Кіріспе

АҚШ, Гавай штатындағы халық санағы бойынша белгіленген елді мекен, Гавай аралындағы аңғар.

Вайпио – Гавай штатының Гонолулу қалалық округіне қарасты Оаху аралында орналасқан халық санағы бойынша белгіленген елді мекен (CDP). Гавай тілінде «вай пио» сөзі «қисық су» дегенді білдіреді. 2020 жылғы халық санағы бойынша CDP-нің халқы 12 082 адамды құрады. Вайпионың АҚШ пошталық индексі – 96797.

Тарих

Ежелгі Гавайиде Кипапа шатқалы шайқасы Вайпиодағы Кипапа шатқалында болған деп айтылады. Ол кезде Маиликакахи Оахудың моиі болды. Шайқас Вайкалауа шатқалында, іргелес Вайкеле ахупуасында басталды. Соңында ол Кипапа шатқалына жетті. Шайқас жасағандар жеңіліп, шатқал "өлгендердің денелерімен төселген" делінеді.

География

Вайпио (21.418050, 157.997988) координаталарында орналасқан, Милилани қаласынан оңтүстікке қарай H 2 тас жолы немесе Камехамеха тас жолы (Гавайи маршруты 99) арқылы барады. Қала Уайкеледен шығысқа қарай орналасқан, оларды Камехамеха тас жолы бөліп тұрады, ол оңтүстікке қарай Фаррингтон тас жолына (Гавайи 90 маршруты) жетелейді, ал содан кейін шығыста Перл-Ситиге және батыста Уайпахуға қосылады. Осы аймақта, Вайпиодан оңтүстікке қарай Ваиавада Гавайи тас жолдары H 1 және H 2 арасындағы қиылыс орналасқан. Аймақтардың ішінде Кресвью бар. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-ның жалпы ауданы 3 шаршы километрді құрайды, бәрі де құрлық.

Демография

2000 жылғы санақ бойынша, CDP-де 11 672 адам, 3 974 үй шаруашылығы және 2 873 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 4 110 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. CDP-нің нәсілдік құрамы: 14,42% ақ нәсілді, 2,82% афроамерикалық, 0,18% американдық үндістер, 54,66% азиялық, 5,45% Тынық мұхиты аралдарынан, 0,86% басқа нәсілдерден және 21,62% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 6,76% құрады. 3 974 үй шаруашылығының 38,6% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 57,1% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 10,5% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 27,7% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 20,9% жеке адамдардан тұрады, ал 2,2% 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,92 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,41 адам. CDP-де халық жас бойынша таралып кеткен: 26,2% 18 жасқа дейінгілер, 9,3% 18-24 жас аралығындағылар, 34,6% 25-44 жас аралығындағылар, 23,4% 45-64 жас аралығындағылар және 6,5% 65 жастан асқандар. Медианалық жас 34 жас. Әр 100 әйелге 101,1 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 100 еркек келеді. CDP-дегі үй шаруашылығының медианалық табысы 61 276 доллар, ал отбасының медианалық табысы 69 282 доллар. Ер адамдардың медианалық табысы 41 943 доллар, ал әйелдердің медианалық табысы 31 840 доллар. CDP-нің жан басына шаққандағы табысы 24 451 доллар. Отбасылардың 3,3% және халықтың 4,1% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 5,1% және 65 жастан асқандардың 7,0% кедейлікте.

Үкімет және инфрақұрылым

Гавайи қоғамдық қауіпсіздік департаменті Вайпио маңындағы ең төменгі күзетілетін түрме – Вайава түзеу мекемесін басқарады. 2017 жылы мемлекет NRG Energy, Inc. компаниясына Costco-ның солтүстігінде, Waiawa және H 2 жанындағы 45,9 мегаваттық Waipio күн фермасы жобасын салуға рұқсат берді. Гавайи электр компаниялары (HECO) осы күн фермасынан шығарылатын электр энергиясын 22 жыл бойы киловатт-сағатына (кВт-сағатына) 10,4 центтен сатып алады. 2019 жылдың 10 қыркүйегінде Clearway Energy Group компаниясы салған 45,9 мегаваттық Waipio Solar жұмысын бастады. Бұл жоба бастапқыда SunEdison компаниясымен жүзеге асырылатын болған, бірақ Hawaiian Electric компаниясы SunEdison банкротқа түсуінен бұрын 2016 жылдың ақпан айында одан бас тартты. Сан-Францискода орналасқан Clearway компаниясының бұрынғы компаниясы – NRG Energy-нің Community Solar бөлімшесі 2016 жылдың қараша айының соңында жобаны өз міндетіне алды. 2019 жылдың 22 қаңтарында Clearway Energy Group NRG Community Solar активтерін иеленді. 2019 жылдың наурызында Қоғамдық пайдалылықтар комиссиясы Clearway Energy Group компаниясына Вайпио маңындағы Waiawa Solar деп аталатын 36 мегаваттық, 144 мегаватт-сағаттық энергия сақтау жүйесі бар күн фермасын салуға келісім берді. HECO осы күн және энергия сақтау жобасынан шығарылатын электр энергиясын киловатт-сағатына 10 центтен сатып алады. Waiawa Solar жобасын Clearway компаниясы аяқтап, 2021 жылдың соңында пайдалануға беруді жоспарлап отыр.

Кішкентай лиганың әлем чемпионаты

2008 жылы Гавайи және АҚШ-ты ұсынып тұрған Вайпио ЛЛ командасы, 6 иннингте Матаморос ЛЛ (Мексика) командасын 12–3 есебімен жеңіп, Little League World Series чемпионы атанды. Иолона Акау ойын басында бір голмен көзге түсті, ал Таннер Токунага ойын соңында тағы екі гол соқты. Вайпио – Эва округінен әлем чемпионатын жеңген екінші команда; 2005 жылы Батыс Оахуды ұсынып тұрған Эва Бич командасы да чемпион атанған болатын. 2010 жылы Вайпио ЛЛ командасы Little League World Series АҚШ чемпионатында жеңіске жетті, 28 тамызда Пирленд Уайт ЛЛ (Техас штаты, Пирленд қаласы) командасын 5 иннингтен кейін 10–0 есебімен жеңді. Бұл нәтиже Кішкентай лиганың "мерізімді ережесін" қолдануға мүмкіндік берді, яғни 4 иннингтен кейін 10 немесе одан көп ұпаймен алға шыққан команда жеңіске ие болады. Алайда, 29 тамызда Токио қаласының Эдогава Минами ЛЛ командасына 4–1 есебімен тікелей жеңіліспен, турнир финалында жеңіліске ұшырады.