Кіріспе
Американдық футболшы (1978 жылы туған)
Доминик Райола (туған күні: 1978 жылдың 30 желтоқсаны) – Ұлттық футбол лигасы (NFL) құрамында ойнаған американдық бұрынғы футбол ортасы. Ол колледж футболында «Небраска Корнхаскерс» командасы үшін ойнады, онда алғашқы Римингтон кубогын жеңіп алды және 2000 жылы «Барлық Америкалық» атанымына ие болды. 2001 жылғы NFL драфтының екінші турында «Детройт Лайонс» командасы оны таңдады және 14 жылдық мансабын толығымен осы командада өткізді. 2016 жылдың маусым айында Райола «Лайонс» клубында күштік және дене шынықтыруға жаттықтырушының көмекшісі болып жұмысқа орналасты.
Алғашқы жылдар
Райола Гавайи аралының Гонолулу қаласында дүниеге келген. Ол Гонолулудағы Сент-Луис мектебінде оқыды және "Сент-Луис Крусадерс" мектептік футбол командасы үшін өнер көрсетті. Оның командаластарының бірі Олин Кройц еді, ол одан екі жас үлкен. Ол мектепте өткен соңғы үш жылында Crusaders командасы жеңіліске ұшырамады; 1996 жылы, соңғы курсында, команда 11-інші рет Prep Bowl турнирін жеңіп алды. Сол жылы Сент-Луис орта мектебі АҚШ-тағы үздік 15 команданың қатарында ұлттық деңгейде танылды.
Колледж мансабы
Райола Небраска университетінде Линкольн қаласында оқыды, онда ол 1998 жылдан 2000 жылға дейін «Небраска Корнхаскерс» футбол командасы үшін өнер көрсетті. Бірінші курста ол 1991 жылдан бері «Корнхаскерс» командасы үшін ойынды бастаған алғашқы бірінші курс шабуылдаушы қорғаушы болды. 1999 жылы ол Дейв Римингтоннан бері команданың бірінші екінші курс орталық ойыншысы болды және соққылар саны бойынша мектеп рекордын жаңартты, одан да жақсы нәтижелерді 2000 жылы көрсетті. 2000 жылы үшінші курсын аяқтағаннан кейін ол колледж футболындағы ең үздік орталық ойыншы ретінде Римингтон жүлдесін жеңіп алды және бірінші құраманың барлық американдық ойыншысы ретінде мойынға таңды.
2001 жылғы НФЛ драфты
Райола 2001 жылғы НФЛ драфтының екінші раундында «Детройт Лайонс» командасымен таңдалды. Ол 1995 жылғы НФЛ драфтында Зак Вигерттен бастап, «Небраска» командасынан ең жоғары таңдалған шабуылдаушы сызықтың ойыншысы болды, ал 1983 жылы Дейв Римингтондан бері ең жоғары таңдалған орталық ойыншы болды. Сондай-ақ, ол 1996 жылы Джефф Хартингстен кейін «Арыстандар» командасымен таңдалған алғашқы орталық ойыншы еді.
Детройт Лайонс
Райола маусымның соңғы жартысында қараша айында Сан-Франциско 49ers командасына қарсы өткен ойында резервтік орталық ретінде алаңға түсе бастады; бұл оның сол позициядағы алғашқы ойыны болды. Ол сол маусымда Pro Football Weekly журналының символдық құрамасына енді. 2002 жылы Райола маусымның барлық 16 ойынында негізгі құрамда ойнап, Чак Хьюз атындағы «Ең жақсы прогресс көрсеткен ойыншы» сыйлығын жеңіп алды. Ол шабуылдық желінің маңызды мүшесі болды, ол маусым ішінде қарсы команданың тек 20 квотербекті құлатқандығын қамтамасыз етті, бұл НФЛ-дегі ең төменгі көрсеткіш және сол кездегі клубтық рекорд. Райола квотербек Джоуи Харрингтон мен шабуылшы Джеймс Стюартты қорғады. 2003 жылы Райола 16 ойынды бастады және шабуылдық желінің маңызды бөлігі болды. Сол маусымда шабуылдық желі қарсы команданың тек 11 құлауына жол берді, бұл клуб үшін жаңа рекорд. Ол сондай-ақ арнайы топтарда ойнады және Брэдфорд Банта Сан-Диего Чарджерс командасына қарсы омыртқа сүйегін сындырған кезде ұзақ сәуле шашушы (long snapper) рөлін атқарды. 2004 жылы Райола барлық 16 ойында орталық позициясында бастады. «Арыстандардың» шабуылдық желісі маусымның соңғы жеті ойынында команданың жүгіру көрсеткіштерін лигада екінші орынға көтеруге көмектесті. Джоди Литтлтон Вашингтон Редскинс командасына қарсы қараша айының ортасында тізесін жарақат алғаннан кейін ол қайтадан ұзақ сәуле шашушы міндетін алды. Оның сенімділігі мен жоғары деңгейдегі өнері «Арыстандар» клубына 2005 жылдың наурызында оған бес жылдық келісімшартты ұзартуға мүмкіндік берді. Райола 2008 жылы 0–16 есебімен ойнаған «Арыстандар» командасының 12 ойынында негізгі құрамда ойнады, ал NFL Network оны «Барлық уақыттың ең нашар командасы» деп атады, бұл 0–14 есебімен ойнаған 1976 жылғы Тампа Бэй Букэнирс және 1977 жылғы Тампа Бэй Букэнирс командасының 12 тізбектей жеңілісін басып өтті. 2009 жылдың 26 маусымында «Арыстандар» клубы Райоламен 2013 жылға дейін күшінде болатын төрт жылдық, 20 миллион долларлық келісімшартқа қол қойды. Келісімге 9 миллион доллар кепілдік берілді. 2009 жылғы маусымнан кейін Райола «Детройт Лайнз / Детройт Спорттық хабар таратушылар қауымдастығы / Профутбол жазушылар қауымдастығы» ұйымдарының «Медиаға достық «Жақсы жігіт»» сыйлығының иегері атанды. «Жақсы жігіт» сыйлығы жыл сайын маусым бойы БАҚ өкілдерімен әдепті және ынтымақтастықпен қарым-қатынас жасаған «Детройт Лайнз» командасының ойыншысына табыс етіледі. 2014 жылғы Алғыс айту күніне арналған ойында Райола «Детройт Лайнз» командасының тарихында 200 ойынды бастаған алғашқы ойыншы болды.
Даулар
2008 жылдың 9 желтоқсанында ол «Лайонс» ұйымынан 7500 доллар айыппұл төледі, өйткені «Лайонс» жанкүйерлеріне қарсы әдепсіз әрекет жасады. «Детройт» «Форд Филдте» «Миннесота Вайкингс» командасына 20–16 есебімен ұтылып, 0–13 есебіне жеткен кезде бұл оқиға болды. 2009 жылдың 1 қарашасында Райола жаңадан келген квотербек Мэттью Стаффордты мазалаған жанкүйерлермен келіспеушілікке түсті. 2013 жылдың 6 қазанында Грин-Бейдегі «Лэмбо Филдте» өткен ойын алдындағы жаттығу кезінде Висконсин университетінің маршыру тобының бірнеше мүшелері Райоланы гомофобиялық сөздер мен топ мүшелерінің салмағына қатысты сөздік шабуыл жасады деп айыптады. «Детройт Лайонс» кейіннен топтан кешірім сұрады және бұл мінез-құлық команда саясатына қайшы екенін мәлімдеді, бірақ Райола команда тарапынан жазаланбайды деп қосты. Райола бұқаралық ақпарат құралдарына берген сұхбатында жеңістер мен жеңілістер сияқты маңыздырақ мәселелерді ойлап жүргенін айтты. 2014 жылдың 23 қарашасында «Нью-Ингленд Пэтриотс» командасына қарсы өткен ойыннан кейін «Детройт Фри Пресс» газеті Райоланың ойынның соңғы сәттерінде «Пэтриотс» командасының қорғаушысы Зак Мурға қасақана соққы бергенін мойындағанын хабарлады. «Пэтриотс» үш рет тізе бүгіп, ойынды «Лайонс» командасынан 27–9 есебімен жеңіске жеткізе алатын кезде, олар соңғы шабуылға шықты. Бұл шешім Райоланың наразылығын тудырды. Ойыннан кейін Райола «Лайонс» командасының соңғы шабуылында Мурды кесіп тастауға тырысқанын, нәтижесінде «Детройт» 34–9 есебімен жеңіліске ұшырағанын айтты. «Мен оны кесіп тастадым», - деді Райола. «Біз тізе бүктік, сондықтан мен оның аяғын кесіп тастадым. Олар алты ұпай алды. Олар екі минутта гол соқты. Олар үш рет тізе бүгіп, ойынды аяқтай алатын еді. Бұл футбол. Ол футбол ойнағысы келсе, футбол ойнайық. Бұл үлкен мәселе емес. Бұл футбол». «Пэтриотс» командасының бапкері Билл Беличик келесі күні өткен баспасөз мәслихатында: «Райоламен үлкен реніш болғаны анық. Ол бізді ешқашан жеңген емес. Ол үшін қиын күн болды», - деді. NFL өкілі Майкл Синьора келесі сәрсенбіде Райолаға қажетсіз дөрекілік үшін 10 000 доллар айыппұл салынғанын, бірақ ойынның соңғы сәттерінде Зак Мурды кесіп тастағаны үшін емес екенін мәлімдеді. Оның орнына, бұл Мурға қарсы бұрынғы шабуыл кезінде болған оқиға үшін салынды, ол кезде Мур оны жеңіп, Райола оны артынан ұрып жіберген. 2014 жылдың желтоқсан айында Райола Чикаго «Беарс» командасының ойыншысы Эго Фергюсонның аяғына басқан. NFL Райоланы бір ойынға жалақысыз тоқтатты және бұл Райоланың «2010 жылдан бері қауіпсіздік ережелерін бұзуының» алтыншы реті екенін мәлімдеді.
Жеке өмір
Райола Гавайидің Гонолулу қаласында Тони мен Венди Райоланың отбасында дүниеге келді. Оның кіші әпкесі Николь және кіші інісі Донован бар, ол 2011 жылы «Вашингтон Редскинс» командасының орталық ойыншысы болды. Оның әкесі, Гавайидің тумасы, 1970-жылдардың ортасында Майами университетінің қорғаныс шебінде ойнады, бірақ 1977 жылы иық жарақатынан кейін мансабы уақытынан бұрын аяқталды. Райола 2007 жылы Андреа Йиден заңды емес ұл тауып алды. 2012 жылдың желтоқсан айында Йи Райолаға қарсы сотқа жүгінді, өйткені ол оған жылдық 195 000 доллар көлеміндегі материалдық көмек және күтім төлемдерін тоқтатқан. Райоланың Дилан есімді ұлы бар, ол 2024 жылғы түлектердің арасында ең жоғары бағаланған квотербектердің бірі. 2022 жылдың мамырында Дилан «Огайо Стэйт Бакэйс» командасы үшін ойнауға ауызша келісім берді, бірақ кейіннен қабылдауын қайта ашты және «Джорджия университетіне» оқуға түсуге уәде берді. 2023 жылдың 18 желтоқсанында ол «Небраска Корнхаскерс» командасына өтті.