Кіріспе
Урбана ( /ɜr/'/b//æ//n//ə/ urBANə) – АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Шампейн округінің орталығы және қаласы. 2020 жылғы халық санауы бойынша Урбананың халқы 38 336 адамды құрайды. Қала Шампейн-Урбана қалалық агломерациясының маңызды қаласы болып табылады, онда 2020 жылы 236 000 тұрғын өмір сүрді. Урбана Иллинойс университетінің негізгі кампусын өзінің егіз қаласы Шампейнмен бірге пайдалануымен ерекше.
Тарих
Урбана аймағын еуропалықтар алғаш рет 1822 жылы қоныстанды, ол кезде ол "Биг Гроув" деп аталды. 1833 жылы Шампейн округі құрылғанда, округ орталығы 40 акр жерге орналастырылды, оның 20 акрын Уильям Т. Вебер, ал 20 акрын қаланың негізін қалаушы саналатын М. В. Бузи сыйға берді, сосын "Урбана" атауы қабылданды. Жаңа қаланың құрылуы алғаш рет 1833 жылғы 4 шілдеде тойланды. Қаладағы алғашқы мектеп 1854 жылы салынды. Өрт балалардың ойыншық қамырмен ойнауынан бастау алды. (Бұл оқиға бір күн бұрын басталған Ұлы Чикаго өртімен байланысты емес, бірақ екі өрт те ауыр құрғақшылық кезінде болды және жоғары желдердің әсерінен тарады.)
География
2021 жылғы санақ мәліметтеріне сәйкес, Урбананың жалпы ауданы 11,90 шаршы миль (31 км2) құрайды, оның ішінде 11,83 шаршы миль (31 км2) (немесе 99,40%) құрлық, ал 0,07 шаршы миль (0 км2) (немесе 0,60%) су. Урбана Шампейн қаласымен шектеседі. Иллинойс университетінің Урбана-Шампейндегі негізгі кампусы осы шекарада орналасқан. Бұл екі қала жиі бірге Урбана-Шампейн (Университет қолданатын атау) немесе Шампейн-Урбана (Шампейннің көлеміне байланысты көбірек қолданылатын) деп аталады. Жақын орналасқан Савойя ауылымен бірге олар Шампейн-Урбана қалалық аймасын құрайды.
Демография
2020 жылғы халық санауы бойынша қалада 38 336 адам, 17 295 үй шаруашылығы және 6 680 отбасы тұрады. Халық тығыздығы 18 321 тұрғын үй бірлігін құрады, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қаланың нәсілдік құрамы: 51,61% ақ нәсілді, 18,86% афроамерикандық, 0,30% американдық үндістер, 18,26% азиялық, 0,03% Тынық мұхиты аралдарынан, 3,57% басқа нәсілдерден және 7,37% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтар халықтың 8,52% құрайды. 17 295 үй шаруашылығының ішінде 17,1% 18 жасқа дейінгі балалары бар, 25,57% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 8,99% күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 61,38% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 44,42% жеке тұлғалардан тұрады, ал 8,10% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,70 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,06 адамды құрайды. Қаланың жас бойынша құрамы: 18 жасқа дейінгілер 11,7%, 18-24 жастағылар 38,2%, 25-44 жастағылар 26,1%, 45-64 жастағылар 13,4% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер 10,5% құрайды. Медианалық жас 25,0 жас. Әр 100 әйелге 97,8 еркек келеді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 97,2 еркек келеді. Үй шаруашылығының медианалық табысы 35 984 доллар, ал отбасының медианалық табысы 66 955 доллар. Ер адамдардың медианалық табысы 27 150 доллар, ал әйелдердің 25 511 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы табысы 25 365 доллар. Отбасылардың 11,4% және халықтың 29,1% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 19,1% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 5,6% кіреді.
Шамшаң жолағы
Шамшаң көшесі – Шығыс Урбанадағы ауданның атауы. Бұл аудан Грант Плейс және Фэрлон мен Истерн Драйвтағы жақын орналасқан үйлерден құралған. Аудан осы атауға ие болу себебі, жыл сайын тұрғындар Рождество мерекесінде аулаларын көптеген шамдармен және әртүрлі фигуралармен безендіреді. Бұл дәстүр 1961 жылы (немесе 1960 жылы) Иллинойс Энергия компаниясы ұйымдастырған үйді безендіру сайысынан бастау алды. Аудан тұрғындары жеңіс сыйлығымен әр үйге электр шамдарын сатып алды. Мерекелік маусымда Урбана қаласы "Шамшаң көшесі" және "Грант Плейс" деп жазылған арнайы қызыл және жасыл көше табельдерін орнатады. Шамдар желтоқсан айының үшінші сенбісінен Жаңа жылға дейін сағат 17:00-ден 22:00-ге дейін жағылады.
Базардағы базар
Аянттағы базар, сонымен қатар Фермерлер нарығы деп те аталады, 1979 жылдан бері Урбана қаласының тұрғындары үшін маңызды шара болып келеді. Мамыр айының басынан қараша айының соңына дейін әр сенбі күні таңертең ондаған сатушы Урбана қаласының орталығындағы Линкольн алаңының тұрақ орнында сауда жасайды. Олар негізінен жергілікті өнімдерді (мысыр, помидор, салат және қарбыз сияқты) сатады, сонымен қатар жергілікті қолөнер бұйымдарын, музыканы, қантты жүгеріні және түрлі қоғамдық және саяси ұйымдардың стендтерін де кездестіруге болады.
Урбанадағы тәтті жүгері фестивалі
Урбана тәтті жүгері фестивалі – Урбана қаласында жыл сайын өткізілетін фестиваль. Ол алғаш рет 1975 жылдың тамызында Урбана қаласының орталығындағы Бьюзи Банктің тұрақ орнында ұйымдастырылды. Бұл Бьюзи Банк қызметкерлері ұйымдастырған қоғамдық шара болды. Содан бері тәтті жүгері фестивалі дами келеді. Қазіргі таңда Урбана Бизнес Ассоциациясы фестивальді жоспарлауға жауапты, және жылдар бойы жергілікті автокөлік көрмесі, кеңейтілген отбасылық аймақ, бірнеше сахнадағы тікелей музыка, тағамдар, сатушылар, сыра сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсынады, бәрі Урбана қаласының орталық бөлігінде өтеді. Жүгері мен сусындардан басқа, фестивальде түрлі іс-шаралар ұйымдастырылады, оның ішінде көне және коллекциялық автомобильдер көрмесі, фольксмарштар, өнер шаралары, иттер көрмесі және Урбана еркін кітапханасының достары ұйымдастырған кітап жәрмеңкесі бар.
Урбана Линкольн қонақ үйі
Urbana Lincoln Hotel Урбананың орталығындағы жабық жаяу сауда орталығы – Линкольн Сквер Моллмен байланысты. Бұл қонақ үйді 1923 жылы танымал урбаналық сәулетші Джозеф Ройер жобалаған және 1923 жылғы 1 қарашада Университеттің үйге оралу ойынына келген қонақтарды қабылдау үшін бірнеше бөлмесі ашылды. Алғашқы ғимарат Тюдор стилінде салынған. 1970 жылдары баварлық стильдегі конгресс орталығы қосылды. 1990 мен 2009 жылдар аралығында екі рет жабылуға мәжбүр болған қонақ үй 2010 жылы жеке инвестор сатып алып, толықтай жаңартылды. Қонақ үй 2012 жылғы 1 желтоқсанда жаңа басқарумен және Urbana Landmark Hotel деген жаңа атаумен қайта ашылды, бірақ 2015 жылғы шілдеде жабылып, 2020 жылғы қаңтарда Хилтон Tapestry қонақ үйіне қайта құру үшін сатылды.
Саябақтар мен демалыс
1909 жылы құрылған Карл паркі Индиана және Гарфилд көшелерінде, Урбана қаласының орталығында, Урбана орта мектебінің батысында орналасқан. Оның ауданы , және ол Лоррадо Тафттың «Заңгер Линкольн» атты мүсінін және Хикман ағаштары саябағының бір бөлігін құрайтын 50-ден астам жақсы өсіп, қалыптасқан ағаштарды қамтиды. Линкольн мүсіні бұрын Урбана Линкольн қонақ үйінің алдында орналасқан, бірақ бірнеше айдан кейін орын ауыстырылды. Медоубрук паркі Ресс-стрит және Виндзор-роуд қиылысының оңтүстік-шығысында орналасқан. Парк ауданы , оның ішінде Иллинойс штатының жоғары шөптік даласының 80 акры бар. Парктің далалық қалпына келтіру орталығының айналасында үш шақырымдық кең бетон жол салынған, ол жаяу жүруге, жүгіруге және велосипед тебуге ыңғайлы. Сонымен қатар, саябақта далалық шөптер арасымен өтетін екі шақырымдық топырақты жолдар бар. Бірнеше кішкентай төбелер тәжірибесіз роликтермен сырғанаушылар үшін бұл жолға кедергі келтіреді. Жолды жергілікті суретшілердің жиырмаға жуық ірі мүсіндері әсемдейді. Виндзор-роуд кіреберісінің жанында ойын алаңы, жабық орын және тұрақ орналасқан. Жамағаттық бақша, дәрілік өсімдіктер бағы, Timpone әшекейлі ағаштары және жабық орын Race Street кіреберісінің жанында орналасқан. Паркте сондай-ақ Эмбаррас өзенінің бастауларының бірі болып табылатын көптеген арналар бар. Ист Перкинс-роудта орналасқан Урбана иттік паркі – иелерінің итін баусыз серуендетуіне мүмкіндік беретін орын. Кристалл көлінің солтүстік жағында орналасқан Анита Пурвс табиғат орталығы табиғатты зерттеуге арналған білім беру бағдарламаларын ұсынады. 2012 жылдың қазанында ашылған, Урбана қалалық әкімшілігінің (400 S. Vine St.) солтүстігіндегі «Парктегі өнер» үш қала әкімінің 22 жылдық еңбегінің нәтижесі болды. Парктің экологиялық және мүсін өнерінің авторы және кураторы Джон Дэвид Муни егістіктерді, жаяу жолдарды, 12 фут биіктігіндегі «Күздегі жапырақ» атты фонтан мүсінін және 33 фут биіктігіндегі «Рух ағашы» атты жарық мүсінін жобалады. «Рух ағашы» Урбананың «Ағаштар қаласы» мәртебесіне және ағаштардың белгілі бір орынды көрсетуші немесе нұрлы нүкте ретіндегі мағынасына жаңа түсінік береді. Халықаралық деңгейде танымал суретші Муни Шампейн-Урбанада дүниеге келген.
Бассейндер
Урбана жабық су орталығы – Урбана паркі ауданы мен Урбана мектеп ауданы басқаратын қоғамдық жабық бассейн. Ол Урбана жоғары мектебі мен Урбана орта мектебінің арасында орналасқан. Кристалл көл бассейні – ашық ауадағы қоғамдық бассейн. Ол Бродвей көшесінде, Анита Пурвс Табиғат орталығының қарсы бетінде орналасқан. 2008 жылғы жазғы маусымнан кейін нашарлауы мен қауіпсіздік мәселелеріне байланысты жабылды, кейін қайта жаңартылып, 2013 жылы қайта ашылды. Campus Recreation Center East (CRCE) ішінде джакузиі бар демалыс бассейні бар. CRCE Иллинойс университеті Урбана-Шампейнге тиесілі. Урбанада Freer Hall-дағы, бұрын 25 ярдтық 6 жолақты бассейн болған, және Кенни спорт залы бассейндері жабылып, толтырылды, ал бұрынғысы зерттеу және оқыту орындары ретінде қайта жаңартылды.
Кіші лига
Урбана Шампайнмен бірлесіп бірнеше жеке кіші лигалы бейсбол клубтарына үй болды. Шампейн-Урбана Велветс 1911 жылдан бастап, 1914 жылдан кейін лига тарағанға дейін Иллинойс-Миссури лигасында ойнады. Қаланың ең соңғы кіші лига командасы – 1994 жылғы Ұлы Орталық лиганың жалғыз маусымында ойнаған Шампейн-Урбана Бандитс. Бандиттер Иллинойс стадионында ойнады. Плей-офф ойындарын өткізуге үлкермей, лига жабылып қалды. Шампейн-Урбана Колтс командасы 1990 жылдан бастап 1996 жылы команда тарағанға дейін Орталық Иллинойс студенттік лигасында ойнады.
Үкімет
Урбана қаласында күшті әкімдік үлгісіндегі әкім-кеңес үкіметі бар. Қалалық кеңесте әрқайсысы әртүрлі округтен сайланған жеті мүшеден тұрады. Әкім қала бойынша жалпы дауыс беру арқылы сайланады.
Бастапқы және екіншілік
Урбана орта мектебінің қазіргі ғимараты 1914 жылы салынған. Оны архитектор Джозеф Ройер жобалаған, ол сонымен қатар Урбана еркін кітапханасы және Шампейн округінің соты сияқты аймақтағы көптеген басқа да ғимараттарды жобалаған. Архитектурасы Тюдор стилінде, ол негізінен бас кіреберіс үстіндегі мұнаралармен және есіктер үстіндегі жалпақ нүктелі аркалармен сипатталады. Урбана мектеп округінің құрамына кірмейтін Университет лабораториялық орта мектебі, жергілікті жерде Uni High деп белгілі, Иллинойс университетінің Урбанадағы кампусында орналасқан мемлекеттік қаржыландырылатын зертханалық мектеп. Ол 1921 жылы құрылған. Бұл Иллинойс университетінің білім беру колледжінің ғылыми-зерттеу жобасы. Урбана орта мектебі 1953 жылы алғаш рет Урбана кіші орта мектебі ретінде танымал болды. 2003 жылы мектеп кеңейтілді. Қазіргі таңда мектеп 6-сыныптан 8-сыныпқа дейінгі 954 оқушыға білім береді. Урбанадағы бастауыш мектептер: Лиал, доктор Мартин Лютер Кинг, доктор Престон Л. Уильямс, Томас Пейн, Уайли, Прери және Янки Ридж. Урбана ерте балалық шақ мектебі бұрынғы Вашингтон ерте балалық орталығы болып табылады және доктор Престон Л. Уильямс бастауыш мектебінің жанындағы Прайри кампусында орналасқан.
Колледждер мен университеттер
Иллинойс университеті Урбана-Шампейн кампусының көп бөлігі осы қалада орналасқан. Ол мемлекеттік жер гранты зерттеу университеті және Иллинойс университеті жүйесінің жетекші институты. Жыл сайын 50 000-нан астам студентімен АҚШ-тағы ең ірі мемлекеттік университеттердің бірі болып табылады, бұл Урбана қаласында жыл бойы үлкен студенттік халықты қамтамасыз етеді.
Урбана тегін кітапханасы
Иллинойс штатындағы алғашқы қоғамдық кітапханалардың бірі – Urbana Free Library 1874 жылы құрылған және қаланың орталық бөлігінде орналасқан. Кітапхана орналасқан тарихи ғимарат 1918 жылы салынған. 2005 жылы жаңа, ірі қосымша ашылды. Кітапханада Шампейн округінің тарихи мұрағаттары сақталады, оларды генеалогиялық зерттеулер үшін пайдалануға болады. 1956 жылы құрылған Шампейн округінің тарихи мұрағаты – Урбана еркін кітапханасының бөлімі болып табылады және Шампейн округінің тарихы мен шежіресі бойынша зерттеу деңгейіндегі жинақты қамтамасыз етеді. 1987 жылы ол қолданыстан шығарылған Шампейн округінің құжаттарын сақтауға ресми репозиторий ретінде тағайындалды. Мұрағат негізінен Шампейн округіне бағытталған болса да, Иллинойс штатының қалған бөлігі және Шампейн округін құрайтын қауымдастықтардың маңызды көші-қон жолдары туралы мәліметтер бар штаттарға қатысты кең ауқымды жинақтарды ұстайды. Local History Online Шампейн округінің тарихи мұрағатының (кітаптар мен журналдар, Шампейн округінің жазбалары, Урбана қаласының муниципалдық жазбалары, газеттер, анықтамалықтар, мектеп жылнамалары, суреттер, карталар, ауызша тарихтар, жергілікті ұйымдардың хабарлары және басқа да арнайы жинақтар) қорына, соның ішінде цифрлық контентке қол жеткізуді қамтамасыз етеді. Каталог үнемі жаңартылып отырады. Кітапхана мемлекеттік қаржыландыруды алады және сонымен қатар Урбана еркін кітапханасының достарына қосылған 600-ге жуық адамнан қосымша қолдау алады.
Көлік
Урбана қаласының орталығы ең қызықты екі көшесінің қиылысынан оңтүстік-батысқа қарай орналасқан: U. S. 150 (University Avenue) және U. S. 45 (Vine Street Cunningham Avenue). Урбананың көп бөлігі I 74 тас жолының оңтүстігінде жатыр. Үш шығу бар (батыстан шығысқа қарай): Линкольн (I 74 тас жолының 183 шақырымы), Каннингэм (184) және Университет (185). Линкольн шығуы Иллинойс университетіне ең жақын, ал Каннингэм шығуы Урбана қаласының орталығына жетелейді. Университет шығуы Урбана қаласының орталығына, сондай-ақ Иллинойс 130 тас жолымен Филоға барады. Жергілікті автобус қызметін негізінен Шампейн-Урбана қалалық көлік ауданы қамтамасыз етеді, бірақ Шампейн округінің ауылдық аймақтарға арналған көлік жүйесі және Дэнвилл қалалық көлігі де шектеулі қызмет көрсетеді, олар негізінен Рантул және Дэнвилл қалаларына қызмет етеді. Норфолк Саузерн темір жолы Урбана арқылы шығыстан батысқа қарай жүреді. NS желісі шығыс Урбанадағы өнеркәсіп орындарын Чампейн қаласының батысындағы, Иллинойс штатының Мансфилд қаласындағы Норфолк Саузерн негізгі желісімен байланыстырады. Қазіргі уақытта Норфолк Саузерн басқаратын бұл желі бұрынғы Peoria & Eastern Railway темір жолы, кейіннен Big Four (Cleveland, Cincinnati, Chicago and St. Louis Railway), New York Central, Penn Central және Conrail жүйелерінің бөлігі болған. Conrail 1996 жылы оны Норфолк Саузернге сатқан. Бұл желінің құрылысын Danville, Urbana, Bloomington and Pekin Railroad бастаған. Бұл аз ғана өмір сүрген мекеме темір жол толыққанша аяқталмас бұрын Indianapolis, Bloomington and Western Railway темір жолының бір бөлігіне айналды. Норфолк және Батыс темір жолының (бұрынғы Wabash Railroad) бір тармағы Урбананы Danville-ден Сиднейдегі Декатурға дейінгі негізгі желімен байланыстырған, бірақ ол алдымен басқа бағытқа бұрылып, кейін 1990 жылдардың басында жабылды. Иллинойс университетіне қарасты Уиллард әуежайы қалаға қызмет көрсетеді.
Танымал мәдениетте
1968 жылы түсірілген «2001: A Space Odyssey» фильмінде Урбана Юпитерге бағытталған «Discovery» миссиясының «HAL 9000» компьютері бағдарламаланған орын ретінде көрсетілген. 1959 жылғы «Some Like It Hot» комедиясында да Урбана есімді қала аталған. Фильмнің басында Джек Леммонның кейіпкері, жұмыссыз бас гитаршы, саксофоншы Тони Кертиске Иллинойс университетінде ойнау үшін Урбанаға баруды ұсынады. Бірақ екеуінің орнына Флоридадағы әйелдер тобымен бірге сахнаға шығуды жөн көреді. Урбана Берт И. Гордонның 1957 жылғы «Ғылыми фантастика» жанрындағы «Сонның басы» («Beginning of the End») фильмінің түсірілім алаңы болды. «Mystery Science Theater 3000» телебағдарламасында пародияланған бұл фильмде, ауыл шаруашылығы зерттеулерінің қателігінен қауіпті, алып шегірткелердің пайда болуы бейнеленген. Иллинойс университеті Урбана-Шампейннің ағылшын тілі профессоры және Ұлттық кітап сыйлығының иегері Ричард Пауэрс өзінің «Галатея 2.2» романының оқиғаларын ғылым және технологияны дамыту институты – Бекман институтында өткізеді. Испан жазушысы Хавьер Серкас өзінің «La velocidad de la luz» (2005) және «El inquilino» (1989) атты екі романы үшін Урбананы географиялық тұрғыдан негізгі орын ретінде пайдаланған. «American Football» альбомында көрсетілген «American Football House» 704 West High Street мекенжайында орналасқан.