Кіріспе
Харрисбург – АҚШ-тың Иллинойс штатындағы Салин округіне қарасты қала. Ол Индиана штатының Эвансвилл қаласынан оңтүстік-батысқа қарай шамамен 92 шақырым, ал Сент-Луис қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 179 шақырым жерде орналасқан. 2020 жылғы халық санағы бойынша халқы 8 219 адамды құрайды, ал Харрисбург ауданының (қалалық емес) халқы қала тұрғындарымен бірге 10 037 адамды құрады. Харрисбург Иллинойс, Индиана және Кентукки штаттарының үш штаттық аймағына кіреді және 24 913 адам тұратын Харрисбург микрополитендік статистикалық аймағының орталық қаласы болып табылады. АҚШ 45-ші тас жолымен, Иллинойс штатының 13-ші, 145-ші және 34-ші тас жолдарының қиылысында орналасқан Харрисбург «Шоуни ұлттық орманға қақпа» деп аталады. Сонымен қатар, ол 1937 жылғы Огайо өзенінің тасқыны, ескі Креншоу үйі (сонымен қатар Ескі құлдар үйі деп те аталады), Татл Боттомз монстры, тыйым заманындағы гангстер Чарли Биргер және 2012 жылғы EF4 торнадосымен де танымал. Каир және Винсенс темір жолының қарқынды дамыған кезеңінде, 1900-1937 жылдар аралығында қала Американың Орта Батысындағы битумды көмірді таратқан маңызды орталықтардың бірі болды. Өркендеген шағында Харрисбургтің халқы 1930 жылдардың басында 16 000 адамға жеткен. Қала Оңтүстік Иллинойстағы ең ірі орталық аудандардың біріне ие болды. 1930 жылы Чикаго агломерациясынан тыс Иллинойс штатындағы ең көп халқы бар 20-шы қала және Метро Ист аймағынан тыс Оңтүстік Иллинойстағы ең көп халқы бар қала болып табылды. Дегенмен, қала жоғары күкіртті көмірге деген сұраныстың төмендеуіне, Нью-Йорк орталық темір жолының жабылуына және су тасқынының қаупіне байланысты өсуге жарамсыз аймақтардың пайда болуына байланысты экономикалық құлдырауды бастан өткерді.
Harrisburg ('/h//ær//ɪ//s//b//ɜːr//ɡ//, /'/h//ɛər//z// /) is a city in and the county seat of Saline County, Illinois, United States. It is located about 57 mile (92 km) southwest of Evansville, Indiana, and 111 mile (179 km) southeast of St. Louis, Missouri. Its 2020 population was 8,219, and the surrounding Harrisburg Township had a population of 10,037, including the city residents. Harrisburg is included in the Illinois–Indiana–Kentucky tri state area and is the principal city in the Harrisburg micropolitan statistical area with a combined population of 24,913. Located at the concurrency of U. S. Route 45, Illinois Route 13, Illinois Route 145, and Illinois Route 34, Harrisburg is known as the "Gateway to the Shawnee National Forest", and is also known for the Ohio River flood of 1937, the old Crenshaw House (also known as the Old Slave House), the Tuttle Bottoms Monster, prohibition era gangster Charlie Birger, and the 2012 EF4 tornado. A Cairo and Vincennes Railroad boomtown, the city was one of the leading bituminous coal mining distribution hubs of the American Midwest between 1900 and 1937. At its peak, Harrisburg's population reached 16,000 by the early 1930s. The city had one of the largest downtown districts in Southern Illinois. The city was the 20th most populated city in Illinois outside the Chicago metropolitan area and the most populous city in Southern Illinois outside the Metro East in 1930. However, the city has seen an economic decline due to the decreased demand for high sulfur coal, the removal of the New York Central railroad, and tributary lowlands leaving, much area around the city unfit for growth due to flood risks.
Коттедж Гроувтың сынық жүйесі
1968 жылы Иллинойста болған 5.5 балдық магнитудасы бар жер сілкінісінен кейін ғалымдар бұрын белгісіз жарылымның бар екенін анықтады. Бұл жарылым Коттедж-Гроув жарылымы деп аталады, ол Оңтүстік Иллинойс бассейнінде батыстан шығысқа қарай созылатын Жер қабығының кішкентай үзілісі. Жарылымның шығыс жағы Уабаш аңғарының солтүстік-оңтүстік бағытындағы жарылым жүйесімен байланысқан. Геологтар жүргізген сейсмографиялық зерттеулер аймақта моноклинальдар, антиклинальдар және синклинальдар бар екенін көрсетті; бұл белгілер Палеозой дәуіріндегі деформацияны, жақын жердегі қисылу жарылымдарымен бірге болғанын көрсетеді. Жер сілкінісінің ошақтық механизмын зерттеу екі түйіндік жазықтықты растады, екеуі де солтүстік-оңтүстік бағытында және шамамен 45 градус бұрышпен шығысқа және батысқа қарай еңкейген. Бұл жарылымның көлденең жылжумен кері бағытта қозғалысын және шығыс-батыс бағытындағы қысым осын көрсетіп тұр. Жартылыс 1812 жылы болған Нью-Мадридтің күшті жер сілкіністеріне жауапты Нью-Мадрид жарылымында да ішінара орын алды, бұл құрлықтағы АҚШ-ты қамтыған ең күшті жер сілкіністерінің бірі болып табылады.
Су тасқыны қаупі
Огайо өзенінің тасуы, Соллин өзенінің ортаңғы саласының кері ағынына себеп болып, Харрисбургті жылдар бойы мазалады. Қала 1883–1884 жылдары және қайтадан 1913 жылы су тасқынына ұшырады. 16 000 тұрғынның 10 000-ы бірнеше апта бойы тығыз "аралда" қалды, ал Харрисбургтің қалған 80 пайызы толығымен су астында қалды. Су шегілген кезде 4000 адам үйсіз қалды. Ұлттық гвардияның қайықтары қалада көлік құралы ретінде пайдаланылды, және мыңдаған адамдар күн сайын уақытша аралдар арасында тасымалданды. Санборн карта компаниясының мәліметтері бойынша, 1925 жылдың қазан айында Харрисбургтің халқы 15 000 адамды құрады, ал 1937 жылдың қаңтарына қарай халық саны 13 000-ға дейін азайды. 1982 жылдың қаңтарында тоңған топырақтың дренаждық проблемаларынан, ал 1983 жылы жаңбырдың көп болуынан су тасқыны қайталанды. Қаланың шығысындағы Панки филиалының сорғы станциясы тек Соллин өзенінен болатын су тасқынын басқару үшін салынған, және ол су бассейнінің күрделі техникалық проблемаларына тап болды, бұл үлкен жаңбыр кезінде бөгет ішінде судың үнемі жиналуына әкелді. Қала жаңа сорғы станциясын қайта жаңартып, Армия инженерлік корпусынан бөгетті сертификаттауды сұрады. Федералдық Төтенше жағдайлар агенттігі Иллинойс штатына су тасқынынан қалпына келтіруге арналған гранттар мен несиелерді беруден бас тартты. Қаладағы су тасқыны соңғы 71 жылдағы ең ауыр тасқын деп аталды.
2012 жылғы торнадо
2012 жылдың 29 ақпанында таңертең Канзас штатында пайда болған ауа райы жүйесінен туындаған EF 4 торнадосы Харрисбургке шабуылдады. Торнадо таңғы сағат 4:51-де Карьер Миллстің солтүстігіне қонды, Таун Парк Роуд бойындағы шіркеуді қиратты және үйлерге зақым келтірді, содан кейін ENE бағытында Ледфордтың солтүстігіндегі Харрисбург көмір кені арқылы өтіп, Либерти қаласынан өтті, онда Харрисбург орта мектебіне зақым келді. Торнадо таңғы сағат 4:56-да қаланың оңтүстік-батыс жиегіне, атап айтқанда Доррисвиллге жетті, ол мүліктік маңызды зақымдарға ұшырады, содан кейін шығысқа қарай Гаскинс Ситиге қарай жылды, ол жартылай қирады; сол аймақта жеті адамның қазасы расталды, көптеген адамдар басқа үйдің құлауынан қираған пәтер үйінде қаза тапты, ал барлығы 110 адам жарақат алды. 3 маусымда ауруханада жарақаттан тағы бір адам қайтыс болды, нәтижесінде қаза болғандардың саны 8-ге жетті. Гаскинс Ситидегі Харрисбург Медициналық орталығы да елеулі зақымдарға ұшырады. Желдің ең жоғары жылдамдығы шамамен 180 миль/сағатқа жететіні болжалды, ал торнадо жолының ені 275 ярдты құрады және 26,5 мильге созылды. Харрисбургте 200-ден астам үй және шамамен 25 бизнес нысаны қиратылды немесе ауыр зақымдалды. Кем дегенде 10 үй және басқа да ғимараттар толығымен қиратылды, ал бірнеше құрылыстар негіздерінен оқсыды. Алғашқы бағалаулар бойынша, қаланың шамамен 40% зақымдалған немесе жойылған. Келесі түнде зардап шеккен аудандарда кешкі сағат 18:00-ден таңғы сағат 6:00-ға дейін міндетті комендант сағаты енгізілді. Зардаптар мен қаза болғандардың санын ескеретін болсақ, бұл Миссури штатындағы Джоплин торнадосынан бергі ең ауыр дауыл болды. Харрисбург Unit 3 мектептері 2012 жылдың 5 наурызына дейін жабылды, кейін оқушыларға қайта ашылғаннан кейін психологиялық көмек көрсетілді. Федералдық Төтенше жағдайларды басқару агенттігі (FEMA) және IEMA 2012 жылдың 5 наурызында мемлекеттік көмек қажеттігін анықтау үшін алдын ала зақымдарды бағалауды бастады. Харрисбургтегі дауылдың зардабы бірнеше күн бойы ұлттық телеарналарда жарияланды, Андерсон Купер мен Дайан Сойер арнайы репортаждар дайындады. "Нью-Йорк Таймс" және "Чикаго Трибьюн" газеттері 1889 жылы қаланың құрылуынан бері болған торнадо мен су тасқынынан кейін қайта құлпыта білген Харрисбургтің тарихы мен тұрақтылығы туралы мақалалар жариялады.
Демография
2010 жылғы халық санауы бойынша қала шегінде 9017 адам тұрды. Өз нәсілімен анықталған 8765 адамның 7983-і (88,5%) ақ нәсілді, 589-ы (6,5%) қара немесе афроамерикандық, 45-і (0,5%) американдық үнді, 74-і (0,8%) азиялық, 8-і (0,1%) гавайлық немесе Тынық мұхитының басқа аралдарының тұрғындары, ал 66-сы (0,8%) басқа нәсілді еді. Латын американдықтардың саны 209 адамды (2,3%) құрады. Барлығы 4193 тұрғын үй болды; олардың 3753-і (89,5%) тұрғызылған, ал 440-ы (10,5%) бос болды.
Медиа
Daily Register, Харрисбург қаласында орналасқан, 1869 жылдан бері Иллинойс штатының оңтүстік-шығыс аймағындағы жаңалықтарды жариялап келеді және GateHouse Media компаниясына тиесілі. Ол Харрисбург, Салин округын қамтитын маңызды күнделікті газет болып табылады және Падуках, Кентукки, Кейп Жирардо, Миссури және Маунт Вернон, Иллинойс қалаларына таратылады. Екінші ірі газет – Эльдорадодағы The Eldorado Daily Journal, ол GateHouse компаниясымен Register газетінің серіктес басылымы ретінде басқарылады. Газеттер сонымен қатар Эвансвилл, Чикаго және Сент-Луис қалаларынан қалаға жеткізіледі. Ол көбінесе Иллинойс-Индиана-Кентукки үш штаттық аймағына кіреді. Харрисбургте қалаға тікелей лицензияланған бір телеарна бар: WSIL TV. 3-арнада хабар тарататын бұл арна, Оңтүстік Иллинойс, Батыс Кентукки және Оңтүстік-Шығыс Миссуридің кең аймағындағы ABC телекомпаниясының филиалы. Арнаның студиясы жақын жердегі Картервиллде орналасқан. Харрисбургте бір ірі AM радиостанциясы бар, WEBQ 1240 (сонымен қатар 93.7 FM), қазір 1930 жылдан бері аймаққа жаңалықтар мен музыка тарататын кантри музыка станциясы, оның FM серіктес станциясы (WEBQ FM) Сент-Луис Кардиналдарының ресми радиосы және ересектерге арналған музыкалық форматты ұсынады. WOOZ 99.9 FM Z100, кантри музыкалық форматта жұмыс істейді, сонымен қатар қалаға лицензиясы бар және студиясы жақын жердегі Картервиллде орналасқан.
Үкімет, денсаулық сақтау және білім беру
Харрисбург – Салин округінің орталығы, қала басшысы және кеңес үкіметі жүйесімен басқарылады. Қаланың төрт негізгі кеңес мүшесі бар. Қаланың полиция бөлімі бар, ол 13 ант берген қызметкер және азаматтық хатшымен бірге шерифтік бөліммен бір ғимаратты бөліседі. Харрисбург өрт сөндіру бөлімінде 7 толық штатты өрт сөндіруші, 15 қосымша өрт сөндіруші және орталық стансада жұмыс істейтін даярланған жедел медициналық көмек көрсетуші бар. Олардың құрамында үш өрт сөндіру машинасы, 20 метрлік (65 фут) тік көтергіш баспалдақ, құтқару машинасы, 4x4 шабыт машинасы және цистернасы бар машинасы бар. Қызметте 34 дәрігер жұмыс істейді. Сонымен қатар, 18 төсектік психиатриялық бөлімшесі де бар. 1995 жылы аурухана көп миллион долларлық кеңейту және жаңарту бағдарламасын аяқтады. Харрисбург және Оңтүстік-Шығыс Иллинойс аймағында 25 зейнеткерлер үйі бар, олардың үшеуі қала ішінде орналасқан. Харрисбургте бірнеше клиника бар, сондай-ақ қала ішінде мамандандырылған дәрігерлердің кеңселерi орналасқан.
Танымал мәдениет
"Жақсы әйел" 3 маусым, 21-ші серия – "Айып алаңы". Актер Стивен Рут сомдаған судья Мёрфи Уикс Шоуни ұлттық орманына қақпа болған Харисбург қаласында тұрды.