Кіріспе

Хлорланған поливинилхлорид (ХПВХ) — поливинилхлорид (ПВХ) қорытындысын хлорлау арқылы алынатын термопластик. ХПВХ, ПВХ-тан әлдеқайда иілгіш, және жоғары температураға төзуге қабілетті. Оның қолданылуына ыстық және суық су құбырлары, сондай-ақ өнеркәсіптік сұйықтықтарды тасымалдау жатады. ХПВХ, ПВХ сияқты, ішуге жарамды суды тасымалдау және пайдалану үшін қауіпсіз деп есептеледі.

Тарих

Мичиган штатында орналасқан Genova Products компаниясы 1960 жылдардың басында ыстық және суық су тарату жүйелеріне арналған алғашқы CPVC құбырларын және оларға қосылатын фитингтерді жасады. CPVC цементтері үшін тетрагидрофуран (ТГФ) / метилэтилкетон (МЭК) формулаларын Genova компаниясы CPVC смоласын алғаш рет әзірлеген B. F. Goodrich компаниясымен бірлесіп жасады.

Өндіріс процесі

Хлорланған поливинилхлорид (ХПВХ) – еркін радикалдар хлорлау реакциясы арқылы хлорланған ПВХ. Бұл реакция әдетте, түрлі тәсілдерді пайдалана отырып, жылулық немесе ультракүлгін энергияны қолдану арқылы іске қосылады. Процесс барысында хлор газы еркін радикал хлорына ыдырайды, содан кейін ПВХ-пен өндірістен кейін қадамда реакцияға түседі, нәтижесінде ПВХ-дағы сутегінің бір бөлігі хлормен алмастырылады. Әдіске қарай, полимерге әртүрлі мөлшерде хлор енгізіледі, бұл соңғы қасиеттерді дәл реттеуге мүмкіндік береді. Хлордың мөлшері өндірушіге қарай өзгеруі мүмкін; негіздің массасы бойынша ПВХ 56,7%-дан 74%-ға дейін болуы мүмкін, бірақ көптеген коммерциялық шайырларда хлордың құрамы 63%-дан 69%-ға дейін болады. ХПВХ-та хлордың мөлшері артқан сайын, оның шыны тәрізді өту температурасы (Tg) айтарлықтай жоғарылайды. Қалыпты жұмыс жағдайында ХПВХ хлордың 70% массалық үлесінде тұрақсыз болады. Материалды өңдеуге қолайлы ету үшін шайырға түрлі қоспалар да енгізіледі. Бұл қоспалар тұрақтандырғыштардан, соққыға төзімділікті арттыратын заттардан, пигменттер мен майлау материалдарынан тұруы мүмкін.

Физикалық қасиеттері

CPVC, ПВХ-тың көптеген қасиеттері мен ерекшеліктерін бөліседі, бірақ сонымен қатар маңызды айырмашылықтары да бар. CPVC-ны механикалық өңдеу, дәнекерлеу және қалыптау сияқты операцияларды орындау оңай. Жоғары температурада коррозияға төзімділігі өте жақсы болғандықтан, CPVC 200°F (93°C) дейін температураға шыдайтын, өздігінен тұрақты конструкциялар үшін өте ыңғайлы. CPVC-ны иіру, пішіндеу және дәнекерлеу мүмкіндігі оны түрлі процестер мен қолдану салаларында пайдалануға мүмкіндік береді. Ол өртке қарсы қасиеттерге ие.

Жылуға төзімділік

CPVC, PVC-ге қарағанда жоғары температурадағы коррозиялық суға төтеп бере алады, әдетте 40–50 °C-қа (72–90 °F-қа) дейін артық. Осының арқасында CPVC тұрғын және коммерциялық құрылыстағы су құбырлары жүйелері үшін материал ретінде кеңінен қолданылады. CPVC-нің максималды жұмыс температурасы 93 °C (200 °F) құрайды.

Бiрiктiру

Өзінің ерекше құрамына байланысты CPVC-ні біріктіру үшін ПВХ-тан өзгеше арнайы еріткіш цемент қажет. Жоғары беріктік формулалары алғаш рет 1965 жылы Genova Products компаниясымен ұсынылған, одан кейін IPS Weld On желісі сияқты баламалар пайда болды. CPVC-ге арналған дайындағыштар, еріткіш цементтер және жабыстырушы заттар ASTM F493 талаптарына сай болуы тиіс, бұл PVC еріткіш цементтерінің ASTM D2564 стандарттарына сәйкес келуінен ерекшеленеді.

Өртке қарсы қасиеттері

CPVC отқа төзімділігі жағынан ПВХ-қа ұқсас. Оны тұтандыру әдетте өте қиын, және тікелей жалынға ұшырамаса, өзінен-өзі сөніп қалады. Хлор құрамының болуына байланысты, CPVC-ні өртеу немесе өнеркәсіптік жою процесінде хлорланған диоксиндер мен оған ұқсас қауіпті полихлорлы дибензофурандар түзілуі мүмкін, екеуі де тірі ағзаларда жинақталады.