Кіріспе

АҚШ, Мэн штатындағы қала

Бетел – АҚШ, Мэн штатының Оксфорд округіндегі қала. 2020 жылғы халық санауы бойынша халқы 2 504 адамды құрайды. Оған Бетел және Батыс Бетел ауылдары кіреді. Қала Gould Academy жеке дайындық мектебіне және Сандей Ривер тау шаңғысы курортына жақын орналасқан.

Тарих

Абенаки үнді ауылы бір кезде Андроскоггин өзенінің солтүстік жағында орналасқан, бірақ ағылшын қонысынан бұрын тасталып кеткен. 1769 жылы Массачусетс штатының Бас соты Джозиа Ричардсон мен басқаларға (немесе олардың мұрагерлеріне) 1690 жылғы Квебек шайқасындағы қызметтері үшін Садбери Канадасы деген жер берді. Алғашқы қоныс 1774 жылы құрылды, Ньютоннан (Массачусетс штаты) келген Натаниел Сегар жерді даярлай бастады. Бірақ, Азаттық соғысы көптеген иегерлердің талаптарын орындауын кешіктірді. 1781 жылдың 3 тамызында Мэндегі соңғы үнді шабуылы кезінде Садбери Канадада бар болғаны 10 отбасы тұрды, ол тоналды. Екі тұрғыны, Бенджамин Кларк пен Натаниел Сегар, Квебекке тұтқынға алынып, соғыс аяқталғанға дейін ұсталды, содан кейін қауым тез өркендеді. 1796 жылдың 10 маусымында Садбери Канада плантациясы Бетел болып жарияланды, атауы Жаратılıс кітабынан алынған және «Құдай үйі» деген мағынаны білдіреді. 1802 жылы Портлендтен Эролге (Нью-Гэмпшир штаты) дейінгі сауда жолы (қазіргі 26-шы тас жол) Бетелден өтіп, дамуға ықпал етті. Көбірек қоныс аударушылар мен кәсіпкерлер келді. Бұрын үндістер өңдеген құнарлы жазықтар мен шалғынды жерлерге егін егілді. Бетел штаттағы ең жақсы шаруашылық қалаларының біріне айналды, әсіресе шөп пен картоп өсіруде. Қыста шаруалар ағаш кесумен айналысып, сумен жұмыс істейтін ағаш кесетін зауыттарда ағаш өңдеді. Басқа өндірушілер ұн, былғары, арқан, жиһаз, аяқ киім, көлік құралдары, мәрмәр және гранит бұйымдарын жасады. 1833 жылы Бетел үйі, үлкен қонақ үй салынды. 1851 жылдың 10 наурызында Атлантика және Сент-Лоуренс темір жолы Бетелге жетіп, жүк пен қаланың шуы мен ластануынан қашуға құштар жазғы туристерді тасыды. Азамат соғысы мен Бірінші дүниежүзілік соғыс аралығында Бетел сәнді жазғы курортқа айналды. Бірнеше қонақ үйлер базарға қарап тұрды немесе Бетел төбесінде салынды. 1863 жылы салынған «Проспект» қонақ үйі ең үлкені болды, оның үстіндегі күмбезден қонақтар тауларды көре алатын. «Талли-хо» атты көліктер Ақ таулар мен Мэннің жабайы ландшафтарына саяхаттар ұйымдастырды. Доктор Джон Герингтің жүйке ауруларына арналған клиникасы көптеген бай науқастарды тартты. 1897-1926 жылдар аралығында Уильям Роджерс Чепмен ұйымдастырған Мэн музыкалық фестивальдерінде музыка әлемінің бірнеше өкілдері өнер көрсетті. Бірақ автомобильдің пайда болуымен туристер енді пойыз қызметімен шектелмей, еркін саяхаттау мүмкіндігіне ие болды. Осының салдарынан темір жолдың жанында салынған көптеген үлкен қонақ үйлер клиенттерін жоғалтып, құлдырап, ақырында бұзылды. «Проспект» қонақ үйі 1911 жылы өрттен көп зардап шекті. Көлік жүйесі мен демалыс орындарының талғамы өзгергенімен, Бетел әсем табиғаты, тарихы және демалыс мүмкіндіктері үшін туристерді тартады.

Ұйымдастыруды дамыту

1947 жылдан бастап Бетел ұйымдық даму саласындағы "жаңа бастамалар" орталығына айналды. Психолог Курт Левиннің және кейін Кен Бенне мен Рон Липпитт сияқты әріптестерінің басшылығымен ұйымдық даму теориясы мен тәжірибесінің негізін қалауға көмектесетін зерттеулер жүргізілді. Т-топтар мен сезімталдық жаттығулары жеке адамның өзін тануы мен топтық жұмыстың тиімділігін арттыру үшін мінез-құлық ғылымын қолдану мақсатында жақсартылды, бұл ұйымның тиімділігі мен өнімділігіне қызмет етті. Левин осы жұмысты басқару үшін Ұлттық оқыту зертханаларын (NTL) құрды, оның көп бөлігі Гулд академиясында жазғы маусымда өткізілді. Осы маусымдық зерттеулер мен оқыту сессияларына елдің түкпір-түкпірінен және әлемнің әртүрлі елдерінен қатысушылар көптеп келді. Ағаш өнімдерін өңдеудің дәстүрлі саласы төмендеген кезде НТЛ Бетел экономикасының маңызды бөлігіне айналды. 2008 жылы штаб-пәтері Александрияға (Виргиния штаты) көшірілгенімен, NTL Бетелде жазғы маусымдағы шағын қызметін жалғастыруда.

География

Бетел қаласы Оксфорд тауларының батыс жиегінде және қалың Махуосук тауларының оңтүстік шетінде орналасқан. Жақын жердегі Локк және Баркер таулары Махуосук жотасының құрамында, ал Махуосук жотасы Солтүстік Аппалачи тауларының бөлігі – Ақ таулардың кіші жотасы болып табылады. Бетел және оны қоршаған аймақты Андроскоггин өзені мен оның салалары – Алдер, Плезант және Санди өзендері суландырады. Сонго көлінің солтүстік жағы Бетел шекарасының ішінде жатыр. Шекараның оңтүстігінде Оңтүстік көлі, Солтүстік көлі және Брайант көлдері орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросының мәліметінше, қаланың жалпы ауданы 65,91 шаршы миль (171 км²), оның ішінде 64,60 шаршы миль (167 км²) құрлық, ал 1,31 шаршы миль (3 км²) су.

2010 жылғы санақ

2010 жылғы халық санауы бойынша қалада 2607 адам, 1121 үй шаруашылығы және 707 отбасы тұрды. Халық тығыздығы көрсетілмеген. 1861 тұрғын үй бар, орташа тығыздығы көрсетілмеген. Қала тұрғындарының нәсілдік құрамы: 97,2% ақ нәсілді, 0,5% афроамерикалық, 0,2% американдық үндістер, 0,5% азиялық, 0,5% басқа нәсілдерден және 1,0% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілдегі испан немесе латын американдықтары халықтың 1,2% құрады. 1121 үй шаруашылығының 29,7% -ында 18 жасқа дейінгі балалар тұрады, 47,6% -ы бірге тұратын некедегі жұбайлар, 9,5% -ында күйеуі жоқ әйел басшы, 5,9% -ында әйелі жоқ ер басшы және 36,9% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 29,1% жеке тұлғалардан тұрады, ал 13,2% -ында 65 жасқа толған немесе одан асқан жалғыз адам тұрады. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 2,33 адам, ал отбасының орташа мөлшері 2,83 адамды құрады. Қаладағы орташа жас 42,9 жас. Тұрғындардың 23,3% -ы 18 жасқа дейін, 6,1% -ы 18 мен 24 жас аралығында, 23,6% -ы 25 пен 44 жас аралығында, 31,1% -ы 45 пен 64 жас аралығында және 15,9% -ы 65 жасқа толған немесе одан асқан. Қаланың жыныстық құрамы: 48,0% ер адам және 52,0% әйел адам.

2000 жылғы халық санағы

2000 жылғы санақ бойынша қалада 2411 адам, 1034 үй шаруашылығы және 677 отбасы тұрды. Халық тығыздығы құрады. 1448 тұрғын үй болды, орташа тығыздығы құрады. Халықтың этникалық құрамы: 98,09% ақ нәсілді, 0,21% афроамерикалық, 0,37% американдық үндістер, 0,50% азиялық, 0,12% басқа нәсілдерден және 0,71% екі немесе одан көп нәсілді. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 0,79% құрады. 1034 үй шаруашылығының ішінде 27,3% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрды, 52,5% - бірге тұратын жұбайлар, 9,4% - күйеуі жоқ әйелдер басқаратын үйлер, ал 34,5% - отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 26,9% жеке адамдардан тұрды, ал 10,0% - 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар тұрды. Үй шаруашылығының орташа мүше саны 2,33, ал отбасының орташа мүше саны 2,77 болды. Қала тұрғындарының жас бойынша таралуы: 22,4% - 18 жасқа дейінгілер, 6,8% - 18-24 жас аралығындағылар, 27,4% - 25-44 жас аралығындағылар, 27,6% - 45-64 жас аралығындағылар және 15,8% - 65 жасқа толған немесе одан асып кеткендер. Орташа жас 41 жасқа тең. Әр 100 әйелге 96,0 еркек шақ келді. 18 және одан жоғары жастағы әр 100 әйелге 94,6 еркек шақ келді. Үй шаруашылығының орташа табысы 33 803 доллар, ал отбасының орташа табысы 38 669 доллар құрады. Ер адамдардың орташа табысы 31 569 доллар, ал әйелдердің орташа табысы 18 859 доллар болды. Қаланың жан басына шаққандағы орташа табысы 17 458 долларға тең. Отбасылардың 8,0% және халықтың 10,2% кедейлік шегінен төмен тұрды, оның ішінде 18 жасқа дейінгілердің 11,2% және 65 жастан асқандардың 5,7% кірді.