Кіріспе

Гиррандоль () - бірнеше шамнан тұратын, орнатылған немесе қабырғаға орнатылған, өздігінен немесе айнаға бекітілген әшекейлі тармақталған шам ұстағыш. Гирандол әр түрлі нысандар мен дизайндарды атау үшін қолданылған; ертедегі гирандольдер кристаллдармен безендірілген шам қойғыштар болды, олар тұраққа қойылған шам қойғышқа ұқсайды, ал бір кездері ол барлық шам қойғыштарды және шам қойғыстарды сипаттау үшін пайдаланылды. Жирандоль алғаш рет Францияда 17 ғасырдың ортасында жарықтандырудың сәнді құрылғысы ретінде пайда болды, ал айнаны қоса алатын үлкен қабырғаға орнатылған жирандольдер 18 ғасырдың екінші жартысында Англияда сәнге айналды. Гиррандоль жарық беру құрылғысы ретінде аты аты аты от шашу сияқты Екатерина дөңгелегімен берілген болуы мүмкін, өйткені гирандольдің алғашқы түрі - бұл дөңгелектің тікұшағы сияқты орталық осьтен сәуле шашатын қолдары бар тармақталған шам қойғыш, осылайша от шашуға ұқсайды.

Қолданылуы

Жирандоль әр түрлі жарық құрылғылары мен объектілеріне арналған термин ретінде қолданылған. Бастапқыда ошақпен жұмыс істеу түрін білдіретін термин, ол 17 ғасырдың екінші жартысында Францияда, әдетте, орталық сабақтан шығатын 6 қолды шамшырақ түрін білдіру үшін қолданылды. Бұл кезеңдегі гирандольдер пірамида тәрізді пішінді, көбінесе кристаллдан жасалған салғалармен ілінетін, әшекейленген шам қойғыш болды. ХІХ ғасырдың ортасында Құрама Штаттарда ілінген кристаллдары бар әшекейлі шамшарлар да гирандоль деп сипатталған. Олар әдетте үш-үштен тұрады, 3 немесе 5 қолды шам қойғышпен қатар екі бірдей безендірілген бір қолды шам қойғышпен. XVIII ғасырдың ортасында Англияда бұл сөз алтынмен қапталған үлкен сәнді шамға немесе айнамен бекітілген қабырға шамға қатысты. Кейіннен айна, әсіресе дөңгелек және құрғақ болса, оны шам ұстағыштарсыз өзі girandole деп атауға болады. XIX ғасырдағы кейбір үлкен айнекшелер жақтарына орнатылған жарық құрылғылары үшін "гирандоль" деп аталды. Айнек алдында шамшырақ орнатылған гирандоль түрі 18 ғасырдың аяғында Ирландияда пайда болды. Италияда бұл от шашу, ауа райы немесе шүмерек ойыншығына қатысты. Польшада гирандол (żyrandol) сөзі дәстүрлі халық өнерін сипаттау үшін қолданылады. Оның бір түрі - "арабша бұрандалар", олар төбеден ілінген сәндік заттар. Бұл гүлдер немесе гүл шоғырына оралған немесе өңделген, және төбеде жұлдызша созылатын фестондар ретінде жасалған. Жирандол зергерлік бұйымдарды жасауда үлкен ортаңғы тасты немесе кішірек тастар қосылған құлаққаптарды білдіреді.

Үлгілер

Жирандольдер декоративті шамшар ретінде 1660 жылы француз корольдік үй-жайларында бұйымдар ретінде пайда болды, ал 1653 жылы ерте нұсқасы болған болуы мүмкін. Версаль сарайында көптеген гирандоль табылған. Ол сондай-ақ XVII ғасырдың аяғында байлардың жеке тұрғын үйлерінде қолданылған. Ол 18-ғасырда Францияда танымал болды, онда осы кезеңнің әйгілі мастералары гирандольдің ерекше үлгілерін жасады. Бұл гирандольдер әдетте жұппен жасалып, пайдаланылатын және шамдармен бірге шамдалдардың астындағы бөлменің ортаңғы бөлігін жарық ететін. Ертедегі француздық гирандольдердің негізі, орталық сабағы және әдетте алты қолды ұстайтын табаны бар, онда тамшылағыш табалар мен шамдарға арналған бобеш бар. Олар көбінесе тас кристаллдармен және шынымен безендірілетін. Бұларды бірге буын ретінде немесе ілгек немесе розетка ретінде пирамида немесе конус пішіндес орналасуда іліп, шамның жарығын шағылыстырып, шам қойғышқа шырақтар қосылуы мүмкін. Гиррандольдің сәнді түрлеріне аметист, агат, халцедон, сондай-ақ коралл, карнелиан және нефрит сияқты жартылай асыл тастар жатады. Гирандольді, сондай-ақ, кристаллдармен немесе кристаллсыз алтын қоладан жасалған мүсіндік фигуралар ретінде де жасауға болады. 18 ғасырда гүлдермен безендірілген фарфордан жасалған гирандольдар да кең тараған. Кейбір гирандола күмістен жасалса, ал алтын тек патша сарайларында ғана болған. Гирандольдер кішкентай болуы мүмкін, бірақ олар өте үлкен болуы мүмкін, олардың кейбіреулерінің биіктігі сегіз футқа жуық, соның ішінде үлкен мүсіндік негіз тіркелген. Кішігірім гирандольдерді үстелге немесе геридонға қоюға болады, ал үлкеніректері көбінесе торшерге қойылады. XIX ғасырда Францияда гирандольдердің танымалдылығы төмендеді, ал ондағылар негізінен ескі үлгілердің көшірмелері болды. Жирандольді қабырға жарығы немесе шамшырақ ретінде де жасауға болады, олардың көбі сәнді рококо стиліне тән. 18 ғасырдың ортасында Англияда қарапайым шеңберлері мен шамшатырлары бар айналар шығарылды, оларды гирандоль деп те атады. Томас Чиппендейл рококо, киозиер немесе готика стильдеріндегі асимметриялық дизайндағы айналы және айнасыз гирандольдерді шығарды. Бұл - әр түрлі мотивтерді қамтитын орамалар мен қабықтар, мысалы, сәулет қираған жерлер, қытайлық фигуралар мен пагодалар, бағаналар, жапырақтар, шарлауықтар және құстар. Көбінесе айналар кішігірім пластиналарға орнатылып, олардың жалғаулары алтынмен қапталған. 18 ғасырдың аяғында неоклассикалық стильдегі дизайн танымал болды. Шамшалар айнаның бүйірінен немесе тікелей астынан шыға алады, бірақ гирандольді айнаның алдына орналастыра алады, сондықтан ол және оның бейнесі толық шамшырақ елегін туғызады. 18 ғасырдың аяғында үйлерде қолдануға арналған дөңгелек пішінді айналар пайда болды. "Гирандоль" немесе "гирандольдік айналар" деп аталатын айналар шамдарды ұстауға арналған иілген қолдары бар және олар орналасқан бөлмелердің жағымды бұрмаланған бейнелерін жасау үшін жасалған. Бұл айналар АҚШ-та Федералды кезеңде (1790-1830) танымал болды, онда айналардың үстіне көбінесе бүркіт финалы салынған. Кейбірінің үстінде қанатты аттар немесе айдаһарлар болуы мүмкін, ал айналардың диаметрі бір метрден үш метрге дейін болуы мүмкін. Англияда мұндай айналар жиі жарық беретін құрылғысыз жасалатын. Гиррандольді жасау үшін металдардың үлкен түрлері қолданылған. Шамшарақтар үшін алтынмен қапталған қола өте жиі қолданылады, бірақ үстелге күміспен қолдануға болады. Кейбір гирандольдар қатты ағаштан да жасалады. Қабырғаға орнатылған үлкен гирандол алтынмен оюланған ағаштан жасалуы мүмкін.