Альберт Эйнштейннің 1905 жылғы мақалалары: Ғылымның керемет жылы
Annus mirabilis papers
1905 жылғы Эйнштейннің ғылыми еңбектері: Фотоэлектр әсері, жарық кванттары, кеңістік, уақыт, масса, энергия тұжырымдамаларын өзгертіп, физикаға революция жасады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альберт Эйнштейннің 1905 жылы жарияланған еңбектері
Published papers of Albert Einstein in 1905
Annus mirabilis (латынша annus mīrābilis, "тамаша жыл") – Альберт Эйнштейннің 1905 жылы ғылыми журнал Annalen der Physik (Физика жылнамалары) журналында жариялаған төрт мақаласы. Бұл төрт еңбек қазіргі физиканың негізін қалауға маңызды үлес қосты. Олар ғалымдардың кеңістік, уақыт, масса және энергия туралы түсініктерін түбірінен өзгертті. Эйнштейн осы төрт еңбекті бір жылда жариялағандықтан, 1905 жыл оның annus mirabilis (тамаша жылы) деп аталады. Алғашқы мақала жарық кванттарының энергиясын анықтаған фотоэлектрлік құбылысын түсіндірді және Эйнштейнге 1921 жылғы физика саласындағы Нобель сыйлығын беру туралы шешімде нақты айтылған жалғыз ашылу болды. Екінші мақала Браун қозғалысын түсіндірді, ол Эйнштейн қатынасын орнатып, физиктерді атомдардың бар екендігін мойындауға итермеледі. Үшінші мақала Эйнштейннің арнайы салыстырмалылық теориясын енгізді, ол Лоренц түрлендірулерін шығару үшін жарықтың әмбебап тұрақты жылдамдығын пайдаланды. Төртінші мақала, арнайы салыстырмалылық теориясының салдары ретінде, масса-энергия эквиваленттілігі принципін дамытты, ол теңдеуде көрсетілген және ондаған жылдардан кейін атом энергиясын ашу мен пайдалануға жол ашты. Бұл төрт мақала кванттық механикамен және Эйнштейннің кейінгі жалпы салыстырмалылық теориясымен бірге қазіргі заманғы физиканың негізін құрайды.
The annus mirabilis papers (from Latin annus mīrābilis, "miracle year") are the four papers that Albert Einstein published in Annalen der Physik (Annals of Physics), a scientific journal, in 1905. These four papers were major contributions to the foundation of modern physics. They revolutionized science's understanding of the fundamental concepts of space, time, mass, and energy. Because Einstein published all four of these papers in a single year, 1905 is called his annus mirabilis (miracle year). The first paper explained the photoelectric effect, which established the energy of the light quanta , and was the only specific discovery mentioned in the citation awarding Einstein the 1921 Nobel Prize in Physics. The second paper explained Brownian motion, which established the Einstein relation and led reluctant physicists to accept the existence of atoms. The third paper introduced Einstein's theory of special relativity, which used the universal constant speed of light to derive the Lorentz transformations. The fourth, a consequence of the theory of special relativity, developed the principle of mass–energy equivalence, expressed in the equation and which led to the discovery and use of atomic energy decades later. These four papers, together with quantum mechanics and Einstein's later theory of general relativity, are the foundation of modern physics.
Өмірбаян
Бұл еңбектер жазылған кезде Эйнштейн ғылыми анықтамалық материалдардың толық жиынтығына оңай қол жеткізе алмады, бірақ ол «Annalen der Physik» журналына үнемі оқып, рецензиялар жазды. Сонымен қатар, оның теорияларын талқылауға қолжетімді ғылыми әріптестерінің саны аз болды. Ол Швейцарияның Берн қаласындағы Патент бюросында сарапшы болып жұмыс істеді, және кейіннен сол жердегі әріптесі Мишель Бессо туралы: «Менің идеяларымды талқылау үшін Еуропада одан жақсы серік таба алмадым» деді. Әріптестері, сондай-ақ өзін-өзі «Олимпия академиясы» деп атаған топтың мүшелері (Мауриц Соловин мен Конрад Хабихт) және оның әйелі Милева Маричтің Эйнштейннің жұмысына белгілі бір деңгейде әсері болды, бірақ оның дәрежесі белгісіз. Осы еңбектері арқылы Эйнштейн сол дәуірдегі физиканың маңызды сұрақтары мен мәселелерін қарастырды. 1900 жылы Лорд Кельвин «Жылу және жарықтың динамикалық теориясы бойынша 19 ғасырдың бұлттары» деген лекциясында физиканың Майкелсон-Морли экспериментінің және қара дене сәулеленуінің нәтижелеріне қанағаттанарлық түсіндірмесінің жоқтығын айтты. Арнайы салыстырмалылық теориясы Майкелсон-Морли эксперименттерінің нәтижелерін түсіндіруге мүмкіндік берді. Эйнштейннің фотоэлектрлік эффектіні түсіндіруі Макс Планктың қара дене сәулеленуін түсіндіруде дамытқан кванттық теориясын кеңейтті. Оның басқа жұмыстарына қарағанда, мысалы, арнайы салыстырмалылық теориясы туралы еңбектері көбірек танымал болғанымен, 1921 жылы оған Нобель сыйлығын фотоэлектрлік эффекті туралы жұмысы әкелді. Нобель комитеті арнайы салыстырмалылық теориясының эксперименттік расталуын күткенімен, Айвс пен Стилвеллдің (1938 және 1941) және Росси мен Холлдың (1941) уақыттың созылуына қатысты эксперименттеріне дейін ешқандай нақты дәлел табылмады.
At the time the papers were written, Einstein did not have easy access to a complete set of scientific reference materials, although he did regularly read and contribute reviews to Annalen der Physik. Additionally, scientific colleagues available to discuss his theories were few. He worked as an examiner at the Patent Office in Bern, Switzerland, and he later said of a co worker there, Michele Besso, that he "could not have found a better sounding board for my ideas in all of Europe". In addition, co workers and the other members of the self styled "Olympia Academy" (Maurice Solovine and Conrad Habicht) and his wife, Mileva Marić, had some influence on Einstein's work, but how much is unclear. Through these papers, Einstein tackled some of the era's most important physics questions and problems. In 1900, Lord Kelvin, in a lecture titled "Nineteenth Century Clouds over the Dynamical Theory of Heat and Light", suggested that physics had no satisfactory explanations for the results of the Michelson–Morley experiment and for black body radiation. As introduced, special relativity provided an account for the results of the Michelson–Morley experiments. Einstein's explanation of the photoelectric effect extended the quantum theory which Max Planck had developed in his successful explanation of black body radiation. Despite the greater fame achieved by his other works, such as that on special relativity, it was his work on the photoelectric effect that won him his Nobel Prize in 1921. The Nobel committee had waited patiently for experimental confirmation of special relativity; however, none was forthcoming until the time dilation experiments of Ives and Stilwell (1938 and 1941) and Rossi and Hall (1941).
Фотоэлектрлік әсер
"Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt" ("Жарықтың пайда болуы мен өзгеруіне қатысты эвристикалық көзқарас туралы") мақаласы кванттық механика дамығаннан кейін ғана фотоэлектрлік құбылыстың толық теориясы қалыптасты.
The article "Über einen die Erzeugung und Verwandlung des Lichtes betreffenden heuristischen Gesichtspunkt" ("On a Heuristic Viewpoint Concerning the Production and Transformation of Light") A complete picture of the theory of photoelectricity was realized after the maturity of quantum mechanics.
Еске алу
Халықаралық таза және қолданбалы физика одағы (IUPAP) 1905 жылы Эйнштейннің маңызды еңбектері жарияланғанының 100 жылдығын атау үшін 2005 жылды Дүниежүзілік физика жылы деп белгілеуге қаулы етті. Бұл шешім БҰҰ тарапынан да қолдау тапты.
The International Union of Pure and Applied Physics (IUPAP) resolved to commemorate the 100th year of the publication of Einstein's extensive work in 1905 as the World Year of Physics 2005. This was subsequently endorsed by the United Nations.
Екіншілік көздер
Грифбин, Джон және Грифбин, Мэри. Annus Mirabilis: 1905, Альберт Эйнштейн және салыстырмалылық теориясы, Чемберлен ағайындар, 2005. (DVD қоса беріледі.) Ренн, Юрген және Дитер Хоффман, "1905 – керемет жыл". 2005 ж. J. Phys. B: At. Mol. Opt. Phys. 38 S437–S448 (Макс Планк ғылым тарихы институты) [9-шы шығарылым (14 мамыр 2005)]. Сташель, Джон және т.б., Эйнштейннің керемет жылы. Принстон университетінің баспасы, 1998.
Gribbin, John, and Gribbin, Mary. Annus Mirabilis: 1905, Albert Einstein, and the Theory of Relativity, Chamberlain Bros., 2005. (Includes DVD.) Renn, Jürgen, and Dieter Hoffmann, "1905—a miraculous year". 2005 J. Phys. B: At. Mol. Opt. Phys. 38 S437 S448 (Max Planck Institute for the History of Science) [Issue 9 (14 May 2005)]. Stachel, John, et al., Einstein's Miraculous Year. Princeton University Press, 1998. .