Кіріспе

Decatur (/dɪ/'/k/eɪ/t/ər/ dihKAYtər) - АҚШ-тың Иллинойс штатының Мейкон округінің ең ірі қаласы және округ орталығы. Қала 1829 жылы негізделген және Сангамон өзені мен Декатур көлінің жанында, Орталық Иллинойста орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 70 522 адамды құрайды. Бұл Иллинойс штатындағы халық саны бойынша он жетінші қала. Декатурдің экономикасы өнеркәсіптік және ауыл шаруашылығы тауарларын өңдеу мен өндіруге негізделген. Қалада Милликин университеті және Ричленд қоғамдық колледжі бар.

19 ғасыр

Қала 1812 жылғы соғыстағы әскери-теңіз батыры Стивен Декатурдың құрметіне аталған. 1838 жылы Потаватоми өлім жолы осы қаладан өтті. Азамат соғысының ардагерлері 1866 жылдың 6 сәуірінде Декэтурда Ұлы Республика Армиясының 1-ші постын құрды. Декэтур – Абрахам Линкольннің 1830 жылы отбасымен Декэтурдың батысына көшіп келген Иллинойстағы алғашқы мекені. 21 жасында Линкольн Декэтурда Сангамон өзенінің маңыздылығы туралы алғашқы саяси сөйлемін жасады, ол Иллинойс саяси лидерлерінің назарын аударды. 8-ші сот округінің адвокаты ретінде Линкольн Декэтурда жиі тоқтап, Main және Main көшелерінің бұрышында орналасқан ағаш сот үйінде бес іс бойынша сот отырысын өткізді. Алғашқы сот үйі қазір Солтүстік Форк жолындағы Мейкон округі тарихи мұражайының аумағында сақталған. Авраам Линкольннің туысы Джон Хэнкс Декэтурда тұрды. 1860 жылдың 9 және 10 мамырында Декэтурда Иллинойс Республикалық Штаттық Конвенциясы өтті. Осы конвенцияда Линкольн АҚШ Президентіне кандидат ретінде алғашқы қолдауын алды, оны "Желжолшы кандидат" деп атады. Линкольннің туған күнінің 200 жылдығына арналған мерейтойда 2008 жылдың 6 және 7 маусымында Иллинойс Республикалық Штаттық Конвенциясы Декэтур Конференциялық орталығы мен қонақүйінде өтті.

20 ғасыр

Бірінші заманауи ұшқыштарды жою құрылғысы (ұшқышты соғу) 1900 жылы Иллинойс штатының Декатур қаласындағы кәсіпкер Роберт Р. Монтгомеримен ойлап табылды. Монтгомериге No. 640,790 патент «әдеттен тыс серпімділігі мен беріктігі бар» арзан құрылғы, «көбінесе тіктөртбұрышты», сым торларынан жасалған және тұтқаға бекітілген Fly Killer үшін берілді. 20 ғасырдың көп бөлігінде қала 1920 жылдары ірі астық өңдеуші компаниясы А. Е. Стейли өндірісінің штаб-пәтері орналасқандықтан «Әлемнің соя астанасы» деп белгілі болды. Ол сояны май, ұн және шөп сияқты адамдарға арналған өнімдерді өндіру үшін пайдалануды танымал етті. Бір кезде әлемде өндірілген сояның үштен бір бөлігінен астамы Иллинойс штатының Декатур қаласында өңделді. 1955 жылы Декатур кәсіпкерлерінің тобы лақап атын пайдаланып сауда жасау үшін Soy Capital Bank құрды. Декатур 1960 жылы «All America City Award» сыйлығына ие болды, ол жылы марапатталған он бір қаланың бірі. Декатур – Ұлттық тарихи сақтау қорымен бірлескен АҚШ Бас көше бағдарламасының серігі. 1974 жылдың 19 шілдесінде Декатурдың шығыс бөлігіндегі Norfolk & Western теміржол ауласында изобутанға толы цистерна вагоны жүк вагонымен соқтығысты. Нәтижесінде болған жарылыстан 7 адам қаза тауып, 349 адам жарақат алды және 18 миллион долларлық мүлік зардап шекті, соның ішінде жақын жердегі Lakeview орта мектебіне елеулі зиян келтірілді. 1996 жылдың 18 және 19 сәуірінде қалаға торнадолар соқты. 18 сәуірде F1 торнадо қаланың оңтүстік-шығыс жағына тиді, ал келесі күні кешке F3 торнадо солтүстік-батыс жағына соқты. Сол торнадо содан кейін екі рет жылжып, солтүстік-шығыстағы кәсіпорындарға тиді. Екі дауылдан келген жалпы мүлік зияны шамамен 10,5 миллион долларды құрады. Декатур және Мейкон округы үшін жаңа брендтік стратегия 2015 жылы жарияланды – Limitless Decatur.

Джесси Джексонның наразылығы

1999 жылдың қараша айында Декэтур қаласы ұлттық жаңалықтарға түсті, себебі Джесси Джексон және Rainbow/PUSH Coalition Айзенхауэр орта мектебінің футбол матчында болған ауыр төбелес салдарынан екі жылға қуылған жеті афроамерикандық оқушыға қатысты жақында қабылданған "нөлдік төзімділік" саясатына наразылық білдірді. Алты оқушы ұсталды, бірақ төбелес кезінде оларға айып тағылмады. Төртеуі кейін бұқаралық тәртіпсіздік жасады деген айыппен ересектер ретінде сотталды. Джесси Джексон оқиғаға араласып, дауды ұлттық деңгейде талқылауға алып келді, жазаның қатыгездігі мен ұзақтығына наразылық білдірді, сондай-ақ нәсілдік дискриминация болды деген күдік таратты (1999 жылы Декэтурдағы мектептерде оқушылардың шамамен 44 пайызы қара нәсілді болса, ал өткен жылы қуылған алты Декэтур оқушысының бесеуі қара нәсілді болды). Джексон оқушылардың ата-аналары шақырғанын, олармен, балалармен, дін қызметкерлерімен және мұғалімдермен сөйлескенін айтты, содан кейін нөлдік төзімділік саясатының қатыгездігіне наразылық білдірді: "Ешкім нөлдік төзімділіктен аман қалмайды", - деді Джексон. "Бізге барлығымызға мейірім мен кешірім керек". Декэтурдан тыс жерлерде көпшілік мектеп тақтасының шешіміне қарсы болды, бірақ ойын кезінде ата-ананың түсірген видеосы жарияланғаннан кейін пікір өзгерді. Ұлттық телеарнада көрсетілген видеода трибунаның бір жағындағы төбелес көрсетілді, соққылар мен тепкілермен, кейбір төбелесшілер қоршаудан құлап жатты. Ойын тоқтатылып, ойыншылар трибунадағы төбелеске таңғалып қарады. Ойынға қатысқан МакАртур орта мектебінің директоры Эд Боем оқиғаны тәртіпсіздік деп сипаттады: "Мен халқымыздың қауіпсіздігінен қорқып қалдым – ата-анамның, оқушыларымның", - деді Боем, трибунадағы көпшілікке сілтеме жасай отырып. "Адамдар баррикада арқылы итеріліп, кішкентай балаларды жарақаттан қорғап жатты. Бұл зорлық-зомбылық еді". Джексон және оның Rainbow PUSH Coalition ауданнан тыс жерден автобуспен келген жүздеген адамдарды қамтитын шерулер ұйымдастырды, мектеп тақтасын ұрыс үшін балаларға қатыгездік танытқаны үшін сынға алды. Джексон ұсталды және қысқа уақытқа қамауға алынды, бірақ кейіннен айыптар алынып тасталды. Мектеп шенеуніктері төбелеске қатысқан оқушылардың сабақтан қашып жүретіндері белгілі болғанын, олардың үшеуін "үшінші курстағы бірінші курс студенттері" деп сипаттады және жеті оқушының барлығы орта мектепте 350 күн сабақтан қалғанын атап өтті. Төбелеске қатысқан оқушылардың кейін өмірі әртүрлі жолға түсті: біреуі 2004 жылы есірткі қылмысы үшін 10 жылға бас бостандығынан айырылды; тағы біреуі колледжді бітірді (Rainbow PUSH стипендиясының көмегімен); тағы біреуі қасапшы болып жұмыс істейді; ал төртіншісі 2009 жылы үйге шабуыл жасағаны үшін ұсталды. Джесси Джексон "нөлдік төзімділік" саясатының салдары туралы заңды сынды/талқылауды жеті жастың фанатизм құрбандары ретінде көрсетуге тырысу арқылы ұлттық пікірталасқа айналдырғаны үшін сынға ілікті.

География

USGS Domestic GeoNames ресурсында Декатур үшін екі тізім бар: «Декатур қаласы», бұл азаматтық класс белгісі, және «Декатур», бұл халық қонысы белгісі. Екі тізімнің координаттар ортасы сәл өзгеше; «Декатур қаласы» ортасы , ал «Декатур» ортасы . Декатур Чикагодан оңтүстік-батысқа қарай 150 миль, штат астанасы Спрингфилдтен шығысқа қарай 40 миль және Сент-Луистен солтүстік-шығысқа қарай 110 миль қашықтықта орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша, қаланың аумағы 42,22 шаршы миль (109 км²) құрлық және 4,69 шаршы миль (12 км²) судан тұрады, жалпы ауданы 46,91 шаршы миль (121 км²) болып, оның 90% құрлық және 10% суды құрайды. Көлдердің ішінде 1923 жылы Сангамон өзеніне бөгет салу арқылы құрылған 11 км² көлемдегі Декатур көлі бар. Декатур метрополитендік статистикалық аймағына (халық саны 109 900) Аргента, Буди, Блю-Маунд, Элвин, Форсайт, Харристаун, Лонг-Крик, Макон, Мароа, Маунт-Зион, Ниантик, Окли, Ореана және Уорренсбург қалалары кіреді.

Көршіліктер

1999 жылдың 19 шілдесінде Қоғамдық даму департаменті жоспарлау және статистикалық мақсаттарда қолданылатын Декэтур қаласының ресми аудандарының картасын жасады. Декэтурда 71 ресми аудан бар.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 76 122 адам, 32 344 шаруашылық және 18 991 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. Тұрғын үй бірліктерінің саны 36 134, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 71,6% ақ нәсілді, 23,3% афроамерикалық, 0,2% жергілікті американдықтар, 0,9% азиялық, 0,9% басқа нәсілдерден және 3,1% екі немесе одан көп нәсілді. "Чикаго Трибьюн" газетінің мәліметінше: "1980 жылы Декатур қаласының халқы 94 000 адамды құрады. Қазіргі таңда олардың саны 71 000-ға дейін төмендеді".

Бұрынғы жұмыс берушілер

1917 жылдан 1922 жылға дейін Декатур қаласында Comet Automobile Company және Pan American Motor Corporation орналасқан. 1950 жылы Marvel Schebler, BorgWarner компаниясының бөлімшесі, Декатурда жаңа өндіріс орнын ашты. Бір кезде 1300-ге жуық қызметкер жұмыс істеген зауыт 1982 жылы Facet Aerospace Products компаниясына сатылды. Зауыт 1983 жылғы сәуір айында жабылды. 1992 жылғы қараша айының басында Декатур қаласындағы Archer Daniels Midland компаниясының басқарушысы Марк Уитакр ФБР агентіне ADM басшыларының, өзінің ішінде, тамаққа қосылатын лизин бағасын түзету үшін бәсекелестермен үнемі кездесетінін мойындады. Лизин бағасын түзетуге қатысқандар, соның ішінде ADM, федералдық айыппұлды 100 миллион доллардан астам төледі. ADM бағаны түзету схемалары кезінде ұрлаған клиенттер мен сотқа жүгінгендерге жүздеген миллион доллар төледі (фруктозалы жүгері сиробы бойынша ғана 400 миллион доллар). 2014 жылы ADM жоғарғы басшылығын Декатурдан көшіріп, Чикаго қаласының орталығында жаңа ADM әлемдік штаб-пәтерін құрды. ADM компаниясының Декатурдан кетуінен кейін, АҚШ Халық санағы бюросы Декатурды "15 ең жылдам құлдыраған ірі қалалар" тізімінде 3-орынға қойды, бұл 2010 жылдан 2019 жылға дейін халық санының 7,1%-ға (5 376 адамға) азайғанын көрсетті. Firestone компаниясы Декатур зауытының ескіруі мен Firestone шиналарына сұраныстың төмендеуін зауытты жабу себептері ретінде көрсетті.

Музыка

Декатур қалалық оркестрі 1857 жылдың 19 қыркүйегінде құрылған, бұл оны АҚШ және Канадада үздіксіз қызмет ететін ең көне әскери емес оркестрлердің біріне айналдырды. Оркестр алғашқыда "Decatur Brass Band", "Decatur Comet Band" және "Decatur Silver Band" деп аталды. 1871 жылы Эндрю Гудман оны қайта ұйымдастырып, "The Goodman Band" деп атады. 1942 жылы оркестр ресми түрде Декатур қалалық оркестрі деп тағайындалып, Декатур қаласының құрамында тіркелді. Қазіргі Декатур қалалық оркестрі, 1979 жылдан бері Джим Калберсон басқаруымен, жоғары мектеп және колледж студенттерінен, сондай-ақ түрлі сала өкілдерінен тұрады, олардың көптегені оркестрді маңызды хобби ретінде немесе өмір бойына арналған кәсіптің бастауы ретінде қарастырады.

Тарихи орындар

Қаланың символы – 1896 жылы салынған сегізбұрышты ғимарат, ол бастапқы қала алаңында (қазір «Линкольн алаңы» деп аталады), қаланың жаппай көлік желілерінің (трамвайлар мен қалааралық пойыздардың) қабысатын жерінде орналасқан. Чикаго архитектор Уильям В. Бойингтон жобалаған, ол Чикаго су мұнарасын да жобалаған. Трансфер үйі жолаушылардың бір көліктен екіншісіне ауысуы үшін пана ретінде салынған. Бұл ғимарат АҚШ-тағы ең әдемі құрылыстардың бірі саналды және қаланың жоғары мәдениеті мен заманауилығының символы болды, оның іргесі шағын жабық үйлерден ғана тұрған кезде салынған. Ғимараттың екінші қабатында ашық аспандағы беседка орналасқан, ол Goodman Band тобының қоғамдық сөздері мен концерттері үшін сахна ретінде пайдаланылған. Алаңның ортасында орналасқандықтан, Декатур қаласының ортасымен өтетін 51 тас жолындағы автомобильдер айналып өтуге мәжбүр болды, ал кейбіреулер Трансфер үйін кедергі деп есептеді. Декатур арқылы 51 тас жолын күтіп келген Иллинойс көлік департаменті оны алып тастауды ұсынды, соның салдарынан 1962 жылы ғимарат жақын жердегі Орталық саябаққа көліктік құралмен тасылды және қазірге дейін сол жерде тұр. Қазіргі таңда ол автобус аялдамасы, келушілер ақпараттық орталығы және қоғамдық ұйымдар кеңсесі ретінде пайдаланылуда. Франк Ллойд Райт жобалаған және 1911 жылы салынған Эдвард П. Ирвинг үйі Декатур қаласындағы Милликин көшесінде, 2 нөмірде орналасқан. Сонымен қатар, Роберт Мюллердің үйі, Милликин-плейс, 1 нөмірде, және Адольф Мюллердің үйі, Милликин-плейс, 4 нөмірде, Райттың көмекшілері Герман В. фон Холст пен Марион Махониге жатқызылады.

Кітапхана

1901 жылы Эндрю Карнеги Декатур қаласына жаңа қоғамдық кітапхана салу үшін 60 000 доллар сыйлады. Кітапхана 1902 жылы Эльдорадо және Мейн көшелерінің қиылысында салынды және 1903 жылдың 1 шілдесінде жұртшылыққа есігін ашты. Бұл ғимарат 1970 жылға дейін қауымға қызмет етті, содан кейін бұрынғы Sears, Roebuck & Co. дүкені орналасқан Солтүстік көшесіне көшірілді. 1999 жылы кітапхана қазіргі орнына, Франклин көшесіне көшірілді, ол да бұрынғы Sears ғимараты еді. Кітапхана Иллинойс Heartland кітапхана жүйесіне кіреді. Алғашқы Карнеги кітапханасының ғимараты 1972 жылы бұзылып, оның орнына банк салынды.

Саябақтар мен демалыс

Жергілікті Мейкон округінің парк ресурстарына Декатур көлі, Линкольн Трейлдің үйі мемлекеттік ескерткіші, Рок Спрингс табиғат қорғау аймағы, Форт Дэниел табиғат қорғау аймағы, Сэнд Крик демалыс аймағы, Грисуолд табиғат қорғау аймағы, Френдс Крик аймақтық паркі және Спитлер Вудс мемлекеттік табиғи аймағы кіреді. Декатур парк округінің ресурстарына парк жері, жабық спорт орталығы, Декатур әуежайы, үш гольф алаңы, софтбол, футбол және теннис орталықтары, спорт алаңдары, су орталығы, AZA аккредиттемесі бар зообақ, банкет, тамақ және сусын қызметі кіреді. Декатур бір кезде "АҚШ-тың Парк қаласы" деп аталды, себебі ол елдегі басқа қалаларға қарағанда бір адамға шаққанда көбірек саябақтарға ие болды, сондай-ақ "АҚШ-тың Ойын қаласы" деп те аталды, өйткені Декатур азаматтарына демалыс орындарын ұсынуда ертеден бастап ұлттық көшбасшы болды. 1944 жылы осы атпен қаладағы демалыс мүмкіндіктерін көрсететін қысқаметражды фильм түсірілді.

Спорт

Декатур 1919 жылдан 1920 жылға дейін «Чикаго Беарс» командасының алғашқы үйі болды. Футбол командасы сол кезде «Декатур Стейлис» деп аталды және «Стейли Филд» стадионында ойнады, екеуі де жергілікті тағам өнімдерін өндірушінің құрметіне аталған. А.Е. Стейли команданы спортқа қызығушылық танытқан «Staley Processing» компаниясының қызметкерлерінен құрды. Команда жеңістерді жинап, перспективалы екенін көрсеткенде, Стейли Джордж Халасты екінші бас жаттықтырушы ретінде тағайындап, командаға одан әрі инвестиция жасауға шешім қабылдады. Халас 1920 жылғы маусымда команданы 10–1–2 есебімен жеңіске жеткізді. Команданың жеңістері жалғасқанда, Стейли үлкен көрермендер мен үлкен стадион болса, команданы одан да дамытуға болатынын түсінді. Халас пен Стейли 1921 жылы команданы Чикагоға көшіріп, «Вригли Филд» стадионында ойнауға келісті. Команда бір маусым «Чикаго Стейлис» деген атпен ойнауға тиіс болды. 1922 жылы олар алғашқы маусымда «Чикаго Беарс» ретінде таныстырылды. 1900 жылдан 1974 жылға дейін Декатурда «Комодорес» деген кіші лигалық бейсбол командасы «Фэнс Филд» стадионында ойнады. «USTA/Урсула Бек Про Теннис Классигі» турнирі 1999 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. 20-дан астам елден келген ерлер теннисшілері «Фэрвью Парк» теннис кешенінде 25 000 долларлық жүлде қоры мен ATP әлемдік рейтингтік ұпайлары үшін күреседі. Турнир «Фэрвью Паркте» қатарынан сегіз күнге созылып, тамыз айының бірінші демалыс күнінде аяқталады. Декатур бұрын «Tate & Lyle» және «Decatur Park District» ұйымдары ұйымдастырған жылдық «Decatur Forsyth Classic» турниріне қабылдаған. Турнир дәстүрлі түрде маусым айында өткізілді. Турнирдің соңғы жылы 2019 болды.

Үкімет

1829 және 1836 жылдар аралығында округ комиссарларының соты юрисдикцияға ие болды, себебі ол Мейкон округінің орталығы еді. 1836 жылы халық саны шамамен 300-ге жетті, ал Ричард Оглсби бірінші сенімділер кеңесінің президенті болып сайланды. Жаңа комиссарлар жүйесі қалалық қызметтерді басқару үшін сайланған мэрді және төрт комиссарды қамтамасыз етті: есеп және қаржы, халық денсаулығы және қауіпсіздігі, мемлекеттік мүлік, көшелер және мемлекеттік жақсартулар. Мэр сонымен қатар Мемлекеттік істер жөніндегі комиссар болып та қызмет етті. 1958 жылдың 25 қарашасында өткен арнайы сайлауға дейін мэр және комиссарлар жүйесі сақталды, онда қазіргі кеңес басқарушы үкімет формасы қабылданды. Мэр және кеңестің барлық мүшелері жалпы сайлау арқылы сайланады. Олардың міндеттеріне қала саясатын анықтау және қоғамдық шараларда қаланы ұсыну кіреді, олар үшін олар номиналды жылдық жалақы алады. Джули Мур Вулф қазіргі Декатур қаласының мэрі болып табылады. Мур Вулф Декатур қалалық кеңесі тарапынан мэр Майк МакЭлройдың қайтыс болуынан кейін бірауыздан тағайындалды. Ол Декатур қаласының тұңғыш әйел мэрі. 2015 жылдың мамыр айында мэр міндетін атқарушы болып тағайындалған Мур Вулф, МакЭлройдың 2015 жылдың 17 шілдесінде қайтыс болуынан кейін мэрдің міндетін атқарушы болды. МакЭлрой 2009 жылдан бері мэр болып қызмет етіп келді және 2015 жылдың сәуір айында екінші мерзімге мэр болып қайта сайланды. Мур Вулф 2017 жылдың 4 сәуірінде төрт жылдық мерзімге мэр болып сайланды.

Қала әкімдері

Декатур қаласының президенті болып қызмет еткендер: Ричард Оглесби (1836), Джозеф Уильямс (1837), Генри Снайдер (1838), Кирби Бенедикт (1839), Джозеф Кинг (1840), Томас П. Роджерс (1841), Дэвид Кроун (1846–47), Дж. Х. Эллиот (1848), Джозеф Кауфман (1849), Джозеф Кинг (1850), Уильям С. Крисси (1851), В. Дж. Стампер (1852), Уильям Прэтер (1853–54) және Томас Х. Уингейт (1854–55). Эдвард О. Смит (1861), Кларенс А. Саблотный (1955–59). 2014–15 жылдан бері жоғары мектеп спорты Орталық мемлекеттік сегіздік конференциясының мүшесі болып келеді.

Мемлекеттік мекемелер

Декатур түзеу орталығы, әйелдерге арналған түрме, қалада орналасқан.

Танымал мәдениетте

Декатур бірнеше фильмде есімдерін атады, оның ішінде 1984 жылғы "Бакалаврлар тойы", 1986 жылғы "Феррис Бюллердің күні" және 2008 жылғы "Leatherheads" фильмдері бар. Эклектикалық фолк әртісі Суфжан Стивенс 2005 жылғы "Иллинойс" альбомына "Декатур, немесе әкеңіздің әйеліне қол соғу!" деген әнді қосты.