Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Lisp бағдарламалау тілі жүйесі
Lisp programming language system
Компьютерлік бағдарламалауда Franz Lisp – Калифорния университеті, Берклиде (UC Berkeley, UCB) профессор Ричард Фатеман және бірнеше студенттер жасаған, негізінен Maclisp-ке негізделген және Digital Equipment Corporation (DEC) VAX мини-компьютері үшін Berkeley Software Distribution (BSD) арқылы таратылған, қолданыстан тоқтатылған Lisp бағдарламалау тілі жүйесі. BSD жинағының танымалдылығын пайдалана отырып, Franz Lisp 1970 және 1980 жылдары ең көп тараған және қолданылған Lisp жүйесі болды деуге болады. Атауы композитор және пианист Франц Листтің есімімен байланысты, оның атымен ойын жасалған. Ол VAX жүйесінде Macsyma компьютерлік алгебра жүйесін іске қосу үшін арнайы құрылған. Жоба 1978 жылдың соңында басталды, UC Беркли алғашқы VAX 11/780 (Ernie CoVax деп аталды, Ernie Kovacs есімімен аталып, UCB-де әдемі аттары бар көптеген жүйелердің біріншісі) алғаннан кейін көп ұзамай. Franz Lisp білім беру мекемелеріне ақысыз ұсынылды, сондай-ақ VAX VMS-де жұмыс істейтін Беркли Unix эмуляторы Eunice арқылы да таратылды.
In computer programming, Franz Lisp is a discontinued Lisp programming language system written at the University of California, Berkeley (UC Berkeley, UCB) by Professor Richard Fateman and several students, based largely on Maclisp and distributed with the Berkeley Software Distribution (BSD) for the Digital Equipment Corporation (DEC) VAX minicomputer. Piggybacking on the popularity of the BSD package, Franz Lisp was probably the most widely distributed and used Lisp system of the 1970s and 1980s. The name is a pun on the composer and pianist Franz Liszt. It was written specifically to be a host for running the Macsyma computer algebra system on VAX. The project began at the end of 1978, soon after UC Berkeley took delivery of their first VAX 11/780 (named Ernie CoVax, after Ernie Kovacs, the first of many systems with pun names at UCB). Franz Lisp was available free of charge to educational sites, and was also distributed on Eunice, a Berkeley Unix emulator that ran on VAX VMS.
Тарих
Франц Лисп құрылған кезде Macsyma компьютерлік алгебра жүйесі негізінен DEC PDP 10 компьютерінде жұмыс істеді. Бұл компьютердің шектеулі адрестік кеңістігі қиындықтар тудырды. Көтерілген түзетулерге Maclisp-ті Multics немесе Lisp машиналарына порттау кірді, бірақ олар сәтті болған жағдайда да, бұл тек Массачусетс технология институтының (MIT) шешімі болар еді, себебі бұл машиналар қымбат және сирек кездесетін. Франц Лисп – Lisp машиналары ортасынан тыс, ірі Lisp бағдарламаларын іске қосуға мүмкіндік беретін алғашқы құрылымдық шешім болды; сол кезде Macsyma өте ірі бағдарлама саналды. Франц Лиспке портталғаннан кейін Macsyma шамамен 50 сайтқа MIT-нің Macsyma-ны меншікке алуға бағытталған мүддесімен шектелген лицензия бойынша таратылды. Франц Лиспте жұмыс істейтін VAX Macsyma Vaxima деп аталды. Symbolics Inc. Macsyma-ның коммерциялық құқықтарын MIT-ден сатып алып, оны Lisp машиналарымен бірге сату үшін, ақырында Macsyma-ны DEC VAX және Sun Microsystems компьютерлерінде де сатуға мәжбүр болды, сондай-ақ Франц Лиспті пайдалану үшін Калифорния университетіне роялти төледі. VAX үшін басқа Lisp жүзеге асырылымдары: MIT-нің NIL (толыққанды жұмыс істемейтін), Юта университетінің Portable Standard Lisp, DEC-тің VAX Lisp, Xerox-тың Interlisp VAX және Le Lisp. 1982 жылы Франц Лиспті Motorola 68000 процессорына порттау жұмысы басталды. Атап айтқанда, ол SunOS деп аталатын Беркли бағдарламалық таратуының (BSD) Unix нұсқасын қолдайтын Sun Microsystems жасаған Sun 1 прототипіне портталды. 1986 жылы Пердью университетінде Франц Лисп CCI Power 6/32 платформасына портталды, оның кодтық атауы Тахо болды. Беркли университетінде Франц Лиспке үлкен үлес қосқандар – Джон К. Фодераро, Кит Скловер және Кевин Лейер. Франц Лиспке қолдау көрсету үшін Franz Inc. компаниясы құрылды, оның негізін қалаушылары Ричард Фатеман, Джон Фодераро, Фриц Кунце, Кевин Лейер және Кит Скловер, барлығы Беркли университетімен байланысты болды. Содан кейін Франц Лиспті дамыту және зерттеу бірнеше жылға созылды, бірақ Common Lisp-тің қабылдануы Франц Лиспке деген қажеттілікті күрт азайтты. Franz Inc. компаниясының алғашқы өнімі – әртүрлі Motorola 68000 негізіндегі жұмыс станцияларында жұмыс істейтін Франц Лисп болды. Франц Лисптің портталуы тіпті Лоуренс Беркли ұлттық зертханасы үшін VAX VMS-ке де жасалды. Алайда, Franz Inc. компаниясы бірден Common Lisp-тің, Allegro Common Lisp жүзеге асырылымы бойынша жұмыс бастады.
At the time of Franz Lisp's creation, the Macsyma computer algebra system ran mainly on a DEC PDP 10. This computer's limited address space caused difficulties. Attempted remedies included ports of Maclisp to Multics or Lisp machines, but even if successful, these would only be solutions for the Massachusetts Institute of Technology (MIT) as these machines were costly and uncommon. Franz Lisp was the first example of a framework where large Lisp programs could be run outside the Lisp machines environment; Macsyma was then considered a very large program. After being ported to Franz Lisp, Macsyma was distributed to about 50 sites under a license restricted by MIT's interest in making Macsyma proprietary. The VAX Macsyma that ran on Franz Lisp was called Vaxima. When Symbolics Inc., bought the commercial rights to Macsyma from MIT to sell along with its Lisp machines, it eventually was compelled to sell Macsyma also on DEC VAX and Sun Microsystems computers, paying royalties to the University of California for the use of Franz Lisp. Other Lisp implementations for the VAX were MIT's NIL (never fully functional), University of Utah's Portable Standard Lisp, DEC's VAX Lisp, Xerox's Interlisp VAX, and Le Lisp. In 1982, the port of Franz Lisp to the Motorola 68000 processor was begun. In particular, it was ported to a prototype Sun 1 made by Sun Microsystems, which ran a variant of Berkeley Software Distribution (BSD) Unix called SunOS. In 1986, at Purdue University, Franz Lisp was ported to the CCI Power 6/32 platform, code named Tahoe. The major contributors to Franz Lisp at UC Berkeley were John K. Foderaro, Keith Sklower, and Kevin Layer. A company was formed to provide support for Franz Lisp called Franz Inc., by founders Richard Fateman, John Foderaro, Fritz Kunze, Kevin Layer, and Keith Sklower, all associated with UC Berkeley. After that, development and research on Franz Lisp continued for a few years, but the acceptance of Common Lisp greatly reduced the need for Franz Lisp. The first product of Franz Inc. was Franz Lisp running on various Motorola 68000 based workstations. A port of Franz Lisp was even done to VAX VMS for Lawrence Berkeley National Laboratory. However, almost immediately Franz Inc. began work on their implementation of Common Lisp, Allegro Common Lisp.
Ерекшеліктері
Franz Lisp интерпретаторы C және Franz Lisp тілдерінде жазылған. Ол тек C компиляторы арқылы ғана іске қосылды. Franz Lisp компиляторы, толығымен Franz Lisp тілінде жазылған, композитор Франц Листтің атын ойынға алып, Liszt деп аталды. Franz Lisp-тің ерекше ерекшеліктерінің бірі – Lisp-тегі массивтердің Fortran-дегі массивтермен алмастырыла білуі және басқа тілдермен бинарлық деңгейде өзара әрекеттесуге мүмкіндік беретін шетелдік функция интерфейсі (FFI) болды. Көптеген іске асыру әдістері Maclisp-тен алынған: bibop жад ұйымы (BIg Bag Of Pages), кіші бүтін сандардың өрістегі тұрақты мәндерге көрсеткіштер арқылы бірегей түрде бейнеленуі және жылдам арифметика.
The Franz Lisp interpreter was written in C and Franz Lisp. It was bootstrapped solely using the C compiler. The Franz Lisp compiler, written entirely in Franz Lisp, was called Liszt, completing the pun on the name of the composer Franz Liszt. Some notable features of Franz Lisp were arrays in Lisp interchangeable with arrays in Fortran and a foreign function interface (FFI) which allowed interoperation with other languages at the binary level. Many of the implementation methods were borrowed from Maclisp: bibop memory organization (BIg Bag Of Pages), small integers represented uniquely by pointers to fixed values in fields, and fast arithmetic.