Кіріспе
Индиана штатындағы Лафайет қаласы (, /l/ɑː/f/iː/'/ɛ/t/, /,/l/æ/f/ / LAHfeeET, LAFeeET) – Индиана штатының Типпеканоу округінің орталығы. Бұл қала Индианаполистен солтүстік-батысқа қарай 101 км (63 миль), ал Чикагодан оңтүстік-шығысқа қарай 201 км (125 миль) қашықтықта орналасқан. 2020 жылғы халық санауы бойынша Лафайеттің халқы 70 783 адамды құрады. Уабаш өзенінің қарсы жағындағы Вест-Лафайеттеде Пердью университеті орналасқан, ол екі қаланың да дамуына зор үлес қосады. Екеуі де 2020 жылы 235 066 тұрғыны бар Лафайетт қалалық аймағының ядросын құрайды. Лафайет 1825 жылы Уабаш өзенінің оңтүстік-шығыс жағалауында, өзеннің кемелер үшін жүзбейтін жеріне жақын салынды. Алайда, француз бекінісі мен сауда орталығы 1717 жылдан бері қарсы жағалауда, үш шақырым төменде орналасқан. Қала француз генералы, Американ революциясының батыры маркиз де Лафайеттің құрметіне аталған.
the city in Indiana
Lafayette (,/l//ɑː//f//iː/'/ɛ//t//, /,/l//æ//f// / LAHfeeET, LAFeeET) is a city in and is the county seat of Tippecanoe County, Indiana, United States, located 63 mile (101 km) northwest of Indianapolis and 125 mile (201 km) southeast of Chicago. According to the 2020 census, the population of Lafayette was 70,783. West Lafayette, on the other side of the Wabash River, is home to Purdue University, which contributes significantly to both communities. Together, they form the core of the Lafayette metropolitan area, which had a population of 235,066 in 2020. Lafayette was founded in 1825 on the southeast bank of the Wabash River near where the river becomes impassable for riverboats upstream, though a French fort and trading post had existed since 1717 on the opposite bank and three miles downstream. It was named for the French general Marquis de Lafayette, a Revolutionary War hero.
Тарих
Еуропалық зерттеушілер бұл аймаққа келгенде, мұнда Майами тайпасының Ouiatenon немесе Weas деп белгілі болған американдықтар тұрған. 1717 жылы француз үкіметі Уабаш өзенінен өте, қазіргі Лафайеттен оңтүстікке қарай 5 шақырым жерде Fort Ouiatenon бекінісін салған. Бұл бекініс тері сатушылардың, саудагерлердің және үндістердің сауда орталығына айналды. Әр жылғы күзде «Аңшылар айының тойы» деп аталатын қайта жаңғырту және фестиваль өткізіледі. Лафайетт қаласын 1825 жылғы мамыр айында саудагер Уильям Дигби құрған. Келесі жылы ол жаңа құрылған Типпеканоу округінің орталық қаласы болып тағайындалды. Басқа шекаралық қалалар сияқты, Лафайетт те американдық революциялық соғыста Джордж Вашингтонның армиясына көмек көрсеткен француз офицері генерал Лафайеттің құрметіне аталған. Лафайет 1824 және 1825 жылдары АҚШ-ты аралап көрді. Лафайетт алғашқыда Уабаш өзеніндегі кеме қатынасының орталығы болды. 1838 жылы алғашқы АҚШ патент комиссары Генри Ливитт Эллсворт аймақты қоныстандыруды ынталандыру үшін «Жоғарғы Уабаш, Индиана алқабы және оның ауыл шаруашылығының артықшылықтары туралы кеңестер» атты кітапша жариялады. 1845 жылы Эллсворт Лафайетт маңындағы жерлерді сатып алып, Коннектикуттан көшіп келіп, жер сатуын қадағалады. 1847 жылы Эллсворт өзінің жерін сатып алуға фермерлерді іздеп, хабарлама таратты. Ол 1851 жылғы сәуірде Типпеканоу округінің ауыл шаруашылығы қоғамының президенті болды, бірақ «Йель тобы» деп аталған жергілікті наразылықтарға қарамастан, сол жылы Индиана штатының өкілдер палатасына сайлауда жеңіліске ұшырады. Эллсворт көшесі мен Эллсворт тарихи ауданы оның құрметіне аталған. 1840 жылдары Уабаш және Эри каналы сауданы дамытып, Лафайеттің аймақтық маңыздылығын арттырды. 1850 жылдары теміржолдар қалаға келді, оны басқа ірі нарықтармен байланыстырды. Монон теміржолы Лафайетті Индиананың басқа аймақтарымен қосты. Лафайетте 17 тамыз 1859 жылы АҚШ-та әуе поштасын алғаш рет ресми жеткізу орын алды, ол кезде Джон Уайз Лафайетт сот алаңынан шарды ұшырды. Уайз Нью-Йоркке жетуді жоспарлаған, бірақ ауа райының нашарлығы салдарынан шар Индиана штатының Кроуфордсвилл қаласының жанына құлап, пошта соңғы пунктіне пойызбен жеткізілді. 1959 жылы АҚШ пошта қызметі оқиғаның 100 жылдығына арналған 7 центтік әуе пошта маркасын шығарды.
География
Лафайетт Фэрфилд және Уиа округтерінде орналасқан. 2010 жылғы халық санауы бойынша Лафайеттің жалпы ауданы 27,74 шаршы миль (72 км2) құрайды, оның барлығы құрлық.
Климат
Соңғы жылдары Лафайеттеде температура қаңтар айындағы орташа ең төменгі температурадан шілде айындағы ең жоғары температураға дейін ауытқып келді, бірақ 1985 жылғы қаңтарда және 1994 жылғы қаңтарда рекордтық ең төменгі температура тіркелді; ал 1988 жылғы маусымда рекордтық ең жоғары температура тіркелді. Орташа айлық жауын-шашын ақпан айында ең аз, маусым айында ең көп болды.
Демография
Лафайет – Лафайет-Франкфорт CSA-ның ірі қаласы, бұл біріктірілген статистикалық аймақ Лафайет қалалық аймағын (Бентон, Кэрролл және Типпеканоу округтері) және Франкфорт шағын қалалық аймағын (Клинтон округі) қамтиды. 2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша аймақтың жалпы халқы 212 408 адамды құрады.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы АҚШ халық санағы бойынша қалада 67 140 адам, 28 545 үй шаруашылығы және 15 863 отбасы болды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. Тұрғын үй бірліктерінің орташа тығыздығы да көрсетілмеген. Қаланың нәсілдік құрамы: 74,2% ақ нәсілді, 11,2% афроамерикалық, 0,4% американдық үндістер, 1% азиялық, 0,0% басқа нәсілдер және 2,7% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын халықтың 16,3% -ы испан немесе латын американдықтарды құрады. 28 545 үй шаруашылығының 29,4% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 36,7% -ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 13,7% -ы күйеуі жоқ әйелдер, 5,2% -ы күйеуі жоқ ерлер, ал 44,4% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 34,9% жеке адамдардан тұрады, ал 9% -ында 65 жастан асқан жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,30 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 3,00 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 31,9 жас. Тұрғындардың 23,8% -ы 18 жасқа дейін, 12,9% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 29,9% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 22,2% -ы 45 пен 64 жас аралығында және 11,3% -ы 65 жастан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 48,7% ер адам және 51,3% әйел адам.
2000 жылғы халық санағы
2000 жылғы АҚШ халық санағы бойынша, қалада 56 397 адам, 24 060 үй шаруашылығы және 13 666 отбасы болды. Халық тығыздығы анықталған жоқ. 25 602 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 88,91% ақ нәсілді, 3,22% афроамерикалық, 0,37% американдық үндістер, 1,22% азиялық, 0,04% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 4,61% басқа нәсілдер және 1,62% екі немесе одан көп нәсілдердің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 9,11% құрады. 24 060 үй шаруашылығының 27,0% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады; 42,5% - бірге тұратын некедегі жұбайлар; 10,2% - күйеуі жоқ әйелдер басқарады; ал 43,2% - отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 33,2% жеке адамдардан тұрады, ал 9,4% - 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,31 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,98 адамды құрады. Қала халқының 23,2% 18 жасқа дейінгілер, 14,2% - 18-ден 24 жасқа дейінгілер, 31,3% - 25-тен 44 жасқа дейінгілер, 19,3% - 45-тен 64 жасқа дейінгілер және 12,0% - 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендерді құрады. Орташа жас 32 жас. Әр 100 әйелге 97,7 еркек шақтандырылған. 18 жастан асқан әр 100 әйелге 95,3 еркек шақтандырылған. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 35 859 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 45 480 доллар болды. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 32 892 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 23 049 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 19 217 доллар болды. Отбасылардың 8,0% және халықтың 12,1% кедейлік шегінен төмен тұрады, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 15,8% және 65 жастан асқандардың 4,6% кіреді.
Үкімет
Үкімет қала әкімінен – қала бойынша жалпы дауыс беру арқылы сайланатын – және тоғыз мүшеден тұратын қалалық кеңестен құралады. Алтысы жеке округтерден, ал үшi – жалпы сайлау арқылы сайланады.
Қоғамдық
Лафайеттегі K-12 мемлекеттік білім беруді Лафайет мектеп корпорациясы қамтамасыз етеді. Типпеканое мектеп корпорациясы сондай-ақ жақын маңдағы округтік мектептерді басқарады. Жаңа қоғамдық мектеп – Болл мемлекеттік университетінің демеушілігімен ашылған, Лафайеттің солтүстік жағында орналасқан ақысыз бастауыш чартерлік мектеп; ол 2016 жылы жабылды. Beacon Academy – Лафайет мектеп корпорациясы басқаратын, Батыс Лафайетте орналасқан чартерлік мектеп; ол 2018 жылы жабылды.
Әуежай
Лафайетт қаласының шегінде әуежайлар жоқ. Ең жақын жалпы авиациялық әуежайы – Батыс Лафайеттедегі Пурду университеті әуежайы (LAF). Қазіргі таңда жоспарланған рейстері бар ең жақын коммерциялық әуежай – Индианаполис халықаралық әуежайы (IND), ол Индианаполисте Лафайеттен оңтүстік-шығысқа қарай шамамен 97 километр (60 миль) қашықтықта орналасқан.
Темір жолдар
Ұлттық жолаушылар теміржол жүйесі «Амтрак» Лафайетте қаласына «Кардинал» пойзы арқылы Чикаго, Вашингтон және Нью-Йорк қалаларына жолаушылар тасымалдау қызметін ұсынады. «Норфолк Оңтүстік», «CSX», «Канкаки, Бивервилл және Оңтүстік темір жолы», сондай-ақ «Толедо, Пеория және Батыс темір жолы» («RailAmerica») жүк тасымалдау қызметін жүзеге асырады. Көптеген теміржол желілері бастапқыда қала ортасынан өтіп, 1990 жылдардың ортасында Уабаш өзені бойындағы теміржол дәлізіне бағытталды.