Кіріспе
Ньюпорт – АҚШ-тың Кентукки штатындағы Кемпбелл округінде, Огайо және Ликинг өзендерінің қосылған жерінде орналасқан, өзін-өзі басқаратын қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 14 150 адамды құрайды. Тарихи тұрғыдан қарағанда, бұл Кемпбелл округінің төрт округ орталығының бірі болған. Ньюпорт Солтүстік Кентуккидің маңызды қалалық орталығы және Цинциннати қалалық аймағының бір бөлігі.
Тарих
Ньюпортты шамамен 1791 жылы Джеймс Тейлор кіші, әкесі Джеймс ағасы Джордж Мьюздан сатып алған жерге қоныстандырған. Тейлордың інісі Хаббард Тейлор осы жерді жиырма жыл бұрын картаға түсіріп жүрген. Бұл қаланың өзендегі орнына емес, 1607 жылы Вирджиния штатының Джеймстаун қаласына жеткен алғашқы кеме командирі Кристофер Ньюпорттың құрметіне аталған. 1803 жылы Форт-Вашингтон әскери бекеті Цинциннатиден Ньюпорт казармасына көшірілді. 1853 жылы Ньюпорт пен Ковингтонды алғаш рет көпір жалғады, ал 1866 жылы Джон А. Роблинг аспалы көпірі Огайо өзені арқылы Цинциннатиге дейін созылған алғашқы көпір ашылды. Ньюпорт 1880-90 жылдары кең ауқымды неміс иммиграциясын бастан өткерді. 1900 жылы Ньюпорт Кентукки штатында Ковингтон мен Луисвильден кейін үшінші ірі қала болды, бірақ Ньюпорт пен Ковингтон Синциннатидің серіктес қалалары саналды. 1919 жылғы Волстед заңына сәйкес алкогольге тыйым салу алкогольдің кең ауқымда заңсыз сатуына әкелді. Көптеген гангстерлер азаматтар мен кәсіпорындарды қамтамасыз ету үшін алкогольді қалаға контрабандалық жолмен әкелді. Ньюпортта жасырын мейрамханалар, пара беру және жемқорлық кең таралды. Ньюпорттың белгілі қылмыскері Эд Левинсон – құмар ойыншы және Ұлттық қылмыс синдикатының мүшесі болды. 1921 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан және болат өнеркәсібінің төмендеуінен кейін Ньюпортта 2000-нан астам жұмысшы қатысқан болат зауытының ереуілі болды. Ереуілге қала жұмысшыларының бесіден бірі қатысты, себебі кәсіподақтағы төрт ұйымды құрайтын үш білікті емес кәсіподақ ұйымын мойындау қажет болды. Ереуіл кезінде, тәртіпсіздіктер мен компанияның зауытты пулеметпен қаруландыруынан кейін, қалаға мемлекеттік милиция бөлімдері, кейіннен танктер орналастырылды, олар 1922 жылдың соңында қайтарылды. 1922 жылдың соңына қарай ереуіл ішінара тоқтатылды, кейбір болат жұмысшылары қаладан кетіп, ал басқалары Ньюпортта басқа жұмыс тапты. Ньюпорттың ең ауыр табиғи апатты 1937 жылы болды, осы кезде қаланың көп бөлігі суға батты. Су тасқынынан қорғайтын қабырға 1948 жылы аяқталды және бүгінгі күнге дейін Ньюпорт пейзажының маңызды бөлігі болып табылады. Монмутта да көптеген ерлер киім дүкендері, мейрамханалар мен мұзқаймақ дүкендері болды. 1980-90 жылдары Ньюпорт өзен жағалауын және қаланың орталық бөлігін дамытуды жоспарлады, бұл негізінен «отбасылық демалысқа» арналған туризмге, өткен шақтағы «Күнәлі қала» туризміне емес, бағытталды. 1999 жылдың мамыр айында 40 миллион долларлық Ньюпорт аквариумы ашылды, ал тарихи Пози Флэтс пәтерлері келесі жылы ашылған Леви ойын-сауық кешенінің құрылысы үшін бұзылды. 1997 жылы «Мыңжылдық мұнара» деп аталған 309 метрлік құрылыстың жоспары жарияланды. Мұнараның басты артықшылығы – оның құрылысы салық төлеушілердің ақшасы емес, жеке қаржымен қаржыландырылатын болады. Мик Нельсон да Ньюпорттағы бөгеттегі көрмені басқарады. Бірақ кейін инвесторлар қаржысын кері тартып алды, сондықтан құрылыс жұмыстары жүргізілмеді. Бүгінде мұнараның орны Дүниежүзілік бейбітшілік қоңырауының жанындағы тұрақ орны болып табылады. 21 ғасырда Ньюпорт ойын-сауық индустриясының дамуын бастан өткерді.
Аудан орталығы
Ньюпорт – Кэмпбелл округінің округтік орталығы, және бұрын 1797 жылдан 1823 жылға дейін, сондай-ақ 1824 жылдан 1840 жылға дейін округтік орталық болып табылды. 19 ғасырда халықтың басым көпшілігі Ньюпортта және оның төңірегіндегі қалаларда тұрды. Көптеген азаматтар округтік істерді жүргізу үшін оңтүстікке, Александрияға баруды ұнатпады, себебі оңтүстік Кэмпбелл округі көбінесе дамылмаған болатын. 1883 жылы Ньюпорт штат заңнамасына ерекшелік жасау үшін штаттық заң шығарушы органмен сәтті келісімге келді, ол округтік орталық округтің ортасында орналасуын және округтік істердің белгілі бір бөлігінің тек округтік орталықта ғана жүргізілуін талап етті. Франкфорт арнайы заң қабылдап, Ньюпорт сот ауданын құрды, ал оның ішінде Ньюпорт сот комиссиясын құрды, ол арнайы салық салу ауданы ретінде жұмыс істеді, соның арқасында қосымша сот ғимаратын салуға және Александриядан өзге Ньюпортта да іс-әрекет жүргізуге мүмкіндік болды. 2008 жылы Кентукки штатының Бас Ассамблеясы сот комиссиясының салық салу құқығын жойды, бірақ аудан мен комиссияны өз күшінде қалдырды. 2009 жылы сот Александрияның ғана округтік орталық екенін, ал Ньюпорттың округтік орталық емес екенін шешті. 2010 жылдың 24 қарашасында Кентукки апелляциялық соты бұл шешіммен келіспеді және Ньюпортқа округтік орталық ретінде тең мәртебе берді. 2011 жылдың 25 тамызында Кентукки Жоғарғы соты апелляциялық шешімді қараудан бас тартты.
География
АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, қаланың жалпы ауданы 3,0 шаршы миль (8 км2) құрайды, оның ішінде 2,7 шаршы миль (7 км2) құрлық, ал 0,2 шаршы миль (1 км2) (8,42%) су. Ньюпорт Америка Құрама Штаттарының Жоғарғы Оңтүстігіндегі (Upland South) Bluegrass аймағында орналасқан. Ньюпортты көбінесе Орта Батыста (Midwest) деп те атайды. Қала Жоғарғы Оңтүстік немесе Орта Батыс деп сипаттаудың екеуі де дұрыс, себебі Ньюпорт осы аймақтардың шекарасында жатыр.
Климат
Ньюпорт өтпелі аймақта орналасқан және АҚШ-тың оңтүстік-шығысындағы ылғалды субтропикалық климаттың ең солтүстік шегіне жақын жерде жатыр.
2020 жылғы халық санағы
2020 жылғы санақ бойынша қалада 14 150 адам тұрды, халық тығыздығы шаршы мильге 5136,12 адам (1982,99/км²). 7361 тұрғын үй бірлігі болды. Қаланың нәсілдік құрамы: 79,7% ақ, 9,1% қара немесе афроамерикалық, 0,4% американдықтар, 1,0% азиялық, 0,1% Тынық мұхиты аралдарынан, 2,7% басқа нәсілдерден және 7,2% екі немесе одан көп нәсілдерден. Халықтың 5,7% испан немесе латын американдықтарды құрады. 6699 үй шаруашылығының 21,2%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 33,5%-ы бірге тұратын жұбайлар, 28,2%-ы жұбайы жоқ еркек басшысы бар үй шаруашылығы, ал 31,6%-ы жұбайы жоқ әйел басшысы бар үй шаруашылығы. Барлық үй шаруашылықтарының 45,2%-ы жеке тұлғалардан, ал 15,4%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан тұрды. Орташа үй шаруашылығының мүшелері саны 1,98, ал орташа отбасы мүшелері саны 2,82 адамды құрады. 2010 жылғы санақ бойынша қалада 15 273 адам, 6194 үй шаруашылығы және 3273 отбасы тұрды. Халық тығыздығы 7828 тұрғын үй бірлігін құрады. Нәсілдік құрамы: 86,3% ақ, 7,6% афроамерикалық, 0,3% американдықтар, 0,7% азиялық, 0,01%-дан аз Тынық мұхиты аралдарынан, 1,8% басқа нәсілдерден және 3,2% екі немесе одан көп нәсілдерден. Кез келген нәсілді халықтың 4,1%-ын испан немесе латын американдықтар құрады. 6194 үй шаруашылығының 23,3%-ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрды, 28,7%-ы бірге тұратын жұбайлар, 17,3%-ы күйеуі жоқ әйел басшысы бар үй шаруашылығы, ал 47,2%-ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 37,0%-ы жеке тұлғалардан, ал 8,9%-ы 65 жастан асқан жалғыз тұратын адамдардан тұрды. Орташа үй шаруашылығының мүшелері саны 2,32, ал орташа отбасы мүшелері саны 3,09 адамды құрады. Қала тұрғындарының жас ерекшеліктері: 22,2%-ы 18 жасқа дейінгілер, 11,1%-ы 18-24 жас аралығындағылар, 31,2%-ы 25-44 жас аралығындағылар, 25,1%-ы 45-64 жас аралығындағылар және 10,4%-ы 65 жастан асқандар. Орташа жас 34 жасқа тең. Әр 100 әйелге 94,8 еркек шақ келді. 18 жастан асқан 100 әйелге 91,4 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа жылдық табысы 27 451 доллар, ал отбасының орташа жылдық табысы 32 858 долларды құрады. Ер адамдардың орташа жылдық табысы 29 337 доллар, ал әйелдердің орташа жылдық табысы 22 723 долларды құрады. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 15 207 долларға тең. Отбасылардың 20,7%-ы және халықтың 22,3%-ы кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 31,1%-ы және 65 жастан асқандардың 16,3%-ы.
Экономика
Ньюпорт қаласында Үшінші көшеде орналасқан «Ньюпорт на Леви» тамақтану және ойын-сауық кешені бар, оның ішінде «Ньюпорт» аквариумы да кіреді.
Білім
Ньюпорт мемлекеттік мектептері Ньюпорт тәуелсіз мектептер округінің құрамына кіреді. Округтың бір бастауыш, бір аралық, бір орта және бір жоғары мектебі бар. Ньюпортта католиктік жекеменшік орта мектеп те бар; Ньюпорт Орталық Католик мектебі – Ньюпорт орталығында 100 жылдан астам уақыттан бері жұмыс істеп келе жатқан, католиктік жекеменшік мектеп. Ньюпортта Кэмпбелл округінің мемлекеттік кітапханасының филиалы – мемлекеттік кітапхана бар.
Медиа
1988 жылғы "Жаңбыр адамы" фильміндегі маңызды көрініс (аутистік кейіпкер Реймонд Бэббит тіс тазалағыштарды санайтын) Ньюпорттағы Помпилионың итальяндық мейрамханасында түсірілді. Netflix-тің "Өте зұлым, қорқынышты және әрекетсіз" (Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile, 2019) фильмінің түсірілімдері Ньюпортта өтті. "Өте зұлым, қорқынышты және әрекетсіз" (Extremely Wicked, Shockingly Evil and Vile, 2019) фильміндегі көріністерде Монмонат көшесінің, Пеппер Подтың және Ньюпорттың тарихи сотының бір бөлігі көрсетілген. 2011 жылы "Март айлары" саяси триллерінің бір көрінісі Ньюпортта түсірілді. (Молли Стернс дозадан артық қабылдайтын) көрініс Кентукки штатындағы Дэн Си Бирд көпірінен арғы бетте, Цинциннати қаласының орталығына қарайтын 420 Riverboat Row мекенжайындағы Comfort Inn қонақ үйінде түсірілді. Цинциннати аймағының Fox арнасы WXIX TV (19-арна) Ньюпортқа бөлініп, лицензияланған, бірақ оның іс-қимылы мен хабар тарату құрылғысы әрқашан Огайо штатының Гамильтон округінде, өзеннің арғы жағында орналасқан.