Кіріспе

Берн (ағылш. [bɜːn]) – Монро және Уабаш округтерінде, Адамс округі, Индиана штаты, АҚШ-та, Форт-Уэйннің оңтүстігінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 4 173 адамды құрайды. Берн швейцариялық мұрасымен, сәулетімен және мәдениетімен, сондай-ақ "Индиана штатының жиһаз астанасы" атағымен кеңінен танымал. Берн мен айналасындағы аймақтар ірі Амиш халқымен де белгілі (АҚШ-тағы бесінші ең ірі Амиш қауымы), олар Пенсильвания голланд тілінен өзгеше, Берн неміс тілінде (швейцариялық неміс диалектісі) сөйлейді.

Тарих

Бернге 1852 жылы Швейцариядан (Мютьеге жақын Юра тауларындағы Мюнстербергтен) тікелей келген меннонит иммигранттары қоныстанды және олар өздерінің отанының астанасының құрметіне қалаға Берн деген ат берді. Берн бастапқыда Гранд-Рапидс және Индиана темір жолының желілеріндегі теміржол депосының маңында қалыптасты. 1871 жылғы Рождество күні жергілікті депоға алғашқы пойыз келді. 1872 жылы Бернде пошта бөлімі ашылды. Қала халқы 2500-ден асып кеткен соң, тұрғындардың үштен екісінің тілегімен 1887 жылы қала мәртебесіне ие болды. 1895 жылға қарай бұл қауым округтың екінші ірі қаласы болды. Меннонит шіркеуінің Бас конференциясы Бернде төрт рет – 1884, 1902, 1926 және 1947 жылдары өткізілді. Берндегі Бірінші меннонит шіркеуі Солтүстік Америкадағы осындай шіркеулердің ішіндегі ең ірісі болып табылады және бұрын ең көп адамнан тұратын қауымға ие болған. Ол Ланкастер меннониттік конференциясымен байланысты. Бас конференция меннониттік шіркеуінің ресми баспа компаниясы – "Меннониттік кітап орталығы" 1884 жылдан 1939 жылға дейін Бернде орналасқан, содан кейін ол сол кезде меннониттік шіркеудің де-факто орталығы болған Канзас штатының Норт-Ньютон қаласына көшірілді.

География

Берн Индиана штатының солтүстік-шығысында орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша Берннің жалпы ауданы 5,39 шаршы километрді (2,08 шаршы миль) құрайды, барлығы құрлық.

Тейс өзені

Тейс өзені (Огайо өзенінің шамасында) деп аталатын ежелгі мұздыққа дейінгі өзен, бастауы қазіргі Солтүстік Каролина штатындағы Блоинг Рок маңында орналасқан. Ол Вирджиния, Батыс Вирджиния және Огайо арқылы өтіп, Берне қаласының шығысынан, қазіргі Женева қаласы арқылы оңтүстік-батысқа қарай Джей округіне дейін ағып келген. Содан кейін Индиана арқылы Иллинойс штатына қарай жалғасып, АҚШ-тың шығыс-орталық бөлігінің көп бөлігін кеулеп жіберген. Соңғы мұз дәуірінің (плейстоцен) мұздықтары Тейс өзенінің аңғарын екіге бөліп, кем дегенде 400 фут мұздық шөгіндінің астына көміп тастады (қалған ең үлкен бөлігі – Батыс Вирджиния штатындағы Канава өзені). Өзен қазір ақпаса да, жер астындағы Тейс өзенінің аңғарында әлі де маңызды су қоры бар, сондықтан Берне және Женева өте суға толы аймақтар болып табылады. Берненің шығысындағы құдықтар, солтүстікке қарай 10 шақырым жерде орналасқан Декатур қаласын сумен қамтамасыз етуде. Қазіргі кезде Лимберлост батпағы табиғат қорығы, Лобллолли батпағы табиғат қорығы, Лимберлост паркі және Радужный бұрылысы паркі сияқты көптеген ылғалды жерлердің орналасқан жерлері, ескі Тейс өзенінің аңғарында жатыр.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы санақ бойынша қалада 3999 адам, 1620 үй шаруашылығы және 1078 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1797 тұрғын үй бірлігін құрады. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 96,5% ақ нәсілді, 0,5% афроамерикалық, 0,1% американдық үндістер, 0,6% азиялық, 1,4% басқа нәсілдерден және 1,0% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 4,0% -ы испаниялық немесе латын америкалықтарды құрады. 1620 үй шаруашылығының ішінде 29,3% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 53,4% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,9% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 3,3% -ы күйеуі жоқ еркектер, ал 33,5% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,3% жеке адамдардан тұрды, ал 17,5% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз тұратын адамдардан құралды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,35 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,94 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 42 жасқа тең. Тұрғындардың 24,1% -ы 18 жасқа дейін, 7% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 22,4% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 22,6% -ы 45 пен 64 жас аралығында, ал 24% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан адамдарды құрады. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 46,1% еркек және 53,9% әйел.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 4 150 адам, 1639 үй шаруашылығы және 1104 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 1690 тұрғын үй бірлігін құрады. Қаланың нәсілдік құрамы: 97,64% ақ нәсілді, 0,07% афроамерикалық, 0,07% американдық үнді, 0,22% азиялық, 0,05% Тынық мұхиты аралдарынан шыққан, 1,04% басқа нәсілдерден және 0,92% екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,90% құрады. 1639 үй шаруашылығының 32,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 57,5% бірге тұратын некедегі жұбайлар, 7,7% күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 32,6% отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 31,4% жеке адамдардан тұрды, ал 18,9% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,40 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,02 адамды құрады. Халықтың 25,7% 18 жасқа дейінгілер, 6,8% 18-24 жас аралығындағылар, 24,3% 25-44 жас аралығындағылар, 19,3% 45-64 жас аралығындағылар және 23,8% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендерді құрады. Орташа жас 40 жас болды. Әр 100 әйелге 86,5 еркек сай келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 80,5 еркек сай келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 35 491 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 45 670 долларды құрады. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 31 565 доллар, ал әйелдердің 21 563 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа жылдық табысы 17 394 долларға тең. Отбасылардың 1,4% және халықтың 3,6% кедейлік шегінен төмен өмір сүрді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 2,5% және 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендердің 6,1% кірді.

Кітапхана

Берн қалалық кітапханасы 1935 жылы есігін ашып, қазіргі таңда бұрынғы қалалық концерт залында орналасқан. Кітапхана Берн қаласына қызмет етеді және барлық жастағы оқырманға ақпараттық қызметтер ұсынады, кітаптардан, цифрлық, аудио және бейне материалдардан тұратын 60,000-нан астам атауды қамтиды. Берн қалалық кітапханасының Мұра бөлмесінде жергілікті тарих және генеалогиялық ақпараттар сақталған.

Швейцария күндері

Берне қаласында жыл сайынғы швейцариялық күндер мерекесі шілде айының соңғы жұма және сенбі күндері өтіп, жергілікті тұрғындар швейцариялық және американдық мәдениеттерін тойлағанда мыңдаған келушіні қызықтырады.

Мюнстерберг алаңы мен Сағат мұнарасы

Сағат мұнарасы мен алаң салу идеясы алғаш рет 2001 жылы Берн қаласы 150 жылдығын жоспарлап жатқан кезде туды. Қаланың швейцариялық тарихын құрметтеу ниетімен, сағат мұнарасы Швейцарияның Берн қаласындағы ең көне ескерткіш – ортағасырлық Цитглогге (Zytglogge) мұнарасынан (шамамен 1220 жылы салынған, 1405 жылы жөнделген) үлгі алды. Сағат мұнарасы мен алаң Мюнстерберг (Münsterberg) деп аталды, бұл атау Швейцарияның Жура тауларындағы кішкентай меннонит қауымдастығынан шыққан, Бернге алғаш көшіп келген иммигранттардың құрметіне берілді. Онда Вердин компаниясы жасаған карильон қоңыраулары орнатылған. Сағат мұнарасының төңірегінде салынған Мюнстерберг алаңында аймаққа алғашқы қоныс аударушылардың келуін еске түсіретін Қоныс аударушының мүсіні, елдегі жалғыз Кантон ағашы және жиі кездесетін тігіс үлгілеріне ұқсас гүлзарлар бар.

Леман парк

Lehman Park – АҚШ 27 тас жолы мен Парк-авеню қиылысында орналасқан 11,5 акрлық орманды саябақ. Бұл саябаққа арналған жер 1928 жылы Исаак және Каролина Леман Берн қаласына сыйға берілген.

Медиа

Берн қаласында "Берн куәгері" атты апта үш рет шығатын газет бар. Бұрын неміс және ағылшын тілдерінде де басылымдары болған, бірақ кейін неміс тіліндегі басылымы тоқтатылған. Берн, Адамс округінің қалған бөлігі сияқты, WZBD радиостанциясымен қамтамасыз етіледі.