Кіріспе
Жолиет (жазылуы: /ˈdʒ//oʊ//l//i//ɛ//t//, //dʒ//oʊ//l//i/'/ɛ//t/ JOHleeet, johleeET) – АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Уилл және Кендалл округтерінде орналасқан қала. Ол Уилл округінің орталығы болып табылады. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 150 362 адамды құрайды, бұл оны Иллинойс штатындағы халық саны бойынша үшінші қалаға айналдырады.
Тарих
1673 жылы Луи Жолиет, әке Жак Маркеттпен бірге Дес-Плейнс өзенімен жоғары қарай жүзіп, қазіргі Жолиеттен бірнеше шақырым оңтүстікке орналасқан үлкен топырақ үйіндісінде кемпінг құрды. Жолиеттің аймақты зерттеу карталары Чикагодан өзен бойындағы Монт Жолиет деп белгіленген үлкен төбе немесе үйіндіні көрсетті. Кейіннен кен өндіру салдарынан үйінді тегістелді. 1833 жылы Қара Шоқбақ соғысынан кейін Чарльз Рид Дес-Плейнс өзенінің батыс жағасында шатыр салды. 1834 жылы өзеннің қарсы жағында, канал комиссарларының қазынашысы Джеймс Б. Кэмпбелл, сол кезде қолданыста болған «Жолиет» сөзінің бұрмалануынан пайда болған «Жулиет» ауылын құрды. 1837 жылғы экономикалық дағдарысқа дейін Жулиет ауыл ретінде тіркелді, бірақ салық шығындарын азайту үшін Жулиет тұрғындары жақын арада мемлекеттен осы тіркеуді жою туралы өтініш жасады. 1845 жылы жергілікті тұрғындар қауымдастықтың атын «Жулиеттен» «Жолиетке» өзгертті, бұл бастапқы атауды көрсетеді. Жолиет 1852 жылы қала ретінде қайта құрылды. Корнелиус Ковенховен Ван Хорн қаланың алғашқы жарғысын алуға белсенді қатысты, осы себепті ол Жолиеттің алғашқы мэрі болып сайланды. Кейін қала жаңа көпір салғанда, ол Ван Хорн көпірі деп аталды.
География
2010 жылғы халық санауына сәйкес, Джолиеттің жалпы ауданы 62,768 шаршы миль (163 км²), оның ішінде 62,11 шаршы миль (161 км²) (немесе 98,95%) құрлық және 0,658 шаршы миль (2 км²) (немесе 1,05%) су жамылған. Оның кең, дөңгелек келмейтін пішіні бар, ол тоғыз түрлі елді мекенге созылады, бұл Иллинойс штатындағы басқа қалалардан ерекшеленеді. Олар: Уилл округіндегі Джолиет, Плейнфилд, Трой, Нью-Ленокс, Джексон, Чаннахон және Локпорт, ал Кендалл округіндегі На Ау Сай және Севард. Джолиет Des Plaines өзенінің бойында дамыды, ал қаланың орталық бөлігі өзен аңғарында орналасқан. Джолиетте өзенге қатысты аймақтарды атау үшін "батыс жағы" және "шығыс жағы" терминдері қолданылады. Тас жолдардың салынуы және батысқа қарай қалалық кеңістіктердің дамуымен бірге көптеген кәсіпорындар қала орталығынан өзеннің батысына қарай кеңейген аймақтарға көшіп кетті. Көптеген дүкендер батыс жағындағы жаңа сауда орталықтары мен сауда кешендеріне, көбірек тұрақ орындары мен ыңғайлы қол жетімділікке ие болып, орналасты. Бұл өзгерістер қала орталығындағы сауданың төмендеуіне әкелді, бұл әлі де сезіліп тұр. Бүгінде Джолиеттің "батыс жағы" және "алыс батыс жағы" бар (оның ішінде Кендалл округінің барлық қала шекаралары кіреді). Бұл қаланың жаңадан атала бастаған "Орталық Джолиет" бөлігінің пайда болуына себеп болды, ол негізінен Des Plaines өзенінің батысында және Interstate 55 тас жолының шығысында орналасқан жерлерді қамтиды. Бұл жаңа атау "батыс жағы" терминінің мағынасын I 55 тас жолының батысына қарай өзгертуі мүмкін.
Климат
Джолиетте ыстық, ылғалды жазғы континенттік климат (Кёппен Dfa) басым, жазда ыстық әрі ылғалды болады, ал қыста суық болып, орташадан ауыр қар жауады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша қалада 147 433 адам, 48 019 үй шаруашылығы және 34 900 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 51 285 тұрғын үй бірлігі, орташа есеппен шаршы мильге 796 (307,3/км²) құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 67,48% ақ нәсілді, 15,98% афроамерикалық, 0,32% американдық үндістер, 1,93% азиялық, 11,34% басқа нәсілдерден және 2,95% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 27,84% -ын испаниялық немесе латын американдықтар құрады. 48 019 үй шаруашылығының 30,6%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 53,1%-ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 14%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 27,3%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 22,1%-ы жеке адамдардан тұрады, ал 7,5%-ында 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 3,01 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,56 адамды құрады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша, қаладағы үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 60 976 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 69 386 доллар болды. Жыл бойы толық жұмыспен қамтылған еркектердің орташа табысы 51 082 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 39 235 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 24 374 доллар болды. Отбасылардың 10,4%-ы және халықтың 12,2%-ы кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 16,2%-ы және 65 жастан асқандардың 8,4%-ы. 2010 жылдың 1 сәуірінен 2011 жылдың 1 шілдесіне дейін Джолиет АҚШ-тың Орта Батыс аймағындағы ең қарқынды дамып келе жатқан қала және 100 000-нан астам халқы бар қалалардың арасында АҚШ-тағы 18-ші орында тұрды.
Экономика
Өндірістік индустрияға тәуелді көптеген Орта Батыс және Шығыс жағалау қалалары сияқты, Джолиет те бұрын экономикалық қиындықтарды бастан өткерді. 2013 жылы Джолиеттегі жұмыссыздық деңгейі шамамен 8,6% болды. Қала болат және өндіріс қалашығынан Чикаго қалалық аймағының тұрғын қалашығына айналып келеді. Чикаго аймағына жаңа көшіп келгендердің кейбірі Кук округінде (елдегі ең көп халқы бар екінші округ) жұмыс істейді және Джолиетте тұрады. Джолиеттің орталық аймағы жаңа бизнестерді тарта бастады. Джолиеттің орталық бөлігіндегі басты тартымды орындар – Харра казиноы, Джолиет Слэммерс бейсбол клубы (Duly Health and Care Field), Голливуд казиноы және «Джолиеттің маржаны» деп те аталатын Риалто сквер театры. Бұл театр әлемдегі ең әдемі театрлардың ондығына кіретіні айтылады. 1999 жылғы Кевин Бэконның қатысуымен түсірілген «Эхоның толқыны» фильмінің кейбір сахналары Риалто сквер театрында (Джеймс киноэкранында «Dig» деген сөзді көрген гипноз сахналары), Скотт және Вашингтон көшелерінің қиылысында, сондай-ақ Джефферсон скверіндегі Уибольдт ғимарат орнындағы ескі «Менардс» дүкенінде түсірілді. Иллинойс Жастар орталығы – Жолиет, Иллинойс Жастар Әділет департаментінің жасөспірімдерді түзету мекемесі 1959 жылдың сәуір айында ашылды.
Өнер және мәдениет
Риалто сквер театры, Аль Капоненің сүйікті орны және Кевин Бэконның "Эхоның толқыны" фильміндегі көріністерді түсіру орны, Чикаго көшесінде, қала орталығында орналасқан. Театрдың жанында Джолиет аймағының тарихи мұражайы Джолиеттің тарихын, әсіресе оның 66-шы АҚШ тас жолындағы тоқтау орны ретіндегі мұрасын еске алады. Жергілікті маңызды орындардың арасында Чикаголенд спидвейі (NASCAR) және 66-шы тас жол жарыс жолы (NHRA) бар. Аудитория ғимараты Чикаго және Клинтон көшелерінің солтүстік-шығыс бұрышында орналасқан. Г. Джулиан Барнс жобалаған және 1891 жылы әк тастан салынған бұл ғимарат діни, азаматтық және коммерциялық мақсаттарды біріктірген алғашқы ғимараттардың бірі болғандықтан дау тудырды. Дегенмен, Теодор Рузвельт сияқты тұлғалар ғимаратқа келіп сөз сөйледі. Ғимарат бастапқыда Джолиеттің Универсалисттік-Юнитарлық шіркеуі үшін салынған, бірақ шіркеу 1993 жылы ғимаратты сатты және қазір ол қауымның орталығы емес. Джейкоб А. Генри сарайы, 20 Оңтүстік-Шығыс даңғылы, 1873 жылы Джолиет әктасты негізіне салынған (1876 жылы аяқталған) үш қабатты, қызыл кірпіштен тұрғызылған, Екінші Империя/Итальяндық Ренессанс стиліндегі құрылыс. Құрылыс тасқа орнатылған, ал барлық жертөле едені ғимарат иесінің карьерінен алынған Джолиет әктасынан жасалған. Құрылыстың қабырғалары қызыл Иллинойс құмтасынан және Огайода арнайы күйдірілген қызыл кірпіштен (жеке-жеке оралып, баржамен Джолиетке жеткізілген) салынған. Құрылыстың басты белгісі – үш қабатты мұнара. Құрылыстың болаттан жасалған әрлеулері және мансардты шатырындағы тақтатас жабындары бар. Алдыңғы және бүйіргі верандалар бір-бір қабаттан жасалған тас плиталардан тұрады. Ең ірі тас, қақпаның астындағы тротуарда жатыр. Тастың өлшемдері – 9×22×20 фут. 1885 жылы оңтүстік фасадына зәулім византиялық күмбез қосылды. Джейкоб А. Генри сарайының ішкі жағында жылтыратылған жаңғақтан жасалған әсем жиһаз, үлкен, оюлы жасырын есіктер, түпнұсқа ағаш мантолары және қатты жаңғақтан жасалған баспалдақ бар. Алғашқы иесі, Генри мырза, теміржол кәсіпкері болған, ол Индиана, Огайо және Иллинойс штаттарында теміржолдар салған. Ол жергілікті карьерге иелік еткен және Уилл округінің Ұлттық банкінің ірі акционері болған. Сарай 1876 жылы Филадельфияда өткен Американың 100 жылдығына арналған мерекеде сәулет өнері саласындағы жүлдеге ие болды. Бұл құрылыс жергілікті маңызды орын, Шығыс жағындағы Ұлттық тізілім ауданының бөлігі және жеке тарихи орындардың Ұлттық тізіліміне енген. Джолиет түрмесі қаланың орталық ауданына жақын, Коллинз көшесінде орналасқан. Түрме телешоуларда да, фильмдерде де көрсетілген. Онда түсірілген телесериалдардың бірі – "Түрмеден қашу". 1980 жылғы "Блюз бауырлары" фильмінің бастапқы сахналары да осы түрмеде түсірілді, онда Джон Белуши "Джолиет" Джейк Блюз және Дэн Айкройд Элвуд Блюз рөлінде ойнады. Джолиетте алғашқы Dairy Queen дүкені ашылды. Қазір бұл орынды Универсалды шіркеу пайдаланады. Джолиетте екі казино өзен қайығы ретінде пайда болды: Чаннахонның жанындағы Голливуд казиносы және қала орталығындағы Харраның қонақ үйі мен казиносы. Джолиет – Иллинойс штатында екі казиноы бар жалғыз қала. Луис Джолиет сауда орталығы I 55 және АҚШ 30-шы тас жолының қиылысында орналасқан. Бұрынғы Джолиет Арсеналы (қазір Абрахам Линкольн Ұлттық зираты мен Мидвин Ұлттық Биік Шөп Даласының орны) жақын жердегі Элвудта орналасқан.
Спорт
Джолиет үш орта мектептің мекені, олардың барлығы қаланың атын алып жүреді: Джолиет Орталық, Джолиет Батыс және Джолиет Католик академиясы (JCA), сондай-ақ жабық Джолиет Шығыс мектебі. Олардың әрқайсысында спорттық бағдарламалар бар. JCA көптеген жылдар бойы футболдағы жетекші команда болып табылады және 2023 жылға дейін штаттағы кез келген командадан көбірек штаттық футбол чемпионатын жеңіп алды – 15 рет. Джолиетте сонымен қатар тәуелсіз Frontier League лигасының кіші лигалық бейсбол командасы – «Джолиет Слэммерс» орналасқан. 2011 жылғы маусымның басынан бері олар өз үй ойындарын Duly Health and Care алаңында өткізеді. «Слэммерс» командасы бұрынғы Солтүстік лигасының «Джолиет ДжекХаммерс» командасының орнына келді. «Джолиет Слэммерс» командасы алғашқы маусымында, 2011 жылы Frontier лигасының чемпионатын жеңіп алды. «Чикаголенд спидвей» жыл сайын NASCAR жарыстарын қабылдайды. Ірі жарыстар кезінде жанкүйерлердің көптеп келуі қаладағы адамдар санын ресми көрсеткіштен екі есеге арттырады. Спидвейге жақын орналасқан Route 66 Raceway трассасында Ұлттық ыстық таяқтар қауымдастығының (National Hot Rod Association) жарыстары өтеді. «Джолиет Орталық» мектебі балама отынмен жүретін көлік құралын жасау арқылы 66-жолға белсенді түрде қатысып келеді. Сондай-ақ Джолиетте орналасқан Autobahn Country Club 2009 жылдан бері SCCA World Challenge, Atlantic Championship және Star Mazda Championship жарыстарын өткізіп келеді.
Гольф алаңдары
Джолиет қаласында үш гольф алаңы орналасқан: Инвуд гольф алаңы, Вудрафф гольф алаңы және Уеджвуд гольф алаңы. Диск гольф алаңдарын Хайленд Парк және Вест Паркте табуға болады.
Велосипедтік жолдар
Rock Run және Joliet Junction Trail – Иллинойс штатының Крест-Хилл қаласындағы Теодор батпағынан басталатын, шамамен солтүстік-оңтүстік бағытты құрайтын жолдар. Олардың оңтүстік соңғы нүктелері I&M Canal State Trail-де орналасқан. Бұл үш жолды батыс Джолиет аймағында 16 мильдік айналымды маршрут ретінде пайдалануға болады. I және M арнасы бойынша мемлекеттік жол Перу қаласына дейін шамамен 60 мильге созылады. Сонымен қатар, Wauponsee мұздық жолы да қаланың жанынан басталады.
Білім
2009 жылдан бастап, Джолиеттегі мемлекеттік мектеп оқушыларының басым көпшілігі Джолиет мемлекеттік мектептерінің 86-шы округі, Джолиет қалалық жоғары мектептерінің 204-ші округі, Трой біріккен мектептерінің 30C округі және Плейнфилд біріккен мектептерінің 202-ші округінде оқиды.
Карьералық оқыту
1980 жылдардың басынан бері АҚШ Еңбек департаментінің Жұмыс корпусы бұрынғы Джолиет Шығыс орта мектебінің аумағында Джолиет Жұмыс корпусы орталығын пайдаланып келеді.
Көлік
Чикагоның оңтүстік-батысында 64 шақырым жерде орналасқан Жолиет қаласы ұзақ жылдар бойы маңызды көлік торабы болып келген. Ол Солтүстік Иллинойстағы ірі су жолы – Де-Плейнс өзенінің екі жағасында жатыр және Иллинойс және Мичиган каналының маңызды портының бірі болған. 1850 жылдары Чикаго және Рок-Айленд темір жолы мен Мичиган Орталық темір жолы салынды, ал олардан кейін Атчисон, Топека және Санта-Фе темір жолы, сондай-ақ Чикаго және Алтон темір жолы ілесіп келді. Ғасырдың басында Элгин, Жолиет және Шығыс темір жолы мен Милуоки жолы желілері тартылды. АҚШ-тың 6-шы (Республика армиясы шоссесі), 30-шы (Линкольн шоссесі), 45, 52 және 66-шы (66-бағдарлама) тас жолдары қаладан өтеді. 1960 жылдары Interstate 55 және Interstate 80 тас жолдары Жолиет арқылы салынды, олар қала шекарасының батысында Чаннахон аумағында қосылды. Жолиет мөріндегі «Америка орталығындағы торап» деген сөз тіркесімі I-80 және I-55 (сондай-ақ тарихи тұрғыдан Линкольн шоссесі мен 66-бағдарламасының қиылысына) сілтеме жасайды. Жолиет көлік орталығы – Чикаго Юнион станциясынан Херитидж дәлізі және ЛаСалл көшесіндегі Рок-Айленд ауданы бағыты бойынша Метра теміржол желілерінің соңғы аялдамасы. Үшінші желі, STAR желісі де осы стансада аяқталуы тиіс болған, бірақ 2012 жылдан бастап жоба тоқтатылды. Pace аптасына алты күн (жексенбі күндері жоқ) жергілікті автобус қызметін ұсынады. Автобустар Жолиет қаласының орталық терминалынан сағатына бір рет шығады. Amtrak күн сайын Линкольн және Техас Игл бағыттары арқылы Жолиет Юнион станциясына қызмет көрсетеді. Қызметке Чикаго мен Сент-Луис арасындағы төрт Линкольн Сервисі және Сан-Антонио мен Чикаго арасындағы бір Техас Игл рейсі кіреді. Аптасына үш күн Техас Игл рейсі Лос-Анджелес қаласына қарай жалғасады.
Әуежайлар
Джолиет аймақтық әуежайы Джефферсон көшесінде, 55-ші тас жолының жанында орналасқан. Льюис университетінің әуежайы жақын орналасқан Римовиль ауылының солтүстігінде орналасқан және Джолиет аймақтық порты ауданына қарасты.
Ауруханалар
Жолиет қала шегінде қазіргі уақытта бір аурухана бар: батыс жағында орналасқан Презенс Сент-Джозеф медициналық орталығы (сонымен қатар Сент-Джо деп те аталады). Silver Cross ауруханасы, қазір көршілес Нью-Ленокста орналасқан, бұрын Жолиеттің шығыс жағында болған. Уилл округі тарихында АМИТА Болингбрук адвентистік ауруханасы 2008 жылдың қаңтар айында ашылғанға дейін осы екі аурухана ғана болды. 2008 жылдың қыркүйегінде Silver Cross ауруханасы Нью-Ленокстағы Мейпл-роудта (АҚШ 6-жолы), Interstate 355 тас жолының батысында жаңа ғимараттың іргесін қалады. 2012 жылдың 26 ақпанында барлық науқастар жаңа ауруханаға көшірілді, ал ескі ғимарат толығымен босатылып, кейіннен бұзылды.
Танымал мәдениетте
2019 жылы Джолиетте түсірілген американдық драмалық фильмі "Working Man". 1973 жылы «Оскар» сыйлығын жеңіп алған «Стинг» фильміндегі басты кейіпкер Джонни Хукер Джолиеттен шыққан және фильм «Жолиет, Иллинойс / 1936 жылдың қыркүйегі» деген тітрмен басталады. «The Blues Brothers» фильмінде Джон Белушидің Джейк Блюзі «Джолиет Джейк» деп аталды, себебі ол бұрынғы Джолиет түзеу орталығында жазасын өтеген. Джолиет түрмесі көптеген фильмдер мен телешоуларға түсірілім алаңы болды, мысалы, «Let's Go to Prison» фильмі және Fox телеарнасының «Prison Break» сериалының бірінші маусымы негізінен Джолиет түрмесінде түсірілді, сол кезде түрменің бір бөлігі әлі де пайдаланылып келді.