Кіріспе

Данбад ауданы – Үндістанның Жаркханд штатының жиырма төрт ауданының бірі. Данбад осы ауданның әкімшілік орталығы болып табылады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, ол Жаркханд штатындағы ең көп халқы бар екінші аудан (24-тен), Рачиден кейін. Сондай-ақ, Жаркханд штатындағы ең төмен жыныс қатынасы осы ауданда – 908 адамға 1 әйел. Данбадты Үндістанның көмір астанасы деп те атайды, өйткені ауданда көмір өндіру өнеркәсібі кеңінен дамыған және басым болып табылады.

Тарих

1956 жылы бұрынғы Манбхум ауданының Садар бөлімшелерінің ішіндегі Час және Чанданкияри полиция бөлімшелерін бөліп алып, Дханбад ауданы құрылды. Дханбад 1928 жылдан бері полиция ауданы болып табылады. 1971 жылдан кейін Бихар штатындағы аудандарды қайта ұйымдастыру Дханбад ауданына әсер етпеді. Дханбад муниципалитеті – ауданның бас қаласы және штаб-пәтері. 1991 жылы Бокаро ауданы Дханбад ауданының Час кіші бөлімшесі мен Гиридих ауданының Бермо кіші бөлімшесін бөліп алып құрылды. Чота Нагпур үстіртінің көп бөлігінің ерте тарихы құпияға оранып, Дханбад ауданының тарихы одан да құпиялы. Тіпті кейінгі кезеңдердің егжей-тегжейін табу да қиын, өйткені қазіргі аудан Манбхумның шағын және маңызсыз бөлігі ғана болды. Манбхум ауданының 1928 жылғы жер сілтеу есебінде тас жазуларының, мыс тақташаларының немесе ескі монеталардың табылмағаны, сондай-ақ сауалнама және жер сілтеу жұмыстары барысында мыс тақташа немесе пальма жапырағынан жасалған бірде-бір құжаттың табылмайтыны айтылған. Табылған ең көне нақты құжаттардың барлығы қағаздан жасалған және олардың жасы жүз жылға жетпейді. Осы жағдайларды ескере отырып, Дханбад ауданының 1964 жылғы газеті Манбхумның 1928 жылғы жер сілтеу есебінен тарих тарауын қайта жариялады, ол бүкіл Манбхум ауданына қатысты. Бұл бұрынғы Манбхум ауданының шағын ауылы болды, оның штаб-пәтері Перулияда (қазір Батыс Бенгалияда) орналасқан. Манбхум өз атауын Раджа Ман Сингхтен алған, оған император Акбар белгілі бір шайқаста жеңіске жеткеннен кейін осы аумақты сыйлаған. Аудан өте кең және алыс болғандықтан, әкімшілік мақсаттар үшін Бірбхум, Манбхум және Сингхбхумға бөлінді. 1956 жылдың 24 қазанында Мемлекеттік қайта құру комиссиясының ұсынысы бойынша Дханбад аудан деп жарияланды (1911 жылғы хабарлама). Оның географиялық ұзындығы солтүстіктен оңтүстікке қарай 43 миль, ал ені шығыстан батысқа қарай 47 мильді құрады. 1991 жылы Дханбадтың бір бөлігі Бокаро ауданына қосылып, оның жалпы аумағы 2995 км²-ге дейін азайды. Бұрын аудан екі кіші бөлімге бөлінген: Дханбад-Садар және Бағмара. Біріншісі 6 блоктан, екіншісі 4 блоктан тұрды, олардың барлығы 30 қалалық кеңес, 228 паншаят және 1654 ауылды қамтыды. Ауданның сол кездегі кеңдігі екі полиция штабын қажет етті, олар тиісінше Бокаро мен Дханбадта орналасқан. Қазіргі уақытта ауданда Дханбад-Садар деп аталатын бір ғана кіші бөлім бар. Мұнда Жарья, Бағмара, Дханбад, Нирса, Говиндпур, Балиапур, Тунди және Топчанчи сияқты 8 блок бар. Блоктарда 181 паншаят пен 1348 ауыл бар. 1991 жылғы халық санауы бойынша ауданның жалпы халқы 1 949 526 адамды құрайды, оның ішінде 1 071 913 ер адам және 877 613 әйел адам бар. Бұл жерде көптеген төбелер мен орман бар. Теңіз деңгейінен 500–1000 фут биіктікте орналасқан. Топырағы көбінесе латериттік. Қазіргі уақытта аудан Қызыл дәліздің бір бөлігі болып табылады.

География

Аудан батысында Гиридих және Бокаромен, солтүстігінде Гиридих пен Думкамен, шығысында және оңтүстігінде Батыс Бенгалия штатының Пурулия ауданымен шектеседі. Ол Жаркханд штатында орналасқан және 23°37'3" және 24°4' солтүстік ендік, сондай-ақ 86°6'30" және 86°50' шығыс бойлық аралығында жатыр.

Табиғи бөліністер

Ауданды үш негізгі табиғи аймаққа бөлуге болады, атап айтқанда: (I) төбелі аймақтан тұратын солтүстік және солтүстік-батыс бөліктері, (ii) көмір кеніштері мен көптеген өнеркәсіп орындары орналасқан жоталар және (iii) Дамодар өзенінің оңтүстігінде жатқан, өңдеуге жарамды тегіс жерлерден құралған қалған жоталар мен жазықтар. Солтүстік және солтүстік-батыс аймағы бүкіл бойымен Grand магистраль жолымен бөлінген. Ауданның батыс орталық бөлігінде Дханги төбелері орналасқан, олар солтүстіктегі Grand магистраль және Шығыс теміржолының Grand хорд сызығы арасындағы жолақта жатыр. Оңтүстікке қарай, бұл төбелер Праданкхантадан Говиндпурға дейін созылады, Дхангиде максималды биіктігі 1256 футқа жетеді. Солтүстікке қарай, Параснат тауының бір тармағы Топчанчи және Тунди арқылы өтеді, ең жоғары нүктесі Лалкиде 1500 футты құрайды. Ауданның оңтүстік бөлігі көбінесе толқынды жерлерден тұрады. Жалпы беткей батыстан шығысқа қарай, Дамодар және Баракар екі ірі өзендерінің бағытымен сәйкес келеді.

Өзендер

Дамодар – Чота Нагпур үстіртінің ең маңызды өзені. Ол Паламудан басталып, Ранчи мен Хазарибаг үстірттері арасында шығысқа қарай ағады. Оған Бокаро, Конар және Баракар өзендері қосылады. Дамодар, Хазарибаг ауданымен Дамабадтың батыс шекарасын белгілейтін Жамуния өзенімен біріккен жерінен Дамабад ауданына кіреді. Шығысқа қарай жылжумен Дамодарға Қатри өзені қосылады, ол Параснарт төмендігінде басталып, Көмір кеніші аумағынан өтеді. Дамодар өзені аудан арқылы шамамен 77 км ағып өтеді, ал шығыс шекарасында Чиркунда жанында Баракармен бірігеді. Дамодар өзенінде 6 шақырымға созылған Панчет тоғаны салынған. Ондағы гидроэлектростанция 40 000 кВт қуат өндіреді. Ауданның солтүстік шекарасын құрайтын Баракар өзені аудан ішінде 77 км-ге ағып өтеді. Ол Дургапурға дейін оңтүстік-батыс бағытта, содан кейін Чиркуда маңында Дамодарға құйылатынша оңтүстікке қарай ағады. Майтон тоғаны осы өзенде, Дамодармен бірігетін жерінен шамамен 13 км қашықтықта орналасқан. Оған 60 000 кВт қуатты Майтан электр станциясы қосылған. Ауданның басқа да кішкентай өзендеріне Гобай, Иржи, Худия және Катри өзендері жатады.

Климаттық жағдайлар

Ауданның климаты жалпы құрғақтықпен сипатталады. Қарашадан ақпанға дейін суық ауа райы өте жағымды. Содан кейін климат жылына бастайды. Маусымның ортасына дейін, муссон басталар кезде ауа ыстық болып қалады. Жаңбыр жауған кезде температура төмендеп, ылғалдылық артады; шілде мен қазан айлары жаңбырлы болады. Шілде мен тамыз – ең көп жауын-шашын жауатын айлар. Шілде айындағы орташа жауын-шашын мөлшері 287 мм, ал тамызда 445 мм құрайды. Аудан бойынша орташа жылдық жауын-шашын мөлшері шамамен 1300 мм.

Экономика

Данбад аймақтағы ең көне және ірі базарлардың бірі және ірі масштабты өнеркәсіп орталығы болып табылады. Ол көмір шахталарымен және өнеркәсіптік мекемелерімен танымал; қаланы шамамен 112 көмір шахтасы қоршап тұр [24], олардың жалпы өндірісі 27,5 миллион тоннаны құрайды және көмір бизнесі арқылы жылдық кірісі 7000 миллион рупияға жетеді. Мұнда бірнеше көмір жуу фабрикалары бар. 2009 жылдың 8 қыркүйегіне дейін ол Жаркханд штатының 21 ауданының бірі және Арттақ дамыту аймақтарына берілетін гранттар бағдарламасы (BRGF) арқылы қаржыландырылуда. Толығырақ Дханбад экономикасы бөлімін қараңыз. DH

Демография

2011 жылғы халық санауы бойынша Дханбад ауданының халқы 2 684 487 адамды құрайды, бұл АҚШ-тың Невада штатының халқымен шамалас. Бұл көрсеткіш Үндістандағы 640 ауданның ішінде оны 148-ші орынға қойды.