Кіріспе

Балық түрлері

Грунт скулпині немесе грунт балығы (Rhamphocottus richardsonii) – негізінен Тынық мұхитының шығысында кездесетін шағын балық. Грунт скулпині көбінесе жағалауға жақын болады және жиі бос алып балыққұйрық қабықтарында табылсады. Оның атына себеп – балық ұсталғанда дірілдеп немесе "ысқырықтайтын" дыбыс шығарады деген хабарлар. Оның ерекше белгісі – қызғылт сары қанаттарымен мұхит түбінде "секіріп" жүруге бейімділігі. Грунт скулпинінің қысқа, денелі денесінде ұзын, кішкентай аузы бар, ол кішкентай жемді жеуге бейімделген.

Таксономия

Ол Actinopterygii класының мүшесі, сәулелі қанатты балықтар. Одан әрі ол Scorpaeniformes қатарына жатады, бұл қатар көбінесе пошталы жақ балықтар деп белгілі. Осы қатарға жіктелген Cottoidea суперотбасы R. richardsonii және барлық басқа скульпин түрлерін қамтиды. Дегенмен, Ereuniidae Rhamphocottidae отбасымен біріктірілгенге дейін, еріншін скульпині Rhamphocottidae отбасының жалғыз өкілі саналды. Батыс Солтүстік Тынық мұхитындағы жазбалар енді 2022 жылы жаңа түр ретінде сипатталған Rhamphocottus nagaaki-ге қатысты болуы мүмкін деп есептеледі. Оның туыс атауы физикалық ерекшеліктеріне байланысты "rhampos" – мұрын, "kottus" – скульпин деген мағынаны білдіреді. Оның түр атауы шотланд табиғат зерттеушісі Джон Ричардсонның құрметіне берілген.

Сипаттама

Ең үлкен тіркелген ұзындығы 8,9 см. Оның негізгі ерекшеліктері – үлкен басы, қысқа, мықты денесі, ұзын доңызша мұрын және қызғылт-сары қанаттары. Бұл аймақтарда шырғалақ жартасты жағалаулар, ламинария ормандары, құмды жағажайлар және рифтер сияқты әртүрлі орталарда мекендейді. Бұл орталарда ол көбінесе жақын суларда (екі метрге дейін тереңдікте) болады, бірақ 165 метр тереңдікте де кездеседі. Ол бос алып балауыз үйлерінде паналануды ұнатады, бірақ алып балауыз үйлері болмаған жағдайда, пирс астындағы қиындықтарда да тіршілік етеді. Балауыз үйінің ішінде шырғалақ қанаттарын созып, оларды тірі балауыз үйінің циррилерінің сыртқы түрі мен қозғалысына ұқсатуға тырысады.

Диета

Скульпиннің аузы салыстырмалы түрде кішкентай, сондықтан ол негізінен ұсақ қабықтылылармен қоректенеді, бірақ кейде ұсақ балықтар мен құрттарды да жейді. Олардың басты жауы – тасбалықтар және басқа ет жейтін балықтар. R. richardsonii-ді күшпен жейтін немесе сорып жейтін балық деп жіктеу қиын, себебі ол екі түрдің де физикалық белгілерін көрсетіп, екі түрлі азықты (құтылып кететін және ұстап алатын) бірдей жетістікпен жейді, алайда ол кішкентай құтылып кететін азықты ұстауға жақсырақ бейімделген. Күшпен жейтін балықтар азықты денелерінің жылдам қозғалысымен жауып алады, ал сорып жейтін балықтар суды және азықты аузына тарту үшін теріс қысымды пайдаланады. Құтылып кететін азық – бұл қашуға тырысатын азық, ал ұстап алатын азық желінеспеу үшін субстратқа жабысып қалуға бейім. R. richardsonii басқа Cottidae балықтарымен салыстырғанда төменгі жылдамдықпен және қысқа қашықтықтан (дене ұзындығының жартысынан кем) шабуылдайды.

Көбею

Ұрық шашу әдетте тамыз бен қазан айлары аралығында тасты жағалауларда жүзеге асады. Аналығы көбею кезінде басымдық танытады және барлық жұмыртқаларын (шамамен 150-дей) шашқанша аталығын қуалайды және тасты жарыққа қамап қояды. Жұмыртқалар тыңсызданудан кейін 16–20 аптадан соң, температура жағдайларына байланысты шайқалады. Личинкалардың наурыз бен маусым айлары аралығында кездесетіні хабарланған. Личинкалар өмір сүруі үшін жағалауға жақын болуы керек, себебі шұңғыр балығы осы ортада ғана тіршілік ете алады. Егер личинка ашық мұхитта планктонмен таралып кетсе, онда балықтың тірі қалуы күмәнді. Личинкалардың жағалауға жақын қалу үшін қандай бейімделу қабілеттері бар екені және оларға қоршаған орта факторларының қандай әсері тиетіні әлі анықталған жоқ.