Кіріспе
Есептеу теориясында, объектілер жиынына натурал сандарды тағайындау қарастырылады. Есептеу теориясында нөмірлеу – функциялар, рационал сандар, графтар немесе кейбір формальды тілдегі сөздер сияқты объектілер жиынына натурал сандарды тағайындау. Нөмірлеу, есептеу мүмкіндігі және осыған байланысты түсініктерді – бастапқыда есептеу функцияларын қолдана отырып, натурал сандарда анықталғандарын – осы объектілердің әртүрлі түрлеріне ауыстыруға мүмкіндік береді. Нөмірлеудің кең таралған мысалдарына бірінші реттік логикадағы Гёдель нөмірлеулері, әмбебап Тьюринг машиналарын пайда болатын сипаттамалық сандар және ішінара есептеуге болатын функциялар жиынының қабылданған нөмірлеулері жатады.
In computability theory a numbering is the assignment of natural numbers to a set of objects such as functions, rational numbers, graphs, or words in some formal language. A numbering can be used to transfer the idea of computability and related concepts, which are originally defined on the natural numbers using computable functions, to these different types of objects. Common examples of numberings include Gödel numberings in first order logic, the description numbers that arise from universal Turing machines and admissible numberings of the set of partial computable functions.
Нөмірлеу түрлері
Сандық функция толық болса, онда ол толық функция болып табылады. Егер ішінара нөмірлеудің домені рекурсивті түрде саналатын болса, онда әрқашан эквивалентті толық нөмірлеу болады (нөмірлеулердің эквиваленттілігі төменде анықталған). Нөмірлеу η шешілмелі болады, егер {x | η(x) анықталған} жиыны шешілмелі жиын болса. Нөмірлеу η бірмәнді болады, егер η(x) = η(y) тек қана x=y болғанда ғана орындалса; яғни, егер η инъективті функция болса. Ішінара есептеуге болатын функциялар жиынының бірмәнді нөмірлеуі Фридберг нөмірлеуі деп аталады.
Есептелетін нөмірлер
S жиынының элементтері жеткілікті түрде "құрылымдық" болғанда, тиімді түрде декодталатын нөмірлеулерді қарастыру қалыпты жағдай (Эршов 1999:486). Мысалы, егер S рекурсивті түрде саналатын жиындықтардан тұрса, онда η нөмірлеуі, егер (x,y) жұптарының жиынтығы рекурсивті түрде саналатын болса, есептелуге болады. Сол сияқты, ішінара функциялардың g нөмірлеуі, егер R(x,y,z) = "[g(x)](y) = z" қатынасы ішінара рекурсивті болса, есептелуге болады (Эршов 1999:487). Бір жиынның барлық есептелуге болатын нөмірлеулері оған келтірілетін болса, онда ол нөмірлеу негізгі деп аталады. Барлық рекурсивті түрде саналатын жиындықтар жиыны және барлық ішінара есептелуге болатын функциялар жиыны да негізгі нөмірлеуге ие (Эршов 1999:487). Ішінара рекурсивті функциялар жиынының негізгі нөмірлеуі әдебиетте қабылданатын нөмірлеу деп аталады.