Кіріспе

Термореактивті полимер

Акрилонитрилбутадиенстирол (ABS) (химиялық формуласы (C8H8)x·(C4H6)y·(C3H3N)z) – кең таралған термопластикалық полимер. Оның шыныға айналу температурасы шамамен. ABS аморфты, сондықтан оның нақты балқу нүктесі жоқ. ABS – полибутадиеннің қатысуымен стирен мен акрилонитрилді полимерлеу арқылы алынатын терполимер. Оның құрамында 15%-дан 35%-ға дейін акрилонитрил, 5%-дан 30%-ға дейін бутадиен және 40%-дан 60%-ға дейін стирен болуы мүмкін. Нәтижесінде полибутадиеннің ұзын тізбектері, қысқа поли(стирен ко-акрилонитрил) тізбектерімен қиылысады. Полярлы нитрил тобы көрші тізбектерде бір-біріне тартылып, тізбектерді байланыстырады, бұл ABS-ті таза полистиролдан мықтырақ етеді. Акрилонитрил химиялық тұрақтылыққа, шаршауға төзімділікке, қаттылыққа және қатаңдыққа да ықпал етеді, сонымен қатар жылу бұрылу температурасын арттырады. Стирен пластикке жылтыр, өткізбейтін бет, сондай-ақ қаттылық, қатаңдық және өңдеудің жеңілдігін береді. Полибутадиен – резеңке тәрізді зат, ол ыстыққа төзімділігі мен қатаңдығының есебінен төмен температурада беріктік пен иілгіштік қасиеттерін қамтамасыз етеді. Көптеген қолданбалар үшін ABS-ті пайдалануға болады, өйткені оның механикалық қасиеттері температураға байланысты өзгереді. Бұл қасиеттер резеңке нығайту арқылы туындайды, онда эластомердің ұсақ бөлшектері қатты матрицада таратылады.

Қасиеттері

АБС басқа кең таралған полимерлермен салыстырғанда соққыға төзімділік, беріктік және қатаңдық сияқты жақсы механикалық қасиеттерге ие. Сонымен қатар, ол хлорлы еріткіштерге, спирттерге және альдегидтерге нашар төзімді келеді. АБС жоғары температураға, мысалы, ағаш отына ұшырағанда, тез тұтанады. Ол балқып, содан кейін қайнап, бу шығарады, осы будан қызып тұрған жалын пайда болады. Таза АБС құрамында галогендер болмағандықтан, оның жануы тұрақты органикалық ластаушы заттарды әдетте шығармайды, ал жану немесе пиролиз процесіндегі ең зиянды өнімдер көміртек монооксиді мен сутегі цианиді болып табылады. АБС күн сәулесінен де зақым алады; осының салдарынан АҚШ тарихындағы ең ірі және қымбат автомобильдерді қайтару шараларының бірі қауіпсіздік белбеуін босату түймелерінің тозуына байланысты болды. АБС қайта өңдеуге жарамды, бірақ барлық қайта өңдеу орталықтары оны қабылдамайды.

Ашық ABS

ABS-тің көп бөлігі мөлдір емес, себебі оның құрамындағы компоненттердің жарық сындыру көрсеткіштері әртүрлі. Акрилонитрил мен стирол ABS-ті берік етеді. Бутадиен бөлшектері серпімді болып, ABS-ті соққыға төзімді етеді. Метил метакрилат (MMA) қосу жарық сындыру көрсеткіштерін жақындастырып, өнімді мөлдір етуге көмектеседі, алайда бұл жағдайда өнімнің соққыға төзімділігі азаяды.

Өндіріс

АБС акрилонитрил, бутадиен және стиреннен алынады. Акрилонитрил – пропилен мен аммиактан өндірілетін синтетикалық мономер; бутадиен – бумен крекингтеудің C4 фракциясынан алынатын мұнай көмірсутегі; стирол мономері этилбензолдың дегидрленуі арқылы жасалады, ал этилбензол этилен мен бензолдың реакциясынан алынатын көмірсутек. PlasticsEurope еуропалық пластмасса сауда қауымдастығының мәліметінше, Еуропада АБС смоласын өнеркәсіптік өндіруде орташа есеппен табиғи газ және мұнай қолданылады.

Өңдеу

АБС түрлі сорттарда өндіріледі, бірақ АБС құрылымдық бөлшектерін жоғары дәлдікпен өңдеу үшін машиналық сорттағы АБС қолдану ұсынылады. Машиналық сорттағы АБС стандартты әдістермен, оның ішінде токарлық, бұрғылау, фрезерлеу және аралау арқылы оңай өңделеді. АБС бөлшектерін біріктіру үшін біріктірілетін беттерді балқымай бастағанға дейін қыздыру қажет; мұндай біріктіруді жұқа АБС таяқшасын балқыту арқылы күшейтуге болады. АБС бөлшектерін еріткіштердің көмегімен бір-біріне және жеткілікті түрде ұқсас басқа да пластиктерге химиялық тұрғысынан бекітуге болады.

Қолданбалар

АБС 1948 жылы патенттелген және 1954 жылы Borg Warner Corporation компаниясы оны коммерциялық нарыққа енгізген. АБС-тің жеңіл салмағы және инъекциялық қалыптау мен экструзиялау мүмкіндігі оны ағынды су және газ шығару жүйелері (DWV) сияқты өнімдерді өндіруде пайдалы етеді. Пластмассадан жасалған флейта, гобой, кларнет сияқты музыкалық аспаптар, сондай-ақ пианино механизмдерінің кейбір бөліктері мен компьютерлік пернетақтаның түймелері көбінесе АБС-тен жасалады. Басқа қолданылу салаларына гольф клубының басы (жақсы соққыны жұтатын қабілетіне байланысты), автомобильдің ішкі безендіру элементтері, автомобильдің бамперлері, бинокльдер мен монокулярлар, ингаляторлар, небулайзерлер, сіңірілмейтін тігістер, шеміршек протездері, дәрі-дәрмек жеткізу жүйелері, трахеялық түтіктер және Kre O кірпіштері жатады. АБС пластигі 1 микрометрден кем орташа диаметрге дейін ұнтақталғанда, кейбір татуировка бояуларында бояу ретінде қолданылады.

3D-басып шығару

ABS пластигі жіп тәрізді түріне келтірілгенде, 3D принтерлерде жиі қолданылатын материал болып табылады, себебі ол арзан, мықты, жоғары тұрақтылыққа ие және түрлі тәсілдермен өңдеуге болады (құмдау, бояу, желімдеу, толтыру және химиялық тегістеу). 3D принтерде қолданғанда, ABS басып шығару процесінде салқындаған кезде болатын қысылу салдарынан деформацияланады. Қысылуды жылытылған платформада жабық корпуста басып шығару арқылы, желім таяқшасы немесе шаш лагы сияқты жабысу заттарын қолдану арқылы басып шығарылатын алғашқы қабатының платформаға жақсы жабысуын қамтамасыз ету, немесе басып шығарылатын бұйымның негізінде жиек/платформа қолдану арқылы азайтуға болады, бұл платформаға жабысуын арттыруға көмектеседі. ABS тек FFF/FDM 3D принтерлерінде қолданылады, себебі полимерлі 3D принтерлер пластикті еріте алмайды. ABS жіптерінің ерекше түрлері – ABS ESD (электростатикалық разрядқа төзімді) және ABS FR (өртке төзімді), олар негізінен электростатикалық сезімтал компоненттерді және отқа төзімді жиналмалы бөлшектерді өндіру үшін қолданылады.

Адамға қауіптілігі

АБС қалыпты пайдалану және полимерді өңдеу жағдайында ыдырауға төзімді. Қалыпты пайдалану мен өңдеу кезінде канцерогендерге ұшырау жұмыс орындарындағы қауіпсіздік шектерінен аспайды. Дегенмен, температура 400 °C (750 °F) жеткен кезде АБС өз құрамына кіретін заттарға ыдырайды: бутадиен (адамға канцерогенді), акрилонитрил (адамға канцерогенді болуы мүмкін) және стирол (адамға канцерогенді болуы ықтимал). АБС-пен 3D-басып шығару кезінде пайда болатын ауадағы UFP концентрацияларына қатысты алаңдаушылықтар бар, себебі UFP салдарынан денсаулыққа зиян келтіруі мүмкін, оның ішінде UFP жиналуынан бүйректерде, өкпелерде және ішектерде тіндердің бітелуіне әкелуі мүмкін.