Кіріспе
Гранит-Сити – АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Мэдисон округіне қарасты қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 27 549 адамды құрайды, бұл оны Метро-Шығыс және Оңтүстік Иллинойс аймақтарында Беллвилл мен О'Фаллон қалаларынан кейінгі үшінші ірі қалаға айналдырды. Ресми түрде 1896 жылы құрылған Гранит-Сити қаласына Вильям және Фредерик Нидрингхаус ағайындары граниттен жасалған ас үй құралдарын шығару үшін болат өндіретін қала ретінде ат қойған.
Granite City is a city in Madison County, Illinois, United States, within the Greater St. Louis metropolitan area. The population was 27,549 at the 2020 census, making it the third largest city in the Metro East and Southern Illinois regions, behind Belleville and O'Fallon. Officially founded in 1896, Granite City was named by the Niedringhaus brothers, William and Frederick, who established it as a steel making company town for the manufacture of graniteware kitchen utensils.
Ерте тұрақтандыру
Бұл аймақ Гранит қаласының ресми құрылуына дейін қоныстанған. XIX ғасырдың басында шаруалар Сент-Луистің шығысындағы құнарлы жерлерді өңдеуге кірісті. 1801 жылы осы аймақта Сент-Луистен шамамен 10 шақырым қашықтықта орналасқан, қазіргі Гранит қаласының аумағын алып жатқан Алты Мильдік Қоныс құрылды. Көп ұзамай, шамамен 1806 жылы, осы аймақтан Ұлттық жол өтуі жоспарланған, бірақ ол ешқашан аяқталмады. 1856 жылы Six Mile деп аталған аймақ Kinder деп өзгертілді. Осының нәтижесінде шыққан өнім өте танымал болды. Бауырластар Сент-Луисте Гранит темірді өңдеу зауытын ашып, өркендеген асүй жабдықтарын өндірушісіне қалайы (Уэльстен импортталған) жеткізді. Импортталған қалайы тоннасына 22 доллар тұрады. 1888 жылы Фредерик Миссури штатынан Конгресске үміткер болды. 51-ші Конгресте өткен бір сессиясында ол импортталған темір мен қалайыға құнының 50 пайызын құрайтын жаңа тарифті қабылдауға ықпал етті. Тарифтің жоғарылауымен АҚШ-тың болат өнеркәсібі (оның ішінде олардың темір зауыты) дамыды. Бесемер процесімен болат зауытын кеңейтуді жоспарлағанда, Сент-Луис қаласы кеңейтуге кедергі келтірді. Сонымен қатар, Сент-Луис теміржол қауымдастығы Миссисипи өзені арқылы Миссуриге өтетін көмірге салық салуды жоспарлады. Бұл жер Миссисипи өзенінен бастап Чикаго, Берлингтон және Куинси теміржолының жаңа Гранит қаласына дейін созылды. Сент-Луис қалалық инженерінің көмегімен көшелер әліпбилік тәртіппен және нөмірленген көшелермен жоспарланды, жалғыз ерекшелік – Нидрингхаус даңғылы. Нидрингхаус отбасы өз қызметкерлерінің қалада тұруын талап етті. Үйлер Нидрингхаус ипотекасымен сатып алынды. Алайда, Пуллманнан айырмашылығы, олар қызметкерлерінің күнделікті өмірін қатаң бақылауға алмады және қала басқаруын тұрғындарға тапсырды. Алғашқы жеті жыл жоспарланғандай өтті, қала қарқынды дамыды. Генри Фоссиек бірінші полицей болып жұмысқа алынды, мектеп директорлар кеңесін қала әкімі тағайындады, төрт мектеп ашылды, Конкордиан лютеран шіркеуінің 1-ші шіркеуі салынды, штамптау компаниясы өзінің атын Ұлттық эмальдау және штамптау компаниясына (NESCO) өзгертті және Гранит паркі деп аталатын жаңа аудан үшін жерлер сатылды (қазір Батыс Гранит деп белгілі). 1903 жылы қатты су тасқыны Батыс Гранитті басып, қаланың қалған бөлігі құрғақ қалды. 1906 жылы екі жыл ішінде Македония, Болгария, Венгрия және Орталық және Шығыс Еуропаның басқа аймақтарынан он мың адам Гранит қаласына көшіп келді. Бұл иммигранттардың көп бөлігі, әсіресе Венгриядан келгендер, қазіргі Линкольн Плейске қоныстанды. Ол кезде бұл аймақ «Мажарстан ойпаты» деп аталды. 1907 жылғы экономикалық дағдарыс кезінде Венгрия ойпаты «Аштық ойпаты» деп аталды, өйткені көптеген иммигранттар осы кезеңде аштықтан зардап шекті. Келесі жылы қала мен NESCO-ның негізін қалаушылардың бірі Уильям Нидрингхаус қайтыс болды, бұл компания мен қаланың болашағында жаңа дәуірдің басталуына әкелді. Осы кезеңде Қасиетті Жозеф католик шіркеуі құрылды және канал мен бөгет жүйесі салынды. Америкадағы Методий болгар шіркеуі Венгрия ойпатында көптеген болгарлар (оның ішінде македондық болгарлар) үшін салынды. Ол кезде Гранит қаласында елдегі болгарлардың ең көп шоғырланған жері болды және болгар тілінде басылатын жалғыз американдық газетімен мақтанды. 1915 жылы Осман империясында армян геноцидінен кейін мыңдаған армян Армениядан қашып, АҚШ-қа көшіп келді. Гранит қаласындағы болат зауыттарында жұмыс орындарының уәдесі қалада армян қауымының өркендеуіне мүмкіндік берді, көптеген армян Линкольн Плейске қоныстанды. Осыдан бері олар шіркеу мен қоғамдық орталықты сақтап келеді, сондай-ақ Армян жастар федерациясының Гранит қаласындағы «Антраниг» бөлімшесін құрды. 1903 жыл шамасында Гранит қаласы афроамерикалықтарды қуды. 1967 жылы Нәсілдік теңдік конгресі Гранит қаласының күн батып бара жатқан қала екенін мәлімдеді. Қала әкімі Дональд Партни қалада күн бату туралы ереже бар екенін мойындады, бірақ ол ресми емес екенін айтты.
2000-шы жылдардың тарихы
2008 жылдан бастап қалада бірнеше ірі өндіріс корпорациясы жұмыс істейді, оның ішінде U.S. Steel, Precoat Metals, Capri Sun, Kraft Foods, Heidtman Steel, Prairie Farms және American Steel. Киім сататын Glik's компаниясының бас кеңсесі де Гранит-Ситиде орналасқан. 2018 жылдың шілде айында президент Дональд Трамп АҚШ Болат зауытында өнеркәсіп өсімі туралы сөз сөйлеу үшін қалаға келді.
География
Гранит-Сити (38.717849, 90.129529) координаталарында орналасқан, Жоғарғы Миссисипи өзеніндегі Рокс тізбекті каналымен іргелес жатыр, оңтүстік-шығыс жағынан Horseshoe көлімен шектеседі. Қала Американың түбінде, кең, тегіс және құнарлы жазықта жатыр. 1993 жылғы Ұлы су тасқыны кезінде қауіп төнгенімен, қала суға батқан емес және Миссисипи өзені мен Рокс тізбекті каналы бойындағы бөгеттер қатарымен қорғалған. Гранит-Сити бес штаттағы магистральдардан бірнеше шақырым қашықтықта орналасқан. 270-ші тас жол қаланың солтүстік жиегінен өтеді, ал 255, 70, 55 және 64-ші тас жолдар қаланың оңтүстігі мен шығысынан өтеді. 3-ші бағыт – қаланың батыс жиегіндегі маңызды көлік артериясы және жақында қайта жаңартылған Маккинли көпірі арқылы Сент-Луис қаласының орталық бөлігіне қол жеткізуді қамтамасыз етеді. 2010 жылғы халық санауы бойынша қаланың жалпы ауданы 20,70 шаршы миль (54 км2) құрайды, оның ішінде 19,29 шаршы миль (50 км2) (немесе 93,19%) – құрлық, ал 1,41 шаршы миль (4 км2) (немесе 6,81%) – су.
Қалалық көрініс
Гранит қаласын жеті аймаққа бөлуге болады: Downtown, East Granite, West Granite, North Granite, Nameoki Strip, Bellemore Area және Wilson Park Area. Көптеген бөлшек сауда және тамақтану орындары Nameoki жолының бойында, Nameoki жолын қоршап орналасқан. Уилсон паркінің аумағында жақында жаңартылған Coolidge орта мектебі, бұрынғы Niedringhaus бастауыш мектебі және Granite City орта мектебі, сондай-ақ қаланың бағалы мүсірлігі – Wilson паркі орналасқан. Wilson паркі кейде Granite City-дің "жүрегі" деп аталады және әдемі күтілген "20 ғасырдың басындағы" үйлерімен танымал. East Granite шекарасы анық емес, бірақ көбінесе заманауи тұрғын үйлерден, сондай-ақ St. Elizabeth және Holy Family католик мектептерінен тұрады. East Granite, US Steel компаниясының домендік пешінен солтүстікке қарай орналасқан. US Steel кешені бұрын Granite City Steel Co. деп белгілі болған. Қаланың орталық бөлігі қаланың оңтүстік-батыс жағында орналасқан және қаланың көптеген өнеркәсіптері, соның ішінде Granite City Steel Works орналасқан. 1970 жылдары Downtown Granite құлдырады, көптеген коммерциялық ғимараттар бос қалды және оның нәтижесінде қалалық қирау басталды. Соңғы кезде қала орталығын жаңғыртуға бағытталған күш-жігер жұмыстары жүргізілуде, бірақ олар әлі де бастапқы кезеңде. Бұл күш-жігер жақын орналасқан Belleville (Иллинойс), Edwardsville (Иллинойс) және St. Charles (Миссури) қалаларының тәжірибесіне негізделген. Жаңғырту шараларына Niedringhaus даңғылына ағаштармен толыған бөлігіш жолақтарды орнату, үш экранды Granite City Theater сияқты ойын-сауық орындарын ашу, көшелерді қайта жабу, салық жеңілдіктерін беру және жаңа аймақ шектеулерін енгізу кіреді. Қазіргі уақытта Granite City-дің орталық бөлігінің бастапқы жоспары Washington D.C. қаласының үлгісімен жасалған. West Granite қала орталығынан батысқа қарай, теміржол желілерінен ар жағында орналасқан. West Granite-те өнеркәсіптік және аз қамтылған тұрғын үйлер орналасқан және орташа деңгейден жоғары қылмыс көрсеткіштерімен күресуде. Егер Wilson паркі Granite City-дің жүрегі болса, West Granite – тарихы. Жұмысқа толы мүмкіндіктерге қызығып, Орталық және Шығыс Еуропадан, негізінен Болгариядан, Осман Македониясы мен Венгриядан келген көптеген иммигранттар қалаға лайықты жалақымен жақсы жұмыс іздеп көшіп келді. Осы иммигранттардың көп бөлігі қала орталығының батыс жағындағы үйлерге қоныстанды, бұл жер "Hungary Hollow" деп аталды. 1916 жылға қарай Hungary Hollow-тың көпұлтты тұрғындары ресми түрде атауын Lincoln Place деп өзгерту үшін өтініш білдірді және олардың өтініші қабылданды.
West Granite is located west of downtown across the railroad lines. West Granite contains both industrial and lower income residential areas and has been struggling to fight its above average crime rate. While Wilson Park may be the Heart of Granite City, West Granite is the History. Attracted by the promise of plentiful jobs, many immigrants from Central Eastern Europe, primarily Bulgaria, Ottoman Macedonia and Hungary, migrated to the City in search of good jobs with decent wages. The vast majority of these immigrants settled into housing to the west of the downtown area in a place that would come to be known as ‘Hungary Hollow.’ By 1916 the multi national residents of Hungary Hollow applied for and were granted an official name change to Lincoln Place.
Демография
2010 жылғы санақ бойынша қалада 29 849 адам, 12 214 үй шаруашылығы және 7 791 отбасы тұрды. Халық тығыздығы бір шаршы мильге 1 547,5 адам (немесе 597,5 адам шаршы километрге) құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 91,5% ақ нәсілді, 6,5% қара немесе афроамерикалық, 1,0% американдық үнді немесе Аляска тумасы, 0,8% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан шыққан, 2,3% басқа нәсілдерден және 2,1% екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілге жататын испандар немесе латиноамерикандықтар халықтың 5,0% құрады. Барлығы 12 214 үй шаруашылығының 27,1% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 42,4% - бірге тұратын жұбайлар, 15,4% - күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 36,2% - отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 30,4% жалғыз тұратын адамдардан тұрды, ал 13,0% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдарды қамтыды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,42 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3 адамды құрады. Қаладағы халықтың жас диапазоны келесідей: 22,9% - 18 жасқа дейінгілер, 13,3% - 15-24 жас аралығындағылар, 26,2% - 25-44 жас аралығындағылар, 26,6% - 45-64 жас аралығындағылар және 15% - 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 38,2 жас болды. Әр 100 әйелге 92,5 еркек сай келеді. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 90,7 еркек сай келеді. 2014 жылы қаладағы үй шаруашылығының орташа табысы 43 759 доллар, ал отбасының орташа табысы 57 596 доллар құрады. 16 жастан асқан еркектердің орташа табысы 46 390 доллар болса, әйелдердің орташа табысы 36 989 долларға тең. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 22 397 долларды құрады. Халықтың 18,3% және отбасылардың 14,8% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 27,7% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 7,2% кірді.
Демалыс
Гранит қалалық саябақ ауданы 13 саябаққа ие. Вильсон паркі ең танымал. 2 километрлік асфальтталған жол паркті айналып өтеді. Паркте бассейн, мұз айдыны, парк кеңсесі, скейт-парк, тамақ және сусын сататын орын, теннис корты, бірнеше павильон, бейсбол алаңдары және үйлену тойы өткізуге арналған аймақ бар. Парк ауданы жастарға арналған бейсбол, флаг-футбол, теннис, футбол, баскетбол және хоккей бағдарламаларын ұсынады. Әр жылғы шілде айының 4-іне жуық уақытта Вильсон паркінде "Парктегі патриоттар" бағдарламасы өтеді. Бағдарламаға тікелей музыка, атпен серуендеу, аттракциондар, тамақ және сусын сататын орындар, сондай-ақ Сент-Луис аймағындағы екінші ең ірі фейерверк шоуы кіреді. Мэдисон округінің көлік жүйесі округ және Гранит қаласы бойынша 137 километрлік жаңа асфальтталған, жақсы күтілген велосипед жолдарының желісін қамтамасыз етеді. Жақында River's Edge жобасының бөлігі болған жаңа YMCA құрылысы аяқталды. Кешенде су спорты бағдарламалары, жастар орталығы, ауыр атлетика залы, бейсболға арналған жаттығу алаңдары, баскетбол/теннис корты және балаларға қарау орталығы бар. Гранит қаласына жақын жерде екі гольф алаңы орналасқан. Legacy Golf Course және Arlington Golf Course екеуі де 18 лункадан тұратын чемпионат деңгейіндегі ойын алаңдарын ұсынады. Horseshoe Lake штаты Horseshoe көлінің айналасында орналасқан, ол Сент-Луис аймағындағы ең ірі табиғи көл. Паркте пикник жасауға, велосипед тебуге, балық аулауға, жануарларды қарауға және кішкентай қайықпен жүруге мүмкіндік бар. Аң аулау маусымында аң аулауға рұқсат етіледі және Уолкер аралында қарапайым кемпинг орналасқан. Аймақта 2 роликті коньки тебу алаңы бар, ал Confluence Crush Roller Derby Понтон Бич ауылында жаттығулар өткізеді.
Темір жол қызметі
Порт-Харбор темір жолы (маркалары: PHRR) Американың Гранит-Ситидегі Орталық портында орналасқан өнеркәсіптік кәсіпорындарға теміржол қызметін ұсынады. PHRR Сент-Луис терминалдық теміржол қауымдастығымен "WR Tower" деген ірі теміржол түйісінде, Niedringhaus даңғылы мен 16-шы көшенің қиылысында қосылады. Бұл теміржол болат және алюминий өнімдерінен бастап, азық-түлік, ағаш, қағаз, химиялық заттар, минералдар, дәнділер және басқа да тауарларды тасымалдайды.
Білім
Гранит Сити Қоғамдық Бірлік Мектептерінің 9-округі қала мен оның айналасындағы 7100 оқушыны білім береді. Округ бес бастауыш мектепті (Фрохардт, Митчелл, Уилсон, Пратер және Мэривилл), бір орта мектепті (Григсби), бір кішігірім мектепті (Кулидж) және бір жоғары мектепті (Гранит Сити Жоғары Мектебі (GCHS)) басқарады. Жақында жоғары мектеп 14 миллион долларлық жөндеуден өтті. Округ спорттың, үйірмелердің және техникалық бағдарламалардың кең спектрімен танымал. Жақында жүгіру жолы, бейсбол алаңы және жоғары мектептің спорт залы жаңартылды. Жоғары мектептің бітірушілердің саны 96,3% құрайды, бұл мемлекеттік орташа көрсеткіштен шамамен 10% жоғары. Гранит Сити Жоғары Мектебі 1940 жылы баскетболдан мемлекеттік чемпион атанды. Гранит Сити Жоғары Мектебі 1972, 1976–1980, 1982, 1987, 1989 және 1990 жылдары ұлдардың футболдан он мемлекеттік чемпионатын жеңіп алды, ал қыздар футбол командасы 2011 жылы мемлекеттік чемпионатты жеңіп алды. Сонымен қатар, "Warrior" күрес командасы 1965 жылы бірлесіп чемпион атанды және қазіргі уақытта елдегі кез келген басқа мектептерге қарағанда екі жақты жарыстарда көбірек жеңіске жеткен. Бейсбол командасы 1963 жылы күміс жүлде алды. Қала аумағында екі жеке католиктік K 8 мектебі, Holy Family және St. Elizabeth орналасқан. Балама мектептерге Gateway Regional Medical Center жанындағы және WIC қызметімен бір ғимаратта орналасқан Мэдисон даңғылындағы Ұйымдастырылған Жастар кіреді. Ұйымдастырылған Жастардың тағы бір орны ескі әскери қойманың жанындағы 3-ші көшеде орналасқан. Оңтүстік-Батыс Иллинойс колледжінің Сэм Вольф Гранит Сити кампусы (SWGCC) қаланың солтүстік жағында орналасқан.