Элкмонт: Таулы өзен алқабының тарихы мен қазіргі жағдайы
Elkmont, Tennessee
Элкмонт, Теннессидегі Ұлы Түтін Тауларындағы тарихи аймақ. Көшпенділер, орман шаруашылығы және курортты қала ретінде дамыған. Бүгінде ұлттық саябақтың бөлігі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Элкмонт – АҚШ-тың Теннесси штатында, Севьер округіне қарасты Ұлы Түтінді таулардың Литл Ривер аңғарының жоғарғы бөлігінде орналасқан аймақ. Тарихы бойында бұл аңғарда пионерлік Аппалачи қауымы, орман шаруашылығы қаласы және курорттық қауым өмір сүрген. Бүгінде Элкмонтта үлкен кемпинг, рейнджерлер станциясы және Ұлы Түтінді таулар ұлттық паркінің күтуіндегі тарихи аудан бар. Little River Lumber Company 1908 жылы Литл Ривер және Джейкс Крик аймақтарындағы орман шаруашылығы операциялары үшін Элкмонт қаласын құрды. 1910 жылға қарай компания Ноксвиллден келген аң аулау және балық аулауды ұнататын адамдарға жер участаларын сата бастады, олар орман шаруашылығы қаласының оңтүстігінде "Аппалачи клубын" құрды. 1912 жылы Элкмонтқа қарап тұратын төбеде курорттық қонақ үй – Уондерленд Парк қонақ үйі салынды. 1919 жылы Ноксвилл бизнесмендерінің тобы Уондерлендті сатып алып, "Уондерленд клубын" құрды. Келесі екі онжылдық ішінде Аппалачи клубы мен Уондерленд клубы Шығыс Теннессидің бай адамдары жиналатын және әлеуметтесетін элиталық демалыс орындарына айналды.
Elkmont is a region situated in the upper Little River valley of the Great Smoky Mountains of Sevier County, in the U. S. state of Tennessee. Throughout its history, the valley has been home to a pioneer Appalachian community, a logging town, and a resort community. Today, Elkmont is home to a large campground, ranger station, and historic district maintained by the Great Smoky Mountains National Park. The Little River Lumber Company established the town of Elkmont in 1908 as a base for its logging operations in the upper Little River and Jakes Creek areas. By 1910, the company began selling plots of land to hunting and fishing enthusiasts from Knoxville, who established the "Appalachian Club" just south of the logging town. In 1912, a resort hotel, the Wonderland Park Hotel, was constructed on a hill overlooking Elkmont. A group of Knoxville businessmen purchased the Wonderland in 1919 and established the "Wonderland Club." Over the next two decades, the Appalachian Club and Wonderland Club evolved into elite vacation areas where East Tennessee's wealthy could gather and socialize.
География
Елкмонт тар, бірақ салыстырмалы түрде тегіс аңғарда орналасқан, оны Кішкентай Өзен мен Джейкс-Крик суларының қосылуы құрайды. Аңғарды барлық жағынан тік тік беткейлер қоршап тұрады, батысында Мейгс тауы, шығысында Шугарленд тауы, солтүстігінде Коув тауы көтеріледі. Оңтүстікке қарай Бланкет тауы, одан әрі Клинманс Домы мен Коллинз тауының етегі жатыр. Кішкентай Өзеннің бастауы Элькмонттан шамамен бес миль жоғары, Клинманс Домының беткейінде орналасқан. Ол Үш Шатыр деп аталатын жерде бірнеше кішігірім арналармен қосылғанға дейін кішкентай ағыс ретінде басталады. Бір шақырымнан астам қашықтықта өзен күш жинап, Мейгс Пост Пронг, Роф Крик және Фиш Камп Пронг суларын сіңіріп, содан кейін Елкмонтта Джейкс-Крикпен бірігеді. Елкмонттан кейін өзен батысқа қарай бұрылып, "Y" деп аталатын танымал жүзу орынындағы Ортаңғы Пронгпен қосылады. Тарихи тұрғыдан Елкмонт үш бөлікке бөлінген. Wonderland Club бөлігі – Wonderland қонақ үйі мен оған іргелес коттедждердің бұрынғы орны – Елкмонттың солтүстік-шығыс бөлігіндегі төбеде орналасқан. Бір кезде Кішкентай Өзен Ағаш Өңдеу Компаниясының қалашығы болған Elkmont кемпингі мен рейнджер станциясы орналасқан бөлік, Кішкентай Өзен мен Джейкс-Крик сағасының солтүстігінде, Елкмонттың орталығында жатыр. Аппалачи клубының бөлігі негізінен Елкмонттың оңтүстік бөлігінде, Кішкентай Өзен мен Джейкс-Крик сағасының оңтүстігінде орналасқан. Аппалачи клубының бөлігі үш кішігірім бөлікке бөлінеді: "Дейзи Таун" Джейкс-Крик пен Аюдың Жыны (Bearwallow Branch) арасында, "Сосиети Хилл" Джейкс-Крик жағалауы бойымен оңтүстікке қарай, және "Миллионерлер қатары" Кішкентай Өзен жағалауы бойымен шығысқа қарай. Өзен аңғарында пайда болған шағын қоғамды қарапайым "Кішкентай Өзен" деп атаған. Көптеген Аппалачи қоғамдары сияқты, Кішкентай Өзен тұрғындары да өзін-өзі қамтамасыз етуге негізделген ауыл шаруашылығы экономикасын дамытты. Көптеген тұрғындар жүгері мен алма өсіріп, бал алу үшін ара шаруашылығымен айналысты. Джейкс-Крик бойында бірнеше диқандық ұңғылар пайда болды. Елкмонтта пионерлік кезеңнен тек екі құрылыс сақталған: Авент кабинасы (шамамен 1850 жылы салынған) және Леви Трентэм кабинасы (шамамен 1830 жылы салынған). Бастапқыда Ownby отбасы салған Авент кабинасы 1918 жылы белгілі Нэшвилл суретшісі Майна Авенттің отбасына сатылды, ол оны 1940 жылға дейін өнер студиясы ретінде пайдаланды. Леви Трентэм кабинасы бастапқыда Джейкс-Крик өзенінің жоғарғы ағысында орналасқан және 1932 жылы қонақ үй ретінде пайдалану үшін Аппалачи клубының Дейзи Таун бөліміне көшірілді. Сот судьялары Ноксвиллдің танымал заңгері Фостер Арнеттпен кездесті, ол оларды нағыз тау адамымен таныстырғысы келді. Фостер екі судьяны Леммен кездесуге алып келді, бірақ Лем олармен кездеспейтінін анықтады. Фостер Лемнің есігін қағып, оған екі Жоғарғы Сот судьясы кездесуге келгенін хабарлағанда, Лем оларға үйге кіруге рұқсат бермейтінін айтты. Судьялар Лемнің олармен кездесуден бас тартқанын ұнатып, оларға "жоқ" деп айтатын жалғыз адам оның екенін білді, мұндай жағдайға олар сирек тап болатын. Бұл оқиға Жоғарғы Сот судьялары арасында көп жылдар бойы айтылып келді. Оунби 1984 жылы қайтыс болды, ол Cades Cove сыртындағы парктің соңғы өмір бойы жалға алған адамы болды.
Elkmont is situated in a narrow but relatively flat valley created by the junction of Little River and Jakes Creek. Steep ridges surround the valley on all sides, with Meigs Mountain rising to the west, Sugarland Mountain rising to the east, and Cove Mountain rising to the north. To the south is Blanket Mountain, with the slopes of Clingmans Dome and Mount Collins beyond. The source of Little River is approximately five miles above Elkmont along the slopes of Clingmans Dome, where it begins as a small trickle before its confluence with several smaller streams at an area known as Three Forks. In just over a mile, the river gains strength as it absorbs Meigs Post Prong, Rough Creek, and Fish Camp Prong before its junction with Jakes Creek at Elkmont. Just beyond Elkmont, the river turns sharply to the west toward its junction with Middle Prong at a popular swimming area known as the "Y". Historically, Elkmont has been divided into three sections. The Wonderland Club section—the former location of the Wonderland Hotel and associated cottages—crowns a hill in the northeastern part of Elkmont. The section containing the Elkmont campground and ranger station—which was once home to the Little River Lumber Company logging town—is located at the center of Elkmont, north of the confluence of Little River and Jakes Creek. The Appalachian Club section is located primarily in the southern part of Elkmont, south of the confluence of Little River and Jakes Creek. The Appalachian Club section is divided into three smaller sections—"Daisy Town" between the mouths of Jakes Creek and Bearwallow Branch, "Society Hill" further south along the banks of Jakes Creek, and "Millionaires' Row" further east along the banks of Little River. The small community that developed in the valley was known simply as "Little River". Like most Appalachian communities, the residents of Little River developed a subsistence agricultural economy. Most residents grew corn and apples and kept bees for honey. Several gristmills arose along Jakes Creek. Only two structures remain from the pioneer period in Elkmont: the Avent cabin (constructed c. 1850) and the Levi Trentham cabin (constructed c. 1830). Originally built by the Ownby family, the Avent cabin was sold in 1918 to the family of noted Nashville artist Mayna Avent, who used it as an art studio until 1940. The Levi Trentham cabin was originally located in the upper reaches of Jakes Creek and was moved to the Appalachian Club's Daisy Town section in 1932 for use as a guest house. The justices were visiting a prominent Knoxville lawyer, Foster Arnett, who wanted to introduce them to a real mountain man. Foster led the two justices up the trail to meet Lem only to discover Lem would not meet with the two men. When Foster knocked on Lem's door and announced that he had two Supreme Court Justices outside who wanted to meet him, Lem simply replied that they were not welcome to come in the cabin. The justices loved that Lem had refused to meet them because he was the one person who would tell them no, something they seldom found. Reportedly the story was one shared for years among the justices on the Supreme Court. Ownby died in 1984, the last of the park's lifetime lessees outside of Cades Cove.
Ағаш кесу дәуірі
1880 жылдары Ноксвилл кәсіпкері Джон Л. Инглиш Джейкс Крик бойында шағын масштабты орман шаруашылығы жобасын бастады. Жылқыларды Ноксвиллдің шетіндегі ағаш кесетін тісқабысқа тасымалдау үшін Инглиш Литтл өзені бойында бірнеше су тоғандары салды. Жылқыларды жылжытуға дайын болған кезде, осы тоғандардың шлюздері ашылып, құйылыс жылқыларды ағыс бойымен алып кететін. Инглиш орташа пайда тапқанмен, 1900 жылға қарай, мүмкін 1899 жылы Литтл өзеніндегі апатты су тасқынынан кейін оның кәсібі тоқтап қалды. 1901 жылы Пенсильвания кәсіпкері, полковник Уилсон Б. Таунсенд Литтл өзені бойындағы жерді сатып алып, Литтл Ривер Орман Шарұашылығы компаниясын құрды. Таунсенд Тукаличи Ковта ленталы ара тісқабыс фабрикасын құрып, кейіннен оның атын алған қаланың негізін қалады. Судың құбылмалы тау ағындарына тәуелді болатын су тоғандарының орнына, Таунсенд компанияның Тукаличидегі тісқабысы мен өзеннің жоғарғы ағысы арасында теміржол құрды, ол Үш салалы аймаққа дейін (өзен Балық лагерінің саласы мен Қатаң ағынды сіңіретін жерге) созылды. Кейін теміржол Уолландқа дейін ұзартылып, Мэривилл мен Ноксвиллмен байланыстырылды. Теміржолда 10 Shay локомотиві жылқыға толы платформаларды өзен бойында жылжыту үшін пайдаланылды. Ең тік беткейлерден ағаштарды сүйреп әкелу үшін орман шаруашылығына арналған скиддерлер қолданылды. Орман шаруашылығы жұмыстары жүрген сайын, лагерьді оңтүстікке қарай таудың биік беткейлеріне көшіру қажет болды. Компания бұл жұмысты жылқыларды теміржол платформаларына тиеп, оларды кран көмегімен алдын ала салынған негіздерге жылжыту арқылы іске асырды. Жылқы лагерлері көшіп кеткенімен, Элкмонт Литтл Ривер аңғарының жоғарғы бөлігіндегі компанияның негізгі базасы болып қала берді. 1926 жылы Таунсенд Литтл Ривер Орман Шарұашылығының көп бөлігін жаңа құрылған Ұлы Смоки Таулары Паркі Комиссиясына сатты, бірақ оған келесі он жылдың көп бөлігінде орман шаруашылығын жалғастыруға рұқсат берілді. 1939 жылы компания жұмысын тоқтатқан кезде, ол 750 миллион кубометр (1.8 миллион м3) ағаш өндірді. 1960 жылдары парк қызметі бұрынғы орман шаруашылығы қалашығының орнына қазіргі кемпингті салды. Элкмонттың орман шаруашылығы кезеңінен көп нәрсе қалмады, бірақ кейінгі курорттық коттедждердің үшеуі (Аддикс және Майо коттедждері қоса алғанда) Литтл Ривер Орман Шарұашылығы компаниясының жылқылары болып өзгертілген деп саналады. 1910 жылы Ноксвиллдің аң аулау және балық аулауды ұнататын бай тобы Аппалачи клубын құрып, қазір Литтл Ривер мен Джейкс Крик сағасының оңтүстігіндегі "Дейзи Таун" деп аталатын жерді сатып алды. Олар Аппалачи клубы үйін қонақ үй ретінде пайдалануға арнады. Бірнеше жыл ішінде клубтың бірнеше мүшесі коттедждер салды, ал клуб Ноксвиллдің элитасы үшін таулық демалыс орнына айналды. Аппалачи клубына мүше болу өте қиын болғандықтан, бірнеше бас тартқан ноксвиллиандар Уодерленд қонақ үйінің жерін сатып алып, 1919 жылы Уодерленд клубын құрды. Қонақ үймен бірге төбеде 10-ға жуық коттедж салынды.
In the 1880s, Knoxville businessman John L. English began a small scale logging project along Jakes Creek. To transport the logs to a sawmill on the outskirts of Knoxville, English constructed a series of splash dams along Little River. When the logs were ready to be moved, the floodgates of these dams were opened, and the rushing torrent carried the logs downstream. While English managed a moderate profit, his venture had folded by 1900, possibly because of a disastrous flood along Little River in 1899. In 1901, Pennsylvania entrepreneur Colonel Wilson B. Townsend purchased of land along Little River and established the Little River Lumber Company. Townsend set up a band saw mill in Tuckaleechee Cove, laying the foundation for the town that would later bear his name. Rather than splash dams, which are at the mercy of the volatile mountain streams, Townsend constructed a logging railroad between the company's sawmill in Tuckaleechee and the river's upper reaches, all the way to the Three Forks area (where the river absorbs Fish Camp Prong and Rough Creek). The railroad was later extended to Walland, connecting it to Maryville and Knoxville. The railroad employed 10 Shay engines to move the log filled flatcars along the river valley. Logging skidders were used to pull trees from the steeper slopes. As logging operations progressed, it became necessary to move the camp higher up the mountain slopes to the south. The company managed this by loading the shanties onto railroad flatcars and moving them to pre constructed foundations using a logging crane. Although the logging camps moved, Elkmont remained the company's primary base of operations in the upper Little River valley. In 1926, Townsend sold most of his Little River Lumber tract to the newly created Great Smoky Mountains Park Commission, although he had been given permission to continue logging for most of the next decade. By the time the company ceased operations in 1939, it had produced 750 million board feet (1.8 million m3) of lumber. In the 1960s, the park service built the current campground over the site of the former logging town. Little remains from Elkmont's logging period, although three of the later resort cottages (including the Addicks and Mayo cabins) are believed to have been modified Little River Lumber Company shanty houses. In 1910, an affluent group of Knoxville hunting and fishing enthusiasts formed the Appalachian Club and purchased what is now "Daisy Town" south of the confluence of Little River and Jakes Creek. They built the Appalachian Clubhouse for use as a lodge. Within a few years, several club members built cottages, and the club evolved into a mountain getaway for Knoxville's elite. As membership in the Appalachian Club proved remarkably difficult to obtain, several rejected Knoxvillians purchased the Wonderland Hotel site and formed the Wonderland Club in 1919. Along with the hotel, 10 or so cottages were erected on the hill.
Ұлттық парк қозғалысы
1920 жылы Уиллис П. Дэвис және оның әйелі Энн, Елкмонтта жазғы үйіне ие болғаннан кейін, Йеллоустоунға сапардан оралған соң Смоки тауларында ұлттық саябақ құру туралы идеяны көтерді. Дэвистер бұл идеяны Ноксвиллдегі ықпалды достарымен бөліссе де, бастамашылық танытқан Элкмонттағы үй иесі Дэвид Ч. Чепмен болды. Ноксвиллдегі кәсіпкерлер ұлттық саябақтың пайдасын тез түсініп, федералды және штаттық үкіметтерге лобби жасауды бастады. АҚШ үкіметі Теннесси және Солтүстік Каролина штаттары жерді сатып алған жағдайда ғана ұлттық саябақ құруға келіскен соң, Ноксвилл Теннесси штатының заң шығарушы органына бағытталған қарқынды лоббилік науқанды жүргізді. 1925 жылы Чепмен парк идеясын қолдау үшін Елкмонтта заң шығарушылардың тобын қабылдады. Келесі жылы полковник Таунсенд алғашқы сатылымды жасады. Елкмонт саябақ қозғалысының бастауы болғанымен, мұнда саябаққа қарсы күшті оппозиция да болды. Таунсенд жерді сатып алғаннан кейін көп ұзамай, Литтл Ривер Ламбер компаниясының адвокаты Джим Райт Элкмонтта адвокаттар, кәсіпкерлер және тау тұрғындарынан тұратын әртүрлі топты жинап, ұлттық саябақ емес, ұлттық орман құруды ұсынды. Райт сонымен қатар Смоки тауларының қырларымен кең көлемде жол салу науқанын ұсынды, бұл жердің құнын арттыруға бағытталған болатын. Көп жағдайда Райттың күш-жігерінің нәтижесінде, Смокидегі жерді сатып алуға рұқсат беретін бастапқы заң жобасы Элкмонтты мәжбүрлі сатып алудан (eminent domain) босатып алды. Үй иелері өмір бойына жалға алу құқығына ие болып, үйлерін жарты бағаға сатуға мүмкіндік беретін ережеге қол жеткізді.
In 1920, Willis P. Davis and his wife Anne, who owned a summer cottage at Elkmont, began to suggest an idea for a national park in the Smokies after a visit to Yellowstone. While the Davises merely suggested the idea to influential friends in Knoxville, it was another Elkmont cottage owner, David C. Chapman, who took the initiative. Business owners in Knoxville quickly saw the benefits of a national park and began lobbying federal and state governments. After the U. S. government agreed to establish the national park if the states of Tennessee and North Carolina purchased the land, Knoxville began an intensive lobbying campaign aimed at the Tennessee legislature. In 1925, Chapman hosted a group of legislators at Elkmont to promote the park idea. The following year, Colonel Townsend made the initial sale. While Elkmont was the birth of the park movement, it was also home to one of the strongest anti park movements. Shortly after the Townsend purchase, an attorney for Little River Lumber Company named Jim Wright rallied a hodge podge group of attorneys, businessmen, and mountaineers at Elkmont to propose the establishment of a national forest rather than a national park. Wright also proposed a massive road building campaign across the crest of the Smokies in hopes of increasing the land's value. Largely because of Wright's efforts, the initial bill allowing for the purchase of land in the Smokies exempted Elkmont from eminent domain. Cottage owners managed to gain a provision that allowed them to sell their cottages at half price in exchange for lifetime leases.
Тарихи ғимараттар
Электр энергиясын жақсырақ қамтамасыз ету және электрмен жабдықтаушы мекемеге өмір бойы жалға алу мерзімі бітіп бара жатқан жалдамашылардың азаюының орнына тұрақты клиенттер ағынын қамтамасыз ету мақсатында, Аппалачиан клубының көпшілік бөлігі өмір бойына жалға алу шартын 20 жылдық мерзімге ауыстыруға келісті. Жалға алу шарттарын жаңаруға кепілдік берілді, және бұл 1952 және 1972 жылдары орындалды. Алайда, экологиялық ұйымдардың, әсіресе Сьерра клубының ықпалымен 1992 жылғы жаңару орын алмады. «Wonderland» қонақ үйі мен Элкмонттағы шағын коттедждер (2001 жылға дейін жалға алынған екі коттеджден басқа) Ұлттық саябақтар қызметіне қайтарылды. Саябақтың 1982 жылғы Бас жоспарында табиғаттың бұрынғы қалпына келуіне мүмкіндік беру үшін барлық құрылыстарды бұзу көзделген. Бірақ 1994 жылы «Wonderland» қонақ үйі мен бірнеше шағын коттедждер Ұлттық тарихи орындар тізіміне енгізіліп, оларға ерекше мәртебе берілді. Осы құрылыстардың тағдыры туралы дереу пікірталас туды. 2005 жылы «Wonderland» қонақ үйі құрылымдық ақаулар салдарынан құлап түсті. Қонақ үйдің тарихи құндылығы бар деп саналған бөліктері алынып, қалғандары тазартылды, нәтижесінде тек қосымша ғимарат пен мұржа қалды. 2016 жылдың мамыр айында қосымша ғимарат өрттен қирады. 2009 жылғы Элкмонт бойынша Қоршаған ортаға тигізетін әсер туралы соңғы есепте Ұлттық саябақтар қызметі Аппалачиан клубының үйін және Аппалачиан клубы бөліміндегі 18 кабинаны қалпына келтіру жоспарларын жариялады. Қалған құрылыстар мұқият құжатталып, 2018 жылы алынып тасталды, бірақ көптеген мұржалар әлі де тұр. Құрылыстардың ішінде Аппалачиан клубының үйі (1934 жылы салынған, 1932 жылы өртенген ескі үйдің орнына), Леви Трентэм кабинасы (Элкмонттағы ең көне сақталған құрылыс, 1830 жылы салынған), Аддикс кабинасы және Майо кабинасы (екеуі де ағаш компаниясының уақытша тұрғындары немесе «жинақталған» үйлер) және «Адамсыз Жұден» деп аталатын балалар ойын үйі бар. Көптеген коттедждер 1910-1930 жылдар аралығында салынған және келесі онжылдықтарда бірнеше рет жөнделген (көптеген верандалар 1970 жылдары қосылған). Коттедждер әдетте тік бұрышты каркасты құрылысқа ие, сыртқы жағы тақта және балтамен қапталған, бірақ Смит кабинасы мен Леви Трентэм кабинасы – ерекше жағдай, олар ағаштан жасалған.
To gain better electricity service and to assure the electric utility a steady supply of customers instead of a slow attrition of expiring lifetime leaseholders, most of the Appalachian Club members agreed to convert their lifetime leases to 20 year leases. There was assurance of lease renewals, and this occurred in both 1952 and 1972. Under the influence of environmental groups, especially the Sierra Club, the 1992 renewal did not occur. The Wonderland Hotel and the rustic cottages at Elkmont (other than two cottages which kept leases expiring in 2001) reverted to the National Park Service. The park's 1982 General Management Plan calls for all structures to be removed to allow nature to reclaim the affected areas. However, in 1994, the Wonderland Hotel and several of the rustic cottages were placed on the National Register of Historic Places, giving them a special status. A debate immediately ensued over the fate of these structures. In 2005, the Wonderland Hotel collapsed from a structural failure. Parts of the hotel deemed to have historical value were removed and the rest cleared, leaving only the annex and a chimney. In May 2016 the annex suffered a devastating fire. In its 2009 Final Environmental Impact Statement for Elkmont, the National Park Service announced plans to restore the Appalachian Clubhouse and 18 cabins in the Appalachian Club section. The remaining structures were carefully documented and removed in 2018, but many chimneys remain. The structures include the Appalachian Clubhouse (built in 1934 to replace the original, which had burned in 1932), the Levi Trentham cabin (Elkmont's oldest surviving structure, built in 1830), the Addicks cabin and Mayo cabin (both believed to be modified lumber company shanties, or "set" houses), and a children's playhouse known as "Adamless Eden." Most of the cottages were built between 1910 and 1930 and renovated numerous times over subsequent decades (many of the porches were added in the 1970s). The cottages are typically of balloon frame construction with board and batten exteriors, the exceptions being the Smith cabin and the Levi Trentham cabin, which are log cabins.