Кіріспе

Иллинойс штатындағы қала, АҚШ

Рок-Айленд – Иллинойс штатының Рок-Айленд округінің орталығы. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 37 108 адамды құрады. Рок және Миссисипи өзендерінің қосылған жерінде орналасқан, ол Иллинойс штатындағы көршілес Молин және Шығыс Молин, сондай-ақ Айова штатындағы Давенпорт және Беттендорф қалаларымен бірге Төрт қаланың (Quad Cities) бірі болып табылады. 2020 жылы Төрт қаланың (Quad Cities) халқы 384 324 адамды құрады. Қалада АҚШ-тағы ең ірі мемлекеттік қару-жарақ өндіретін Рок-Айленд арсеналы орналасқан, онда 6000 адам жұмыс істейді. Қала атауынан шыққан алғашқы Рок-Айленд аралы қазір Арсенал аралы деп аталады.

Еуропалық-америкалық қоныстар

Қазіргі Рок-Айленд деп белгілі болған жердің бастапқы бөлігі Фарнхамсбург деп аталды, себебі 1826 жылы полковник Джордж Давенпорт және Рассел Фарнхам алғашқы екі үйді салған еді. Давенпорт пен Фарнхэм жергілікті индейлермен сауда жасасқан серіктестер болды. Алғашқы қала жоспары 1835 жылдың 10 шілдесінде тіркелді және Стивенсон деп аталды. 1841 жылдың наурыз айында Рок-Айленд деп өзгертілді. Рок-Айлендтың оңтүстік бөлігі, бүгінгі Уотч Хилл аймағын қоса, бастапқыда Сирстаун деп белгілі болды. Ол Рок өзенінде Сирс электр тоғанын салған Дэвид Б. Сирс атымен аталды. 1915 жылы Сирстаун Рок-Айлендқа қосылды. Бұл аймақ алдымен қоныстану үшін, содан кейін кемелер, көпірлер және теміржолдар үшін сәтті орналасқан жер болды.

Темір жолдар және даму

Чикаго, Рок-Айленд және Тынық мұхиты темір жолы (RI) 1851 жылы құрылды, ол бұлжырамай Рок-Айленд желісі деп аталды; келесі ғасырда темір жол он төрт штатқа қызмет көрсетуге дейін өсті, бірақ 1980 жылы банкротқа ұшырады. XIX ғасырдың соңындағы дамудың бір бөлігі ретінде қалада екі жоғары сапалы қонақ үй салынды: Харпер Хаус (Бен Харпер салған және 1871 жылдың ақпанында ашылған) және Рок-Айленд Хаус. Рок-Айленд Арсеналы 1880 жылдан бері АҚШ армиясы үшін әскери техника мен қару-жарақ өндіріп келеді. Рок-Айленд Оңтүстік темір жолы – Рок-Айлендтен Монмутқа, Иллинойс штатына, содан кейін Гейлсбургке, Иллинойс штатына дейін қалалар арасында жүретін темір жол болды. Ол 1906-1910 жылдар аралығында салынды. Рок-Айлендтен Иллинойс штатының Преемпшн қаласына дейінгі учаске CRI&P желісімен бірлесіп пайдаланылды, ол Иллинойс штатының Кейбл және Шеррард қалаларындағы көмір шахталарына қызмет көрсетті. 1952 жылы бұл желі тоқтатылды.

Көпірлер

Географиялық орналасуының арқасында Рок-Айлендте көпір салудың қалыптасқан тарихы бар, оның ішінде Миссисипи өзені арқылы салынған алғашқы теміржол көпірі (қазір бұрынғысы), ерекше екі жолға арналған теміржол көпірі және әлемдегі ең ірі роликты бөгеті бар. Миссисипи өзені арқылы салынған алғашқы теміржол көпірі 1856 жылы Арсенал аралы мен Дэвенпорт арасында салынған. Көптеген бу кемелерінің капитандары көпірдің олардың өтуін қиын ету үшін әдейі орналастырылғанын сезінді, және бұл жанжал үлкен бәсекелестікті бейнеледі: Сент-Луис және оның бу кемелері Чикаго мен оның теміржолдарына қарсы. Көпір ашылғаннан кейін екі апта өткен соң, "Эффи Афтон" бу кемесі көпірге шағылысып, өртеніп, көпірге зақым келтірді. (Бұл бұрын Арсенал аралы мен Молин арасындағы Сейрс бөгетін салған кәсіпкер Дэвид Б. Сейрстің құрметіне аталған.) 2007 жылы 3-ші көше Молин / Оңтүстік-шығыс Рок-Айленд және Милан арасында жаңа көпір құрылысы аяқталды. Ол Миланға, әуежайға және АҚШ 67-ші тас жолымен оңтүстікке қарай сапарды жеделдетеді.

География

Рок-Айленд (41.489083, 90.573154) координаталарында орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша Рок-Айлендтің жалпы ауданы 17,872 шаршы миль (46 км²), оның ішінде 16,85 шаршы миль (44 км²) (немесе 94,28%) құрлық, ал 1,022 шаршы миль (3 км²) (5,72%) су.

2010 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санағы бойынша қалада 39 684 адам, 16 148 үй шаруашылығы және 9 543 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 17 542 тұрғын үйден құралды. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 77,13% ақ нәсілді, 17,17% афроамерикандық, 0,28% американдық үндістер, 0,75% азиялық, 0,07% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 2,41% басқа нәсілдер мен 2,19% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 5,90% құрады. 16 148 үй шаруашылығының 26,4%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 41,2%-ы бірге тұратын жұбайлар, 14,2%-ы күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 40,9%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 34,5%-ы жеке адамдардан тұрды, ал 14,3%-ы 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,31 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,97 адамды құрады. Қала халқының жас ерекшеліктері: 23,0% - 18 жасқа дейінгілер, 13,1% - 18-24 жас аралығындағылар, 25,7% - 25-44 жас аралығындағылар, 21,9% - 45-64 жас аралығындағылар және 16,3% - 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 36 жасқа тең. Әр 100 әйелге 89,5 еркек шақ келді. 18 жасқа және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 86,1 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 34 729 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 45 127 долларды құрады. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 32 815 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 23 378 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 19 202 долларға тең. Отбасылардың 10,9%-ы және халықтың 14,5%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 22,5%-ы және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 8,4%-ы.

Рок-Айленд округінің соты

2017 жылдың сәуір айында Рок-Айленд округінің жаңа сот үйінің құрылысы басталды. 28 миллион долларлық жоба 2018 жылдың күзінде аяқталды, және жаңа ғимарат салынысымен ескі сот үйін бұзу жоспарланған. Бірақ, тұрғындардың наразылығы бұзуды кешіктірді, бұзуға қарсылар "Сотымызды сақтайық" деген ұранды қолданды. Ескі сот үйі 2023 жылдың сәуір айында бұзылды.

Білім

Қаланың көп бөлігі Рок-Айленд-Милан мектеп округімен қамтамасыз етілген, ал оңтүстік-батыс аймағының бір бөлігі Рокридж мектеп округіне қарасты. Рок-Айленд-Милан мектеп округінде қазіргі таңда 13 мемлекеттік мектеп бар, оның ішінде бір жоғары мектеп, екі орта мектеп, тоғыз бастауыш мектеп және бір баламалы білім беру орталығы бар. Рок-Айленд қаласында бірнеше жеке мектептер де жұмыс істейді, соның ішінде Иордания католик бастауыш мектебі және Аллеман католик жоғары мектебі.

Бұрынғы мектептер

Вилла-де-Шантал католик мектебі 1978 жылы жабылды және ғимараты 2005 жылы өрт сөндірілмей жанып кетті. Жабылып, бұзылған мектептердің қатарында Франклин орта мектебі, Орталық орта мектебі, Линкольн бастауыш мектебі және Одубон бастауыш мектебі бар.

Спорт

Ұлттық футбол лигасының алғашқы футбол ойыны 1920 жылдың қыркүйек айында Рок-Айленд қаласындағы Дуглас-Филд стадионында өтті. Бұл ойынды 1920 жылы NFL-дің негізін қалаушы командасы болған Рок-Айленд Индипендентс (1907–1926) қабылдады. Рок-Айленд Айлендс – 1901 және 1948 жылдар аралығында 37 маусым ойнаған кіші лигалық бейсбол командасы. Бұл команда Дуглас Паркте ойнады және Цинциннати Редс және Филадельфия А командаларымен байланыста болды. Rock Island Legion Post 200 бейсбол командасы 2011 жылы Иллинойс штатының Гейлсбург қаласында өткен штатының чемпионатында тарихында төртінші рет жеңіске жетті. Сол жылы 200-ші пост Ұлы көлдер аймағында төртінші орынды иеленді. Әр жыл сайын еңбек күні демалысында Рок-Айлендке картинг жарысына қатысу үшін көптеген спортшылар келеді, бұл жарысқа АҚШ-тың және әлемнің түкпір-түкпірінен бәсекелестер қатысады. 1997 жылды қоспағанда, заңдық жауапкершілік мәселелеріне байланысты жарыс тоқтатылған, Рок-Айленд Гран-приі 1994 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Рок-Айленд орта мектебі баскетбол, қыздар және ұлдардың жеңіл атлетикасы, софтбол және күрес түрлерінен штатының чемпионатында жеңіске жеткен. Сонымен қатар, футбол және баскетбол секциялары үнемі күшті командалар болып табылады. Rock Island Public Schools стадионында жасанды жабын бар және онда 15 000-нан астам көрермен отыра алады.

Медиа

Рок-Айленд қаласында WHBF TV телеарнасы орналасқан. 1963 жылға дейін WHBF телеарнасы Квад-Сити аймағындағы жалғыз екі телеарнаның бірі болды. (Екіншісі – Айова жағындағы өзенде орналасқан WOC TV телеарнасы.) Рок-Айленд сонымен қатар WHBF TV телеарнасының бұрынғы серіктес радиостанциялары WHBF және WHBF FM-нің көп жылдар бойы орналасқан жері болды, бірақ бұл станциялардың лицензиясы осы қалада тіркелген күйінде қалып отыр. Сонымен қатар, Ұлттық қоғамдық радионың мүшесі WVIK радиостанциясына лицензия берілген және ол Рок-Айленд қаласындағы Аугустана колледжінің кампусында орналасқан, ал WGVV LP радиостанциясы да Рок-Айленд қаласына лицензияланған. Рок-Айленд – Давенпорттағы Ұлттық ауа райы қызметі бағдарламалаған, Квад-Сити аймағындағы NWR станциясы NOAA Weather Radio WXJ 73-тің негізгі орны.

Көлік

Quad Cities MetroLINK Рок-Айлендтен Quad Cities аймасының әртүрлі бағыттарына автобус қызметін ұсынады. Рок-Айленд қаласының орталықтағы Округтік станциясы жүйе үшін басты орталық болып табылады.

Кино, театр және әдебиеттер

"Кегіз күн ішінде әлемді айналдыру" (Жюль Верн, 1873) романында Филеас Фог Миссисипи өзенін Рок-Айленд тұсында кесіп өтеді. "Rock Island Line" әні алғаш рет 1934 жылы жазылған. Оның көптеген жазылған нұсқаларына Джон Ломакс, Лонни Донеган, Джонни Кэш және Бобби Дарен кіреді. Кевин Спейси Дариннің өмірі туралы түсірген "Теңізден тыс" фильмінде осы әннің бір нұсқасын орындайды. 1936 жылы Маргарет Митчеллдің "Желмен бірге кеткендер" романында Эшли Уилкс Азамат соғысы кезінде Арсенал аралында тұтқындалған. Форрест Такер қатысқан "Rock Island Trail" (1950) фильмі, Миссисипи өзені арқылы салынған Rock Island теміржолының құрылысына байланысты Republic Studios өндірісі болды. Мередит Уилсонның "Музыкалы адам" (1957) спектаклінің ашылуындағы "желіжол пойзы" саны "Rock Island" деп аталады, бірақ әнде "Rock Island" деген сөздер ешқашан қолданылмайды. Әннің оқиғасы Иллинойс штатының Брайтон қаласынан Айова штатының (құрылыс) Ривер-Сити қаласына пойыз сапарында өтеді, ал атауы саяхаттың Рок-Айлендтен өтуін білдіреді. Айн Рэндтің "Атлас шайқасты" романында Рок-Айленд Х жобасының ауқымының сыртқы шегін белгілейтін нүктелердің бірі болып табылады. Рок-Айленд Джек Керуактың "Жолда" кітабында бірнеше рет еске алынады. Сал (Джек Керуак) Рок-Айлендте "өмірімде алғаш рет жазғы тұманды күні сүйікті Миссисипи өзенінің құрғағанын көрдім" дейді. Дэвид Родстың 1975 жылғы романы "Rock Island Line" деп аталады. 1977 жылы "Good Times" телесериалының "Breaker, Breaker" эпизодында Нейтан Букман Эванс отбасының пәтерінде CB радиосын жасырады, сол кезде Уиллона Вудс "Рок-Айленд" қаласынан Чикагоға қайтып келе жатқан және олармен (Милисент "Пенни" Гордон Вудспен) кездесуге болатынын сұраған адаммен CB арқылы сөйлеседі. Блюз бауырлары Рок-Айлендтен шыққан. 1996 жылғы "Сырт сегіз" фильмінде Джон К. Райли сомдаған Джон олардың Иллинойс штатының Рок-Айленд қаласында тұратынын айтады. 2001 жылғы "Американың сүйіктілері" фильмінде Ларри Кинг Иллинойс штатының Рок-Айленд қаласынан қоңырау шалған көрерменмен сұхбаттасады. "Жолға адасу" (2002) фильмінің бір бөлігі Рок-Айлендте түсірілген. Саундтректің бірінші трегі "Rock Island" деп аталады. Фильм 1998 жылғы графикалық романға негізделген, ол өз кезегінде Рок-Айленд бандиті Джон Лунидің өмірінен алынған. 2006 жылғы "Президенттің өлімі" фильмінде Джордж Бушты өлтірген Аль Клейбон Рок-Айлендте тұрған. 2016 жылғы "Соғыс иттері" фильмінде АҚШ әскері басты кейіпкерлер Дэвид Паккуз бен Эфраим Диверолиді Рок-Айленд Арсеналында сұраққа алады.

Жалпы сілтемелер

Спенсер, Дж. У. және Берроуз, Дж. М. Д., Рок-Айленд және Дэвенпорттың ерте күндері The Lakeside Press, 1942
Твит, Роалд Д., "Квад-қалалар: Америка мозаикасы", East Hall Press, 1996
Викстрем, Джордж У., The Town Crier J. W. Potter Company, 1948