Кіріспе

Электрондық спектрометр – электрондық спектроскопияның және электрондық микроскопияның түрлі әдістерін жүзеге асыруға қолданылатын құрылғы. Бұл кіріп келетін электрондық сәуленің энергиясын талдауды қажет етеді. Көптеген электрондық спектрометрлер жарты шар пішіндес электрондық энергия талдағышын пайдаланады, онда электрондық сәуле электр немесе магниттік өрістердің әсерінен бұрылады. Жоғары энергиялы электрондар сәуледе аз бұрылады, нәтижесінде кеңістікте энергияның кеңінен тараған диапазоны пайда болады. Электрондық спектрометрлер ғылыми жабдықтардың алуан түрлерінде қолданылады, оның ішінде бөлшектер үдеткіштерінде, трансляциялық электрондық микроскоптарда және астрономиялық спутниктерде.

Түрлері

Электрондық спектрометрлер электрон энергиясын ұшу уақытына, тежеу потенциалына (фактически жоғары өткізгіш сүзгі), резонанстық соқтығысуға немесе бұрауыш өрістегі (магниттік немесе электрлік) қисықтығына сүйене отырып анықтай алады. Электростатикалық электрондық спектрометр электр өрісін пайдаланады, ол электрондарды өріс градиенттері бойымен қозғалтады, ал магниттік құрылғылар электрондарды өріске перпендикуляр бұрышта қозғалтады. Магниттік өрістер электрон қозғалысының перпендикуляр бағытында әрекет етеді, осылайша жылдамдықты сақтайды, ал электростатикалық өрістер электрондарды өріс градиенті бойымен қозғалтады. Төртполюстік өрістің суперпозициясы арқылы радиалды фокусты әлсірету арқылы осьтік фокустауға қол жеткізіледі, астигматизм жойылғанға дейін. Айналу симметриясын сәл бұзып, электростатикалық потенциалды сфералық аберрацияның орташа жолы бойында өзгерту арқылы оны азайтуға болады. Изотоптық көзден шыққан барлық электрондар сорылып, бағытталған сәулеге (электрондық тапанша сияқты) шоғырландырылып, содан кейін талдауға жіберіледі. Спектрометр кіреберіс және шығарыс саңылауларын немесе тек белгілі бір бұрышқа және кішкентай детекторға эмиссия жасайтын шағын көзді пайдалана алады. Жалғыз кристалдардан алынған фотоэлектрондық спектрлер эмиссия бұрышына тәуелділік көрсетеді, сондық бұрыштық ажыратымды фотоэмиссиялық спектроскопия және оған байланысты техникаларда жарты шарлық электрондық анализатордың кіреберісінде кіреберіс саңылауы қажет. Онда позицияға сезімтал детектор энергияны бір бағытта анықтайды, ал қосымша оптикаға байланысты бүйірлік ажыратымды немесе екінші бағыттағы бір бұрышты анықтайды. Электростатикалық спектрометрлер спинді сақтайды, оны кейін анықтауға болады.