдың орнына, оларды кері бұру бағытталған ациклді графты тудырады. Кері байланыс доғасы жиынтықтары схемалық талдау, химиялық инженерия, тұйықталуды шешу, дәрежелі дауыс беру, спорттық жарыстарда бәсекелестерді бағалау, математикалық психология, этология және графты салу салаларында қолданылады. Минималды кері байланыс доғасын және максималды ациклді субграфты табу NP-қиын мәселе; оны экспоненциалды уақытта немесе белгілі бір параметрге қатысты шешімді табуға болатын уақытта шешуге болады. Полиномдық уақытта минималды кері байланыс доғасы жиынтығын полилогарифмдік жуықтау қатынасы шегінде және максималды ациклді субграфтарды тұрақты фактор шегінде жуықтауға болады. Екеуін де қандай да бір тұрақты фактордан жақын жуықтау қиын, бұл ерекше ойындар туралы болжаммен күшейтілуі мүмкін. Турнирлік графтар үшін минималды кері байланыс доғасын дәлірек жуықтауға болады, ал жазық графтар үшін екі мәселені де полиномдық уақытта дәл шешуге болады. Тығыз байланысты мәселе — кері байланыс төбесі жиынтығы, ол бағытталған немесе бағытталмаған графтың әрбір циклынан кем дегенде бір төбесін қамтитын төбелер жиынтығы. Бағытталмаған графтарда, жайылма ағаштар ең үлкен ациклді субграфтар болып табылады, ал жайылма ағашты құру кезінде жойылған жиектердің саны — циклдық рангі.

Қолданбалар

Турнирлік графиктегі кері байланыс доғасын табу арқылы реттеуге немесе тізімдеуге қатысты бірнеше мәселелерді шешуге болады, бұл әр төбе арасында бір қабырғасы бар бағытталған график. Кері байланыс доғасы жиынтығының қабырғаларын кері бұру, бірегей топологиялық ретілемесі қажетті тізімдеме ретінде қолданылатын бағытталған ациклдік графикті жасайды. Бұл әдістің қолданылуы мыналарды қамтиды: «Рунд-робин» жүйесі бар спорттық жарыстарда әр ойынның нәтижесі ойынның жеңілісінен жеңімпазына бағытталған қабырға арқылы тіркелуі мүмкін. Нәтижелік графиктегі ең аз кері байланыс доғасын табу, оның қабырғаларын кері бұру және топологиялық ретке келтіру барлық бәсекелестердің тізімдемесін жасайды. Тізімдеме таңдаудың барлық әртүрлі жолдарының арасында, бұл төменгі рейтингтегі бәсекелес жоғары рейтингтегі бәсекелесті жеңген ойындардың жалпы санын азайтады. Көптеген спорт түрлері топтық турнирлердегі рейтинг жүйелерінде әр ойын үшін берілген ұпайларға негізделген қарапайым әдістерді қолданады; бұл әдістер ең аз күйзеліс тізімдемесіне тұрақты жуықтама бере алады. Приматологияда және жалпы этологияда доминанттық иерархиялар көбінесе байқалған доминанттық мінез-құлықтағы ең аз кері бұрылыстар бар ретке келтіруді іздеу арқылы анықталады, бұл ең аз кері байланыс доғасы жиынтығының тағы бір түрі. Математикалық психологияда субъектілердің объектілер жиынтығының тізімдемесін белгілі бір критерийге сәйкес, мысалы, олардың қалауын немесе өлшемді қабылдауын анықтау қызығушылық тудырады, бұл барлық объектілер жұптарының арасындағы жұптық салыстыруларға негізделген. Турнирлік графиктегі ең аз кері байланыс доғасы мүмкіндігінше аз жұптық нәтижелермен келіспейтін тізімдеме береді. Егер осы салыстырулар әрбір жұптық ретке келтіру үшін тәуелсіз ықтималдықтарға әкелсе, онда жалпы тізімдеменің ең жоғары ықтималдық бағасын осы ықтималдықтарды логарифмдік ықтималдықтарға айналдырып, нәтижесінде турнирдегі ең төменгі салмақты кері байланыс доғасын табу арқылы алуға болады. Элементтерді сызықтық ретке келтірудің статистикалық және зерттеулік деректерді талдаудағы мәселесі, сериялау үшін бірдей ең жоғары ықтималдықпен тізімдеме қолданылуы мүмкін, егер элементтер арасындағы жұптық салыстыруды қамтамасыз ететін деректер болса. Реттелген дауыс беруде Кемень-Янг әдісін кандидаттардың жұптары бойынша сол жұп үшін қарама-қарсы тізімдемені қалайтындардың санын барынша азайтатын тізімдеме іздеу ретінде сипаттауға болады. Бұл ең төменгі салмақты кері байланыс доғасы ретінде құрастырылып, шешілуі мүмкін, мұнда төбелер кандидаттарды білдіреді, қабырғалар әр бас-бас бәсекеде жеңімпазды бейнелеуге бағытталған, ал әр қабырғаның құны бас-бас жеңіліске жоғары тізімдеме беру арқылы бақытсыз боларлық сайлаушылардың санын білдіреді. Кері байланыс доғаларының тағы бір ерте қолданылуы жүйелі логикалық схемаларды жобалауға қатысты, онда сигналдар әрқашан кіріс пен шығыстан үнемі өркендеудің орнына схема арқылы циклдарда таралуы мүмкін. Мұндай схемаларда ең аз кері байланыс доғасы сигналды ақпарат жоғалмай таратуға мүмкіндік беру үшін күшейткіш қажетті нүктелердің санын сипаттайды. Асинхронды компоненттерден жасалған синхронды схемаларда синхрондылыққа кері байланыс доғасының қабырғаларына сағатталған қақпаларды орналастыру арқылы қол жеткізуге болады. Сонымен қатар, кері байланыс доғасы жиынтығында схеманы кесу қалған схеманы комбинациялық логикаға дейін азайтады, оның талдауын жеңілдетеді, ал кері байланыс доғасы жиынтығының мөлшері кесу арқылы схеманың мінез-құлқын түсіну үшін қанша қосымша талдау қажет екенін анықтайды. Сол сияқты, химиялық инженериядағы процестердің ағынын есептеуде кері байланыс доғасы жиынтығында процестердің ағыны диаграммасының қабырғаларын бұзу және осы қабырғалардағы мәндер үшін барлық мүмкіндіктерді болжау немесе сынап көру процестің қалған бөлігін жүйелі түрде талдауға мүмкіндік береді. Бұл қолданбада қабырғаларды осылай бұзу идеясы «жару» деп аталады. Қабатталған графиктік сызбада берілген бағытталған графиктің төбелері реттелген кіші жиынтықтарға (сызбаның қабаттарына) бөлінеді және әр кіші жиынтық осы сызбаның көлденең сызығы бойымен орналастырылады, ал қабырғалар осы қабаттар арасында жоғары және төмен қарай созылады. Бұл суретте жоғары және төменгі қабырғаларды араластырмау үшін, қабырғалардың көпшілігі немесе барлығы төмен қарай бағытталған болуы қажет, соның арқасында суреттегі қолжетімділік қатынастары көрінеуірек болады. Бұл ең аз немесе минималды кері байланыс доғасын табу арқылы, осы жиынтықтағы қабырғаларды кері бұру арқылы және содан кейін қабаттарға бөлуді нәтижелік ациклдік графиктің топологиялық ретімен сәйкес келетіндей етіп таңдау арқылы қол жеткізіледі. Кері байланыс доғалары қабатталған графиктік сызбаның басқа бір кіші мәселесі үшін де қолданылған, яғни қалапты қабаттардың ішіндегі төбелердің ретін анықтау үшін. Операциялық жүйелердегі тұйыққа түсуді шешуде, тұйыққа түсуді бұзу үшін ең аз тәуелділіктерді жою мәселесі ең аз кері байланыс доғасын табудың бірі ретінде модельделуі мүмкін. Алайда, осы жиынтықты табудың есептеу қиындығы және операциялық жүйе компоненттерінде жылдамдық қажеттілігіне байланысты, осы қолданбада нақты алгоритмдердің орнына эвристикалар көбінесе қолданылады.

Теңдестіктер

Минималды кері байланыс доғасы жиынтығы және максималды ациклді субграф дәл оңтайландыру мақсатында эквивалентті, өйткені бірі екіншісінің толықтырғыш жиынтығы болып табылады. Дегенмен, параметрленген күрделілік және жуықтау үшін олар өзгеше, себебі осы алгоритмдерге арналған талдау тек кіріс графигінің мөлшеріне ғана емес, шешімнің мөлшеріне де байланысты, ал минималды кері байланыс доғасы мен максималды ациклді субграфтың мөлшерлері бір-бірінен өзгеше. Берілген графтың кері байланыс доғасы жиынтығы, кері байланыс нүктелері жиынтығымен ұқсас, графтың нүктелерінің ішкі жиынтығы ретінде анықталады, оны жою барлық циклдарды жояды. Бағытталған графтың сызықтық графигінде, графтың әр қабырғасы үшін бір нүкте болады, ал графтың екі қабырғалы жолы үшін бір қабырға болады. Керісінше, берілген графтың минималды кері байланыс нүктелері жиынтығын, графтың әр нүктесін кіріс қабырғалары және шығыс қабырғалары үшін екі нүктеге бөлу арқылы алынған минималды кері байланыс доғасы жиынтығы мәселесінің шешімінен алуға болады. Бұл түрлендірулер кері байланыс доғасы жиынтығы және кері байланыс нүктелері жиынтығы үшін дәл алгоритмдерді олардың күрделілік шектерінің тиісті аудармасымен бір-біріне түрлендіруге мүмкіндік береді. Алайда, бұл түрлендіру максималды ациклді субграф мәселесі үшін жуықтау сапасын сақтамайды. Кері байланыс доғасы жиынтығы мәселесінің нақты және жуықталған шешімдерінде, берілген графтың әрбір берік байланысқан компонентін жеке-жеке шешу жеткілікті, сондай-ақ осы берік байланысқан компоненттерді оларды тірек нүктелерінде бөлу арқылы олардың екі байланысқан компоненттеріне дейін ыдырату жеткілікті. Осы қосалқы мәселелердің біріндегі шешімді таңдау басқаларына әсер етпейді, ал осы компоненттердің бірінде пайда болмаған қабырғалар кері байланыс доғасы жиынтығына қосу үшін пайдасыз. Егер осы компоненттердің біреуін екі нүктесін алып тастау арқылы екі ажыратылған қосалқы графқа бөлуге болады, онда күрделірек ыдырау қолданылады, бұл мәселені оның берік байланысқан компоненттерінің үш байланысқан компоненттерінен алынған қосалқы мәселелерге бөлуге мүмкіндік береді.

Дұрыс

Минималды кері байланыс доғасының жиынтығын табудың бір жолы – төбелердің ретін іздеу, яғни реттелгендегі кейінгі төбелерден алдыңғы төбелерге бағытталған жиектердің санын мүмкіндігінше азайту. Төбесі бар графтың барлық мүмкін орналасуларын іздеу уақыт алады, бірақ Held–Karp алгоритміне негізделген динамикалық бағдарламалау әдісі оңтайлы орналасуды уақыт ішінде таба алады, сонымен қатар экспоненциалды көлемдегі жадты пайдаланады. Төбелерді екі тең ішкі жиынға бөлуді және әрбір ішкі жиын ішінде рекурсияны қолдануды тексертін бөліп-жеңу алгоритмі, полиномдық жадты пайдалана отырып, мәселені уақыт ішінде шеше алады. Параметрленген күрделілікте алгоритмдердің уақыты кіріс графтың мөлшерімен ғана емес, сонымен қатар графтың жеке параметрімен де өлшенеді. Атап айтқанда, минималды кері байланыс доғасы жиынтығы мәселесі үшін, табиғи параметр деп аталатын – минималды кері байланыс доғасы жиынтығының мөлшері. Төбесі бар графтарда, табиғи параметрмен , кері байланыс доғасы жиынтығы мәселесін, оны эквивалентті кері байланыс төбесі жиынтығы мәселесіне түрлендіру және параметрленген кері байланыс төбесі жиынтығы алгоритмін қолдану арқылы уақыт ішінде шешуге болады. Бұл алгоритмдегі экспонента тұрақты, параметріне тәуелсіз болғандықтан, бұл алгоритм тұрақты параметрлік деп аталады. Табиғи параметрден басқа да параметрлер зерттелді. Динамикалық бағдарламалауды пайдаланатын тұрақты параметрлік алгоритм уақыт ішінде минималды кері байланыс доғасы жиынтығын таба алады, мұнда – негізгі бағытталмаған графтың тізбектік рангі. Тізбектік ранг – кері байланыс доғасы жиынтығының бағытталмаған аналогы, графты жайылмалы ағашқа дейін азайту үшін графтан алып тастау керек жиектердің ең аз саны; оны минималды кері байланыс доғасы жиынтығынан есептеу әлдеқайда оңай. Ағаш ені бар графтар үшін, графтың ағашқа жіктелуі бойынша динамикалық бағдарламалау графтың мөлшеріне полиномдық және экспоненциалды уақыт гипотезасына сәйкес уақыт ішінде минималды кері байланыс доғасын таба алады. Кері байланыс доғасы жиынтығының мөлшерін азайтудың орнына, зерттеушілер кез келген төбеден алынған жиектердің максималды санын азайтуға да қарады. Мәселенің бұл түрін сызықтық уақыт ішінде шешуге болады. Барлық минималды кері байланыс доғасы жиынтықтарын жиынтық бойынша полиномдық кешігумен алгоритммен тізімдеуге болады.

Шектелген кіріс

Бағытталған жазықтық графиктерде кері байланыс доғалары жиынтығының проблемасы, нәтижесіндегі графиктің берік байланысты болуы үшін жиектер жиынтығын (диоин) қысқарту проблемасына екілік болып табылады. Бұл екілік проблема полиномдық уақытта шешіледі, сондықтан жазықтықтағы ең аз кері байланыс доғалары жиынтығының проблемасы да солай. Оны салмақталған түрінде немесе салмақтары оң бүтін сандар болған және белгілі бір саннан аспаған жағдайда шешуге болады. Бұл жазықтық алгоритмдерді, олардың график майоры ретінде пайдалы графигі жоқ графиктерге де қолдануға болады, осы графиктердің үш байланысқан компоненттері жазық немесе шектелген өлшемде болады. Жазық графиктер кері байланыс доғалары жиынтықтарымен байланысты белгілі бір политоптың интегралдығымен сипатталатын әлсіз ациклді диграфтар деп аталатын бағытталған графиктер класына басқаша да жалпыландырылған. Кез келген жазық бағытталған график осы мағынада әлсіз ациклді болып табылады, және кері байланыс доғалары жиынтығының проблемасын барлық әлсіз ациклді диграфтар үшін полиномдық уақытта шешуге болады. Қайталанатын ағын графиктер – кері байланыс доғалары жиынтығының проблемасы полиномдық уақытта шешілетін тағы бір бағытталған графиктер класы. Бұл графиктер көптеген бағдарламалау тілдеріндегі құрылымдық бағдарламалардағы басқару ағынын сипаттайды. Құрылымдық бағдарламалар көбінесе жазық бағытталған ағын графиктерді жасаса да, қайталанатындықтың анықтамасы графиктің жазықтығын талап етпейді. Егер ең аз кері байланыс доғалары жиынтығының проблемасы турнирлермен шектелген болса, онда ол проблеманың салмақты түріне де қолданылатын полиномдық уақытқа жуықтау схемасына ие. Турнирлердегі салмақталған кері байланыс доғалары жиынтығы үшін субекспоненциалды параметрленген алгоритм де белгілі. Тығыз графиктер үшін максималды ациклді субграфиктің проблемасының полиномдық уақытқа жуықтау схемасы бар. Оның негізгі идеясы – мәселенің сызықтық бағдарламалауын жеңілдетуге кездейсоқ дөңгелектеуді қолдану және экспандерлік графиктердегі жүріс арқылы алынған алгоритмді кездейсоқ ету.

NP-қаттылық

NP толықтығының теориясын ең аз кері байланыс доғасы жиынтығына қолдану үшін, мәселені оңтайландыру мәселесінен (барлық циклдарды бұзу үшін қанша қабырғаны жою қажет) теңшестірілген шешім нұсқасына өзгерту керек, жауабы «иә» немесе «жоқ» болатын (қабырғаларды жою мүмкін бе?). Осылайша, кері байланыс доғасы жиынтығының шешім нұсқасы кіріс ретінде бағытталған графты және санды қабылдайды. Ол барлық циклдарды ең көп дегенде белгілі бір сан қабырғаны жою арқылы бұзуға бола ма, немесе балама ретінде, кем дегенде белгілі бір саны бар ациклді кішкентай граф бар ма деп сұрайды. Бұл мәселе NP толық, яғни оның өзі де, оңтайландыру мәселесі де полиномиалдық уақыт алгоритмдеріне ие болмайды деп күтілуде. Бұл Ричард М. Карптың бастапқы 21 NP толық проблемасының бірі болды; оның NP толықтығы Карп пен Юджин Лоулердің басқа бір қиын мәселе – төбелік жабын (vertex cover) мәселесінің кірістерін кері байланыс доғасы жиынтығының шешім мәселесіне баламалы кірістерге түрлендіруге болатынын көрсету арқылы дәлелденді. Кейбір NP толық мәселелер кірістері арнайы жағдайлармен шектелгенде оңайырақ болуы мүмкін. Бірақ кері байланыс доғасы жиынтығының ең маңызды арнайы жағдайы – турнирлер жағдайында мәселе NP толық болып қалады.

Қатынасу мүмкін еместігі

APX күрделілік класы тұрақты жуықтау қатынасына қол жеткізетін полиномиалдық уақыттық жуықтау алгоритмі бар оптимизациялық мәселелерден тұратын ретінде анықталады. Мұндай жуықтаулар кері байланыс доғалары жиыны мәселесі үшін белгілі болмаса да, бұл мәселе APX қиын екені мәлім, яғни оның дәл жуықтамалары APX-тегі басқа барлық мәселелер үшін ұқсас дәл жуықтамалар алуға пайдаланылуы мүмкін. Қиындық дәлелінің салдарынан, егер P = NP болмаса, оның полиномиалдық уақыттық жуықтау қатынасы 1.3606-дан жоғары емес. Бұл төбелік жамылғы үшін белгілі жуықтау қиындығының шегімен бірдей, ал дәлелдемеде төбелік жамылғыдан кері байланыс доғалары жиынына дейінгі Карп-Лоулер азайтуы қолданылады, ол жуықтамалардың сапасын сақтайды. Басқа азайту арқылы, максималды ациклдік кішграф мәселесі де APX қиын, ал оптималды 65/66 үлесіне дейін NP қиын жуықталады. Бұл мәселелердің жуықтау қиындығы есептеу күрделілігі теориясында стандартты, бірақ P ≠ NP-ден күштірек дәлелденбеген есептеу қиындықтары бойынша зерттелді. Егер бірегей ойындар болжамы дұрыс болса, онда минималды кері байланыс доғалары жиынын полиномиалдық уақытта кез келген тұрақты үлеспен жуықтау қиын, ал максималды кері байланыс доғалары жиынын фактормен жуықтау қиын. Егер экспоненциалдық уақыт гипотезасы дұрыс болса, онда кез келген үшін минималды кері байланыс доғалары жиыны субэкспоненциалдық уақыт шегінде есептелетін фактормен жуықтамаға ие болмайды.

Теория

Жазық бағытталған графтарда кері байланыс доғасы жиынтығы мәселесі ең аз және ең көп теоремаға бағынады: кері байланыс доғасы жиынтығының ең аз мөлшері, графтарда табылған жиектері бір-бірімен қиылыспайтын бағытталған циклдардың ең көп санына тең. Бұл кейбір басқа графтар үшін дұрыс емес; мысалы, бірінші суретте жазық емес графтың бағытталған нұсқасы көрсетілген, онда кері байланыс доғасы жиынтығының ең аз мөлшері екіге тең, ал жиектері бір-бірімен қиылыспайтын бағытталған циклдардың ең көп саны тек біреу ғана. Кез келген турнирлік графтың Гамильтондық жолы болады, ал Гамильтондық жолдар сәйкес келетін жолдан бөлек тұратын минималды кері байланыс доғалары жиынтығымен сәйкес келеді. Кері байланыс доғалары жиынтығының Гамильтондық жолы, оның доғаларын кері бұрып, нәтижедегі ациклді турнирдің топологиялық ретін табу арқылы анықталады. Реттегі әрбір жапсарлас жұп кері байланыс доғалары жиынтығынан бөлек болуы керек, әйтпесе сол жұпты кері бұрып, кішірек кері байланыс доғалары жиынтығын табуға болады. Сондықтан, бұл рет бастапқы турнирдің доғалары арқылы барлық төбелерді қамтитын жол береді. Керісінше, кез келген Гамильтондық жолдан, жолдың кейінгі төбелерін бұрынғыларына жалғайтын жиектер жиынтығы кері байланыс доғасы жиынтығын құрайды. Ол минималды, өйткені оның әрбір жиегі Гамильтондық жол жиектерімен цикл құрайды, бұл цикл басқа барлық циклдардан бөлек. Турнирде ең аз кері байланыс доғасы және ең үлкен ациклді субграфтың мөлшері жиектердің жартысына жуық болуы мүмкін. Нақтырақ айтқанда, кез келген турнирлік графтың кері байланыс доғасы болады, ал кейбір турнирлерге белгілі бір мөлшерде жиектер қажет. Барлық турнирлер үшін мөлшері кем дегенде болады. Кез келген бағытталған ациклді графты үлкен турнирлік графтың субграфы ретінде орналастыруға болады, осылайша ол турнирдің бірегей ең аз кері байланыс доғасы болады. Бұл турнирдің мөлшері «кері айналдыру саны» деп аталады, және бірдей санында төбелері бар бағытталған ациклді графтар арасында, ол өзі (ациклді) турнир болғанда ең үлкен болады. Бағытталған графтың Эйлерлік айналымы болады, егер ол мықты байланысқан болса және әрбір төбесінің кіріс және шығыс жиектерінің саны тең болса. Мұндай граф үшін, жиектері мен төбелері бар, ең аз кері байланыс доғасының мөлшері әрқашан кем дегенде болады. Бұл шектік мәніне сәйкес келетін шексіз көп Эйлерлік бағытталған графтар бар. Егер бағытталған графтың төбелері болса, және әр төбеге ең көп үш жиек болса, онда оның ең көп дегенде жиектерінде кері байланыс доғасы болады, ал кейбір графтарға осы көп мөлшерде жиектер қажет. Егер бағытталған графтың жиектері болса, және әр төбеге ең көп төрт жиек болса, онда оның ең көп дегенде жиектерінде кері байланыс доғасы болады, ал кейбір графтарға осы көп мөлшерде жиектер қажет.