Кіріспе

Квебектегі білім беруді Білім және жоғары білім министрлігі (Ministère de l'Éducation et de l'Enseignement supérieur) басқарады. Бұрын оны жергілікті деңгейде сайланған француз және ағылшын тілдес мектеп кеңестері басқарған, бірақ 2020 жылы олар мектептік қызмет көрсету орталықтарына (centres de services scolaires) ауыстырылды. Мұғалімдердің құқықтарын қорғайтын провинциялық кәсіподақтар бар, олар жергілікті басқармалармен және Квебек провинциясының үкіметімен провинциялық жұмыс шарттарын келіседі.

Мектепке дейінгі, бастауыш және орта білім беру

Кез келген балабақшаға дейінгі тәрбие, сондай-ақ мектепке дейінгі тәрбие (prématernelle) деп те аталады, оқу жылының 30 қыркүйегіне дейін 4 жасқа толған балаларға қолжетімді. Балабақша (maternelle) провинция бойынша оқу жылының 30 қыркүйегіне дейін 5 жасқа толған балаларға қолжетімді. Міндетті бастауыш білім беру (école primaire) 30 қыркүйекке дейін 6 жасқа толған балалармен 1 сыныптан басталып, 30 қыркүйекке дейін 11 жасқа толған балалармен 6 сыныпқа дейін жалғасады. Орта мектепте (école secondaire) бес сынып бар, олар орта білім I–V (Sec I–V деп қысқартылады) деп аталады. Студенттердің жасы 12-ден 17-ге дейін (30 қыркүйектегі жас), егер олар сыныпты қайталамаса (қазіргі таңда мұндайға рұқсат жоқ). Орта білімді аяқтағаннан кейін студенттер провинциялық үкіметтен жоғары мектеп дипломын алады.

Мектептердегі дін

Бұрын мектеп басқармалары католик және протестант (конфессиялық мектептер) болып бөлінетін. Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын еврей мектеп басқармасын құруға әрекет жасалды, бірақ еврей қауымы ішіндегі келіспеушіліктерге байланысты ол сәтсіз аяқталды. Бұл конфессиялық жүйе 1867 жылғы Британдық Солтүстік Америка заңы (қазіргі 1867 жылғы Конституция заңы) арқылы орнатылды, ол білім беру саласындағы билікті провинцияларға берді. Заңның 93-бабы Квебекке осы жүйені өзгертуге конституциялық түрде тыйым салды. Сондықтан, Квебекте мемлекет пен шіркеуні бөлуді қалайтындар үшін конституциялық түзету қажет болды. 1988 жылғы Квебек білім беру заңы тілдік мектеп басқармаларына өзгеріс енгізуді көздеді. 1997 жылы Квебек Ұлттық Ассамблеясының бірауыздан қабылдаған шешімі Квебекке Канада үкіметінен Конституция заңының 93-бабынан босату туралы өтініш беруге мүмкіндік берді. Бұл өтініш федералды парламентте мақұлданды, нәтижесінде 1997 жылғы Конституциялық түзетуге (Квебек) Корольдік келісім берілді. 1996–1997 оқу жылында Квебекте 156 мектеп округі болды, оның ішінде 135 католик, 18 протестант және үш халықтар округі. Мектеп округтері 2670 мемлекеттік мектепті басқарды, оның ішінде 1895 бастауыш, 576 жалпы немесе кәсіптік орта және 199 бастауыш пен орта білім беретін мектептер бар. 2000 жылы мектептерде конфессиялық белгілер алынып тасталғанда, католик және протестант діндері бойынша сабақтармен қатар діни емес моральдық сабақтар да оқу бағдарламасында сақталды. 1997 жылы Квебек мемлекеттік білім беру заңының 5-бабы өзгертілді, осылайша жеткілікті саны бар азғын діни топтарға өз діні бойынша білім беруге рұқсат берілді, бірақ бұл ереже 2000 жылы күшін жойды. Кейін, осы азғын діни топтардың мектептерде арнайы діни білім беруді талап етуіне байланысты сотқа шағымдануына жол бермеу үшін үкімет 5 жылға дейін қолданылатын ерекше жағдайды қолданды. 2005 жылы премьер-министр Жан Шарест басқаратын үкімет бұл ережені жаңартпауды, мемлекеттік білім беру заңының 5-бабын жоюды, Квебек құқықтарының хартасының 41-бабын өзгертуді, содан кейін бұрынғы моральдық және діни білім беру таңдауын жоюды және барлық мектептерге, тіпті жеке мектептерге де дау тудыратын жаңа Этика және діни мәдениет курсын енгізуді шешті. ERC курсы 2008 жылдың қыркүйегінен бастап оқытылуда. Оның міндетті болуына қатысты бірнеше сот процесі қозғалды.

Жеке мектептер

Квебек Солтүстік Америкада жекеменшік мектептерге баратын балалардың ең жоғары үлесіне ие. Бұл құбылыс тек әулеттілерге ғана тән емес. Көптеген орташа және төмен кірісті отбасылар өз балаларын жекеменшік мектептерге жібереді. Квебек үкіметі өз стандарттарына сай келіп, оның талаптарын орындайтын кез келген жекеменшік мектепке әр бала үшін пропорционалды субсидия төлейді, бұл субсидияланбаған жекеменшік мектептердегі оқу ақысын шамамен 30%-ға төмендетеді. Жеке мектептердің көпшілігі орта білім беретін мекемелер, бірақ бірнеше бастауыш мектептер де бар, олардың көпшілігі Армян православиелік христиандар немесе белгілі бір еврей діндері сияқты нақты діни немесе мәдени топтарға қызмет етеді. Квебек орта мектептерінің шамамен 17%-ы қазіргі уақытта жеке орта мектептерде оқиды. Монреаль сияқты қалаларда бұл көрсеткіш одан да жоғары, мұнда орта мектеп оқушыларының 30%-ы жеке секторда білім алады. 2004 жылдың тамызында Квебек Білім министрлігі жариялаған зерттеуге сәйкес, соңғы бес жылда жеке сектор 12%-ға өссе, мемлекеттік сектор 5,6%-ға қысқарған, соңғы жылы бұл көрсеткіштер одан да айқын байқалған. Жеке орта мектептер әдетте оқушыларды өздерінің емтихан арқылы іріктеп алады және бастауыш мектептегі оқу үлгерімдерін зерттейді. Квебек мемлекеттік сектор мұғалімдерінің кәсіби одақтары жекеменшік мектептерге кез келген субсидияға қарсы. Олар (1) жекеменшік мектептер тек ең дарынды және қабілетті оқушыларды таңдап алады және оқу қиындықтары бар балаларды қабылдамайды, және (2) осылайша мемлекеттік секторға қосымша жүк салатынын мәлімдейді. Жеке мектептерде әдетте кәсіби одаққа мүше емес немесе Квебек мемлекеттік сектор мұғалімдерінің негізгі кәсіби одағымен байланысы жоқ бірлестіктерге мүше мұғалімдер жұмыс істейді. Субсидиялар мәселесі бойынша пікірталас ондаған жылдар бойы жалғасып келеді.

Көпқұнды

Polyvalente (ағылшынша: comprehensive) – Квебек мектеп жүйесіне тән, көп функциялы орта мектеп. Поливаленттік мектеп пен қалыпты орта мектептің арасындағы айырмашылық – поливаленттік мектепте жалпы білім берумен қатар, кәсіптік білім беруге арналған бөлім де бар. Дегенмен, бұл термин 2001 жылдың 10 ақпанынан бері ресми түрде қолданылмайды. Жоғары білім беретін кез келген оқу орны үшін «école secondaire» (орта мектеп) терминін пайдалану дұрыс, бірақ бұрыннан «поливаленттік» деп танылған мекемелерді қоспағанда. Алғашқы поливаленттік мектептер 1960 жылдары білім министрі Пол Герин Лажуидің бастамасымен құрылған.

Мектептердегі қызмет көрсету орталықтары

Coalition Avenir Québec саяси партиясы 2020 жылдың 8 ақпанында 40-шы заң жобасын қабылдады. Бұл заң жобасы 9 ағылшын тіліндегі мектеп басқармасын қамтымайды. Бірақ бұл қадам провинциядағы ағылшын тіліндегі білім беруді одан әрі әлсіретеді деп қарастырылуда. 40-шы заң жобасы Квебек аумағындағы Канада бақылауындағы үш үнді мектеп басқармасына да әсер етпейді. Олардың мұндай әрекеттерінің себебі – Квебектегі білім беру сапасын жақсартуға талпыну. Квебектің ағылшын тіліндегі мектеп басқармалары Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартиясының 23-бабына, яғни ресми тілдегі азшылықтардың білім алу құқығына сүйенді.