Белград Аренасы: Спорт пен мәдениет орталығы

Кіріспе

Белград Аренасы – Сербияның Белград қаласында орналасқан көп мақсатты жабық арена. Ол спорт, мәдени шаралар және басқа да іс-шараларды өткізуге арналған әмбебап зал ретінде жобаланған. Арена баскетбол, футзал, гандбол, дзюдо, үстел теннисі, теннис, волейбол, су полосы сияқты түрлі спорттық жарыстарға, сондай-ақ концерттерге пайдаланылады. Аренаның сыйымдылығы 18 386 адамды құрайды. Сондай-ақ, жылыну үшін жер асты тоннелі бар шағын зал бар, ал Белград Аренасы Еуропалық Ареналар қауымдастығының (EAA) мүшесі болды.

Орналасуы және ықпалы

Белград Аренасы Жаңа Белградта орналасқан. Аренаның тұрақ орны шектеулі, бірақ жақын жердегі тұрғын үйлер көліктерге жететін орынмен қамтамасыз етеді. Арена Нови-Београд теміржол станциясынан 10 минуттық жерде орналасқан, ол Австрия, Венгрия, Словения және Хорватиядан халықаралық пойыздармен, сондай-ақ Нови-Сад, Суботица және Шидке бағыттарындағы, қала ішіндегі (жедел және аймақтық пойыздар) теміржол қызметтерін ұсынады. Белградтың Никола Тесла әуежайынан аренаға дейін 15 минуттық сапар. Белградтың орталық бөлігінен саяхат уақыты да шамамен сондай, бірақ сағаттарда қозғалыс көп болса, арена орналасқан Нови-Београдтың орталығына жетуге 30 минутқа дейін уақыт жұмсалуы мүмкін. Аренаның салынуы айналасындағы жаңа пәтерлердің бағасын айтарлықтай өсірді. Белград Аренасының қарсы бетінде жаңа, заманауи бизнес-аудан құрылысын салу жоспарлануда. IN қонақ үйі аренаның жанында салынған алғашқы жаңа қонақ үй болды, алайда Hyatt Regency Belgrade және Crowne Plaza Belgrade да жаяу арақашықтықта орналасқан.

Атауы

Құрылыс кезінде аренаның уақытша атауы "Хала Лаймс" болды. Бірақ 2004 жылы құрылыс аяқталғаннан кейін арена ресми түрде "Београдская Арена" (Бельград Аренасы) деп аталды. 2007 жылдың ақпан айында серб баскетбол жаттықтырушысы Божидар Малькович Аренаға Сербияның тағы бір белгілі баскетбол жаттықтырушысы Александр Николичтің есімін беру туралы бастама көтерді. Малькович бастамасын қалалық шенеуніктерге және Сербия президенті Борис Тадичке ұсынды, бірақ атауды өзгертуге рұқсат берілмеді. Оның орнына 2016 жылы Белградтағы тағы бір спорт залы, "Пионер" залы Александр Николич атындағы зал болып қайта аталды. 2012 жылдың маусым айында арена басшылары "Komercijalna banka" банкімен бес жылдық келісімге қол қойып, арена атауын "Комбанк Арена" деп өзгертуге келісті, ал атаудың өзгеруі 2012 жылдың қыркүйегінде ресми түрде күшіне енді. 2016 жылдың ақпан айында өткен УЕФА Футзал Еуро-2016 турнирі кезінде, спонсорлық аясында арена атауы "Комбанк Арена" есімнен "Белград Аренасы" есіміне өзгертілді. 2017 жылдың қазан айында арена тағы бір рет атауын өзгертті, бұл жолы "Štark Arena" деп аталды, себебі азық-түлік өндіруші "Štark" компаниясымен бес жылдық демеушілік келісіміне қол қойылды. 2024 жылдың 3 сәуірінде аренаның бастапқы атауы қайта жаңартылды.

Дизайн және құрылыс

1989 жылы Белград қаласы 1994 жылғы баскетболдан әлем чемпионатын қабылдауға таңдалды. Бірақ, қалада толығымен жаңа баскетбол аренасының салынуы шарт етілді. Кем дегенде 20 000 орындық жаңа аренаның дизайны бойынша өткен байқауда Белград сәулетшісі Влада Славицаның Energoprojekt ұсынған жобасы жеңіске ие болды. Арена төбесін жобалауға екі сәулетші таңдалды. 1992 жылы құрылыс басталды, арена комитеті спорттық нысандарды салуда тәжірибелі американдық HOK компаниясымен серіктестік құрды. Дегенмен, қиын кезеңдер күтіп тұрды. Югославияның таралуы басталғанда Біріккен Ұлттар Ұйымы Югославия Федеративтік Республикасына санкциялар салды, ал HOK арена комитетімен ынтымақтастығын тоқтатты. Бұл қиындыққа қарамастан, Белград аренасының құрылысы жалғасты. 1993 жылы Белград қазіргі замандағы тарихындағы ең ауыр экономикалық жылдардың бірін бастан кешірді. Югославия Федеративтік Республикасы рекордтық деңгейде инфляцияны басынан өткерді, санкциялар мен Югославиядағы қақтығыстардың салдарынан Белград 1994 жылғы баскетболдан әлем чемпионатын өткізу құқығынан айырылды. FIBA ресми түрде хабарлағаннан кейін, аренаның құрылысы материал жетіспеуіне байланысты айтарлықтай баяулау түрімен біраз уақытқа созылды. Алайда, 1995 жылы құрылыс толығымен тоқтатылды. 1998 жылы аренадағы жұмыс қайта басталды, себебі қала 1999 жылғы үстел теннисінен әлем чемпионатын қабылдауға таңдалды, ол Белград аренасында өтуі тиіс болды. Осы кезде төбе құрылысы аяқталуға жақын болды, фасадының бір бөлігі бітірілді және ішкі бөлігінің жартысы дайын болды. Бірақ, Югославия бұл жарысты қабылдау мүмкіндігінен тағы да айырылды, өйткені жарыс өтуі тиіс жылға қала НАТО күштері тарапынан бомбаланды. Аренада (құрылысы әлі аяқталмаған болатын) өткен алғашқы қоғамдық шара – 20 қыркүйек 2000 жылы өткен Слободан Милошевичтің (сол кезде Югославия президенті) 2000 жылғы президенттік сайлау кампаниясының соңғы митингісі болды. Бұл Милошевичтің халық алдында сөйлеген соңғы сөзі еді.

In 1989, The City of Belgrade was chosen to host the Basketball World Championship of 1994. However, there was a condition for the city to build an all new basketball arena. In the competition for the design of a new arena with seat capacity of at least 20,000, the winner was the design submitted by Belgrade architect Vlada Slavica from Energoprojekt. Two architects were chosen to design the arena's roof. In 1992 construction started as the arena committee formed a partnership with American company HOK, experienced in building sporting venues. However, tough times were ahead. As the disintegration of Yugoslavia started, the United Nations imposed sanctions on the Federal Republic of Yugoslavia and HOK stopped all co operation with the arena committee. Even with this setback, work on the Belgrade Arena continued. In 1993, Belgrade suffered one of its worst economic years in modern history. The Federal Republic of Yugoslavia experienced record inflation rates, and as a result of the sanctions and the conflicts in Yugoslavia, Belgrade lost the right to host the 1994 Basketball World Championships. Following the formal announcement by FIBA, the arena's construction still continued for some time, though at a considerably slower pace due to the lack of material. However, sometime in 1995 the construction completely stopped. Work on the arena re commenced in 1998 as the city was chosen to host the 1999 World Table Tennis Championships to be held in the Belgrade Arena. By this time the roof was already taking shape towards completion, part of the façade was done and the interior was half complete. Once again, Yugoslavia lost the privilege to host the competition as the city was bombed by NATO forces the year the competition was supposed to be held. The first public event held in the Arena (which was still under construction at the time) was the final Slobodan Milošević (president of Yugoslavia at the time) 2000 presidential election campaign rally, which was held on 20 September 2000. That was the last time Milošević delivered a public speech.

Аяқтау

2000 жылы Югославияда үкімет алмасып, елге талған барлық санкциялар жойылғаннан кейін, жаңа басшылық астындағы Арена 2004 жылы FIBA Diamond Ball турниріне қатысуға дайын болды және Белград 2005 жылғы Еуропа баскетбол чемпионатының өтетін орнына ие болды. 2005 жылы өткен бірқатар спорттық іс-шаралар мен концерттерден кейін, қоғамдық пайдалануға берілген уақытша лицензиялар 2006 жылдың басында тоқталды. 2006 жылдың қараша айына дейін автоматтандырылған өрттен қорғау жүйесін орнату және лифттерді еуропалық стандарттарға сәйкес келтіру жұмыстары аяқталды, осы уақыт аралығында Аренада ешқандай шара өткізілмеді. Белград Аренасы 2006 жылдың 4 қарашасында тұрақты қоғамдық пайдалану лицензиясын алып, осының нәтижесінде қайта ашылды.

Оқиғалар

Белград аренасында өткен алғашқы шара 2000 жылғы 20 қыркүйекте, 2000 жылғы Югославияның жалпы сайлауына дейін Сербияның Социалистік партиясы мен Югославияның солшыл партиясының соңғы сайлау науқаны митингі болды. Ол кезде Аренаның құрылысы толыққан жоқ еді. Ресми ашылу шамамен төрт жылдан кейін, 2004 жылғы 31 шілдеде FIBA Diamond Ball баскетбол турнирімен болды. Аренада уақытша лицензия болғандықтан, келесі екі жарым жылдың ішінде бірнеше шаралар өткізілді. Тұрақты лицензия алғаннан кейін өткен алғашқы шара 6 қарашада 50 Cent концерті болды. Аренада өткен ең ірі шаралардың бірі – 2008 жылғы «Евровидение» ән байқауы. Байқаудың финалында 20 000-нан астам көрермен болды. Аренада өткен басқа да маңызды іс-шараларға баскетболдан (EuroBasket 2005), волейболдан (2005 жылғы Еуропалық волейбол чемпионаты), үстел теннисінен (2007 жылғы Еуропалық үстел теннисі чемпионаты) және дзюдодан (2007 жылғы Еуропалық дзюдо чемпионаты) өткен Еуропа чемпионаттары жатады. Белград Аренасы 2009 жылғы Жазғы Универсиада ойындарына қатысқан 69 нысанның бірі болды, ол ашылу және жабылу салтанаттарын, сондай-ақ баскетбол жарыстарын қабылдады. Арена Сербия мен бұрынғы Югославияның ең танымал әртістерінің концерттеріне, сондай-ақ 50 Cent, Анастасия, Backstreet Boys, Бейонсе, Андреа Бочелли, Deep Purple, Монсеррат Кабалье, Ник Кейв, The Chemical Brothers, Эрик Клэптон және Стив Уинвуд, Джо Кокер, Леонард Коэн, Фил Коллинз, The Cult, Боб Дилан, Fatboy Slim, Питер Габриэль, Guano Apes, Guns N' Roses, Hurts, Il Divo, Iron Maiden, Жан Мишель Жарр, Элтон Джон, Том Джонс, Judas Priest, Алисия Киз, Марк Кнопфлер, Ленни Кравиц, Massive Attack, Николь Шерзингер және The Pussycat Dolls, Queen + Paul Rodgers, Эрос Рамаццотти, Дженнифер Лопес, Rammstein, Крис Риа, RBD, Рианна, Sade, Simple Minds, Шакира, Slash, Slayer, Slipknot, Sting, Whitesnake, Роджер Уотерс, Zaz, ZZ Top, OneRepublic және тағы да көптеген жұлдыздардың концерттерін қабылдады. Аренада екінші Green Fest музыка фестивалі, Franz Ferdinand, Cypress Hill және The Raveonettes өнер көрсеткен, Marilyn Manson басқарған IQ фестивалі және көптеген концерттер, саяси митингілер, өнімдер көрмелері және басқа да көптеген шаралар өтті. Сонымен қатар, бірнеше халықаралық жарыстарда Аренада рекордтық көрермен саны тіркелді. 2009 жылғы 2 ақпанда 2009 жылғы Фед Кубогының II тобындағы Сербия – Жапония теннис матчы 15 118 көрерменмен ITF жарысының рекордын орнатты. 2009 жылғы 5 наурызда Белград аренасында «Партизан Белград» баскетбол командасының алғашқы ойыны өтті, ол 2008–09 жылғы Euroleague Top 16 турнирінде грек құрамасы «Панатинаикосқа» қарсы болды. 22 567 көрермен болды, бұл Euroleague үшін рекордтық көрсеткіш, нәтижесінде «Партизан» 63–56 есебімен жеңіске жетті. 2009 жылғы 26 шілдеде Белград Аренасында Сербия мен Бразилия арасындағы FIVB Дүниежүзілік лигасының финалы өтті, оған 22 680 адам қатысты, бұл Дүниежүзілік лиганың рекорды. ABA лигасының барлық уақыт рекорды 22 198 көрерменмен 2023 жылғы 22 маусымда 2023 жылғы ABA финалының 5-ші ойынында орнатылды. 2014 жылғы 26 наурызда «Crvena Zvezda» Украина чемпионы «Будивельник Киевке» қарсы Eurocup ширек финалында өнер көрсетті. «Звезда» қосымша уақытта 79–70 есебімен жеңіске жетті, бұл матч 24 232 көрерменді жинады, бұл Eurocup үшін рекордтық көрсеткіш, сонымен қатар сол кезде Еуропадағы жабық баскетбол аренасында өткен кез келген баскетбол ойыны үшін рекордтық көрсеткіш болды. Бұл сонымен қатар Белград Аренасының рекордтық қатысу көрсеткіші. 2018 жылғы EuroLeague Final Four 2018 жылдың мамыр айында Štark Arena-да өтті.

The first event held in the Belgrade Arena was a Socialist Party of Serbia and Yugoslav Left final election campaign rally, held on 20 September 2000 before the 2000 Yugoslavian general election. The construction of the Arena wasn't finished at that time. The official opening came nearly four years later, on 31 July 2004, when the FIBA Diamond Ball basketball tournament was held. Since the Arena had only a temporary license, just a few events were held during the next two and a half years. The first event held after getting a permanent license was the 50 Cent concert, on 6. November 2006. One of the biggest events to take place in the Arena was the Eurovision Song Contest 2008. In the contest's final night an audience of over 20,000 was present. Other big events held in the Arena include numerous sporting events, notably the European championships in basketball (EuroBasket 2005), volleyball (2005 Men's European Volleyball Championship), table tennis (2007 European Table Tennis Championships), and judo (2007 European Judo Championships). The Belgrade Arena was also one of the 69 venues to take part in the 2009 Summer Universiade Games, hosting the opening and closing ceremonies, as well as the basketball competition. Arena was the host venue for the concerts of the most significant artists of Serbia and former Yugoslavia, as well as major international stars, including 50 Cent, Anastacia, Backstreet Boys, Beyoncé, Andrea Bocelli, Deep Purple, Montserrat Caballé, Nick Cave, The Chemical Brothers, Eric Clapton and Steve Winwood, Joe Cocker, Leonard Cohen, Phil Collins, The Cult, Bob Dylan, Fatboy Slim, Peter Gabriel, Guano Apes, Guns N' Roses, Hurts, Il Divo, Iron Maiden, Jean Michel Jarre, Elton John, Tom Jones, Judas Priest, Alicia Keys, Mark Knopfler, Lenny Kravitz, Massive Attack, Nicole Scherzinger and The Pussycat Dolls, Queen + Paul Rodgers, Eros Ramazzotti, Jennifer Lopez, Rammstein, Chris Rea, RBD, Rihanna, Sade, Simple Minds, Shakira, Slash, Slayer, Slipknot, Sting, Whitesnake, Roger Waters, Zaz, ZZ Top, OneRepublic and many others. The Arena also hosted the second Green Fest music festival with performances by Franz Ferdinand, Cypress Hill and The Raveonettes, the IQ festival headlined by Marilyn Manson, and many other concerts, political rallies, product exhibitions and numerous other events. Also, in several international competitions, the record attendance has been set at the Arena. On 2 February 2009, the 2009 Fed Cup World Group II, Serbia vs. Japan tennis match set a record for an ITF event attendance with a crowd of 15,118 spectators. On 5 March 2009, the first Partizan Belgrade basketball game at Belgrade Arena was held, a 2008–09 Euroleague Top 16 match against Greek powerhouse Panathinaikos. A crowd of 22,567, a record for the Euroleague, saw Partizan win 63–56. On 26 July 2009, the FIVB World League final between Serbia and Brazil was held in Belgrade Arena, with an attendance of 22,680, which is a record of World League. The ABA League all time record of 22,198 spectators was set on 22 June 2023 during the Game 5 of the 2023 ABA Finals. On 26 March 2014, Crvena Zvezda played Eurocup quarterfinal game against Ukrainian champions Budivelnyk Kiev. Zvezda won in the overtime 79–70 and this match gathered 24,232 spectators, which is a record for the Eurocup and at the time was also for any basketball game held indoors in Europe. This is also a record attendance of Belgrade Arena. The 2018 EuroLeague Final Four was held at Štark Arena in May 2018.