Кіріспе

Борден – АҚШ-тың Индиана штаты, Кларк округіндегі Вуд тауншипінде орналасқан қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 786 адамды құрайды. Қаланың ресми атауы 1994 жылдың 29 желтоқсанына дейін Нью-Провиденс болған.

Тарих

Қала 1816 жылы Род-Айленд тұрғыны Джон Борден құрды және бастапқыда Род-Айленд астанасы Провиденс атымен Нью-Провиденс деп аталды. Уильям В. Борден (1823–1906), Джон Борденнің ұлы, ғалым, қайырымдылық шараларын қолдаушы және Нью-Провиденстің көрнекті азаматы болды. Ол Колорадо штатының Лидвиллдегі күміс кендерінде байлық жинап, Кларк округінің ең бай азаматтарының біріне айналды. 1884 жылы Уильям В. Борден мұғалімдерді даярлау және зертханалық ғылыми зерттеулер жүргізетін Борден институтын құрды. Ол қала ішінде геологиялық жинағы мол кітапхана мен мұражай да ашты, оның өлімінен кейін бұл жинақ Чикагоның Далалық мұражайында маңызды және құнды коллекцияға айналды. Оның қоғамдасқан мүлігі қалаға көрінетін төбеде орналасқан әулеттік сарайы болды. Қала Уильям В. Борденге оның жомарттығы мен қоғамға тигізген ықпалы үшін құрмет көрсетіп, қала мен пошта бөлімін ресми емес Борден деп атады. Борден институты 1906 жылы жабылды және шамамен 1910 жылы Уильям В. Борден орта мектебі, немесе жай ғана Борден орта мектебі ретінде пайдаланыла бастады. Институт 1955 жылға дейін осы мақсатта жұмыс істеді, содан кейін институттың жанында жаңа бастауыш және орта мектеп салынды. Мұражай әлі де тұр және Борден кітапханасының түпнұсқа кітаптарының бір бөлігін сақтайды, қазіргі уақытта қоғамдық орталық ретінде пайдаланылуда. Борден сарайы да әлі тұр және 1970 жылдардың басынан бері Эмиль Старк отбасының меншігінде. Орта мектеп ретінде пайдаланғаннан кейін Борден институты құлдырап, 1983 жылы, оны сақтап қалу үшін азаматтардың он жылдық күш-жігеріне қарамастан, бұзылды. Борденге CSX (бұрынғы Монон) теміржол жүйесі қызмет көрсетеді және бір кезде Монон теміржолымен солтүстіске қарай Борден Пекин жидек өсірушілер қауымдастығы жіберген жидектерді тиеудің негізгі нүктесі болған. Аймақтың фермерлері жеткізген жидектердің көп көлемі Борден орта мектебінің спорт командаларына ат қоюға әсер етті. 1934 жылы командалар "Борден жидектері" деп аталды және бұл ат 1966 жылға дейін қолданылды, содан кейін студенттер оны "Борден батырлары" деп өзгертті. Жидектер Борден ауданында, әсіресе жақын маңдағы Индиана штатының Старлайт қаласында өсіріледі, онда әрбір естелік демалыс күнінде Старлайт жидек фестивалі өткізіледі. Бордендегі танымал орын – Brewer's General Store. Бұл отбасылық дүкенді 1931 жылы Джон Брюэр ашты және 2012 жылы жабылатынға дейін оның иесі және басқарушысы болды. Борденнің ауылдық орналасуына байланысты, Брюэрс өзін көрікті "Хиллбилли" аңғарында тауар жеткізуші ретінде сатумен мақтанады. Дүкеннің сүйікті тауарларының ішінде үлкен Висконсин түлкі тұзақ сыры, Амиш қатты кәмпиттері және ағаш таяқшаға қадаланған үлкен тұздалған қиярлар (Hillbilly Popsickles) бар. Тағы бір танымал орын – 60-шы тас жолдағы Джордж Маккинли және ұлының Аспаптар мен азық-түлік дүкені. Маккинли 1920 жылдары дүкен үшін Мартинсбург Нобтағы 100 акр жерді саудаластырған. Дүкеннің ортасындағы ыдыс-аяқ пеші қоғамдық шахмат ойындарына жиналатын орын болды. 5x10 фут көлеміндегі терезеде маусымдық тауарлар көрсетіліп, оны немерелері Джойс (Мони) мен Мэрилин (Райли) жаңартып отырды. Дүкен Shell бензин станциясы арқылы қоғамға отынмен де қамтамасыз етті. Қазір сол жерде Dollar General дүкенінің тұрақ орны бар. 1960 жылдары қала арқылы өтетін Мадди Форкқа апаратын көптеген салаларға бөгеттер салынды. Бұл Борденді қатты жаңбыр кезінде су басудан сақтады. 1974 жылдың 3 сәуірінде F5 торнадо Борденнің батыс жағына соғып, жақын маңдағы Дейзи Хиллге көшкенде бір адам қаза тапты. 2004 жылдың 27 мамырында F2 торнадо қаланың солтүстік шетін соққыға ұшыратып, үйлерге және төбедегі ағаштарға зақым келтірді, бірақ ешкім қаза болған жоқ. 2012 жылдың 2 наурызында EF4 торнадо жақын маңдағы Пекинге және солтүстік Борденнің Дейзи Хилл қауымдастығына соғып, содан кейін Генривиллге және солтүстік-шығысқа қарай жылжыды. Бұл торнадо осы аймақтарға үлкен зақым келтірді және Пекин, Генривилл және басқа да Индиана қалалары мен округтерінде өлім-жітімге себеп болды. 2000 жылдардың басында Уильям В. Борден орта мектебі кеңейту жобасына ұшырады және мектеп тұрағының орнына жаңа ғимарат салынды. Содан кейін ескі Борден паркіне жаңа тұрақ орны салынды. Қоғамның және Старлайттан келген Коеттер отбасысының жомарттығының арқасында қала бұрынғы Кимболл Интернешнл зауытының жанында, Мадди Форк бойында Борденнің шығыс жағында жаңа Борден қоғамдық паркін салды. Онда баскетбол және теннис корттары, футбол алаңы, кіші лига бейсбол кешені, өзен бойындағы серуендеу жолы және әскери қызметке шақырылған жергілікті тұрғындарға арналған ескерткіш бар. Паркте жыл сайын маусымның екінші сенбісінде Борден аңғары фестивалі өткізіледі. 2013 жылы Борден орта мектебі алғашқы жартылай штаттық және штаттық чемпионаттарын жеңіп алды. Батырлар жақын маңдағы Сеймур, Индианадағы Bankers Life Fieldhouse-та өткен жартылай штаттық ойында Университетті 47–44 есебімен жеңді. 2013 жылдың 23 наурызында Борден батырлары және бүкіл қала Bankers Life Fieldhouse-қа келіп, 55–50 есебімен алғашқы штаттық чемпионатын жеңіп алды. Коди Бахман Тритонның үздік ойыншысы Клей Йеоны 26 ұпайға дейін шектеді. Осы штаттық чемпионаттан кейін Борден батырлары туралы "How 'Bout Them Braves" атты видео түсірілді, бұл Борден жанкүйерлерінің рухын көтеріп, чемпиондық жол бойындағы ұраны болды. Жергілікті тумалардың бірі – Джо Хубер, ол аймақта Джо Хубердің отбасылық шаруашылығы мен мейрамханасының негізін қалаушы ретінде танымал. Норман М. Коатс, Миссури штатының Кирквуд қаласынан, "Growing Up on Daisy Hill" атты кітап жазды, онда ол Ұлы депрессия кезінде Борденнің жақын маңдағы төбелері мен шатқалдарында туып өскен жылдары туралы айтады. Борден сонымен қатар он мәрте ARCA чемпионы болған Фрэнк Киммелдің туған жері.

География

2010 жылғы халық санауы бойынша Борденнің жалпы ауданы 1,39 шаршы миль (4 км²) құрайды, барлығы құрлық.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 808 адам, 321 үй шаруашылығы және 222 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген, ал тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 98,9% ақ нәсілді, 0,5% басқа нәсілді және 0,6% екі немесе одан көп нәсілді. Халықтың 1,1% -ы испан немесе латын американдықтарды құрады. 321 үй шаруашылығының 39,9% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 50,2% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 13,1% -ында күйеуі жоқ әйел басшы, 5,9% -ында әйелі жоқ ер басшы және 30,8% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 25,5% жеке тұлғалардан тұрды, ал 11,2% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адам тұрды. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,52 адам, ал отбасының орташа мөлшері 3,04 адамды құрады. Қала тұрғындарының орташа жасы 35,3 жас болды. Тұрғындардың 26,4% -ы 18 жасқа дейін, 9,6% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 28,9% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 22,3% -ы 45 пен 64 жас аралығында және 12,6% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қала тұрғындарының жыныстық құрамы: 48,5% ер адам және 51,5% әйел адам.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы халық санауы бойынша қалада 818 адам, 331 үй шаруашылығы және 231 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 355 тұрғын үй бар, олардың тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 98,41% ақ нәсілді, 0,61% американдық үндістер, 0,49% азиялықтар және 0,49% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 0,49% -ы испан немесе латын американдықтары. 331 үй шаруашылығының 34,4% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 57,1% -ы бірге тұратын жұбайлар, 9,1% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 30,2% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 25,7% -ы жеке адамдардан тұрады, ал 8,2% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,47, ал отбасының орташа мүше саны 2,97. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 18 жасқа дейінгілер – 26,3%, 18-24 жас аралығындағылар – 9,3%, 25-44 жас аралығындағылар – 34,2%, 45-64 жас аралығындағылар – 18,8%, 65 жастан асқандар – 11,4%. Орташа жас 33 жас. Әр 100 әйелге 101,0 еркек келеді. 18 жастан асқан әйелдердің әр 100-іне 95,1 еркек келеді. Үй шаруашылығының орташа табысы 40 962 доллар, ал отбасының орташа табысы 44 868 доллар. Ер адамдардың орташа табысы 31 250 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 20 800 доллар. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 17 417 доллар. Отбасылардың 10,3% және халықтың 11,0% кедейлік шегінен төмен өмір сүреді, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 14,3% және 65 жастан асқандардың 19,0% кедейлікте.

Білім

Борденде Чарльзтаун-Кларк округының қоғамдық кітапханасының филиалы бар.