Кіріспе

Миристойлация – миристойл қышқылынан алынған миристойл тобының N-терминальды глицин қалдығының альфа-амино тобына амидтік байланыс арқылы ковалентті қосылатын липидтік модификация. Миристикалық қышқыл – 14 көміртекті қаныққан май қышқылы (14:0), жүйелі атауы n-тетрадекано қышқылы. Бұл модификация котрансляциялық немесе посттрансляциялық түрде жүзеге асырылуы мүмкін. N-миристоилтрансфераза (NMT) жасуша цитоплазмасында миристикалық қышқылдың қосылу реакциясын катализдейді. Бұл липидтік оқиға майлы ацилирлеудің ең көп таралған түрі болып табылады және жануарлар, өсімдіктер, саңырауқұлақтар, протозоалар және вирустар сияқты көптеген организмдерде кездеседі. Миристойлация белок-белок және белок-липид өзара әрекеттесулеріне мүмкіндік береді. Шамамен бір уақытта Клод Б. Клейдің зертханасында осы N-терминальды блоктаушы топ миристикалық қышқыл ретінде толығырақ сипатталды. Екі зертхана да массалық спектрометрия және газ хроматографиясы сияқты ұқсас әдістерді қолдана отырып, осы жаңалықты жасады.

Құрылымы

NMT кристалдық құрылымы екі толықтай бірдей кішібірлікті ашады, олардың әрқайсысының миристоил-CoA байланысатын орны бар. Әрбір кішібірлік α спиральдарымен қоршалған үлкен, ерін тәрізді β-жапырақтан тұрады. Бұл құрылымның симметриясы шамамен екі еселі. Миристоил-CoA N-терминальдық бөлігіне, ал C-терминальдық бөлігі протеинге байланысады.

Миристойлациялау молекулалық ауыстырғышы

Миристоилдену ақуыздың қызметін ғана емес, сонымен қатар оны реттеудің қосымша деңгейлерін де қамтамасыз етеді. Миристоил тобының ең көп кездесетін функцияларының бірі – модификацияланған ақуыздың мембранамен байланысуы және жасуша ішіндегі орналасуы. Миристоил тобы ақуыздың соңына қосылғанымен, кейбір жағдайларда ол ерітіндіге шықпай, ақуыздың гидрофобтық аймақтарында жинақталады.

Миристойлданған ақуыздардың қос модификациясы

N-миристоилденген ақуыздарды одан әрі модификациялау миристоилденген ақуыздарды реттеудің тағы бір деңгейін қосады. Екі рет ацилдеу ақуыздардың мембранадағы липидтік рафтарға нақты бағытталуына немесе миристоилденген ақуыздардың мембранадан бөлінуіне мүмкіндік беру арқылы, олардың локализациясын күштірек реттеуге көмектеседі. Миристоилдеу және пальмитоилдеу әдетте бірге жүретін модификациялар. Миристоилдеу ғана өсімдіктердің қоршаған орта стрессіне жауап ретінде уақытша мембраналық өзара әрекеттесуді күшейте алады. Сонымен қатар, G белкесі арқылы сигнал беру кезінде α-бөлімшесінің пальмитоилдеуі, γ-бөлімшесінің пренилдеуі және миристоилдеу G белкесін плазмалық мембрананың ішкі бетіне бекітуге қатысады, бұл G белкесінің оның рецепторымен өзара әрекеттесуіне мүмкіндік береді.

Апоптоз

Миристойлация – апоптоздың, яғни бағдарланған жасуша өлімінің ажырамас бөлігі. Апоптоз жасуша гомеостазы үшін қажетті және жасушалар гипоксия немесе ДНК зақымдануы сияқты стресске ұшыраған кезде жүзеге асады. Апоптоз митохондриялық немесе рецептор арқылы белсендірілу арқылы жүруі мүмкін. Рецептор арқылы болатын апоптозда, жасуша өлім рецепторымен байланысқанда апоптоз жолдары іске қосылады. Мұндай жағдайда, өлім рецепторымен байланысу өлімді тудыратын сигналдық кешеннің қалыптасуын бастайды – бұл кешен көптеген белоктардан, оның ішінде бірнеше каспазалардан, соның ішінде каспаза 3-тен тұрады. Каспаза 3 бірқатар белоктарды кеседі, олар кейіннен NMT арқылы миристойлануға ұшырайды. Проапоптотикалық BH3 доменінің өлім агонисті (Bid) – миристойланғаннан кейін митохондрияға көшіп, цитохром c-нің босатылуына себеп болып, жасуша өліміне алып келетін белоктардың бірі. c-Src-нің белсенділігі «қатерлі ісіктің белгілеріне» әкелуі мүмкін, олардың ішінде ангиогенездің күшеюі, көбею және инвазия бар.

Вирустық жұқпалылық

ВИЧ-1 – ретровирус, геномын сәтті жинақтау, құрастыру және жаңа инфекциялық бөлшекке жетілу үшін құрылымдық ақуыздарының бірінің миристойлендірілуіне тәуелді. Вирустық матрица ақуызы, гаг полибелогының N-терминалды домені миристойлденеді. Бұл миристойлендіру модификациясы гагты жаңақтанған жасуша мембранасына бағыттайды. Матрицалық ақуыздағы негізгі аймақты қамтитын миристойл электростатикалық қосқышын пайдаланып, гаг вирустық жиналу, бүршіклену және одан әрі жетілу үшін плазмалық мембранадағы липидтік салдарда жиналуы мүмкін. Вирустық инфекцияны болдырмау үшін матрицалық ақуыздағы миристойлендіру тиімді дәрілік мақсатқа айналуы мүмкін.

Прокариоттық және эукариоттық инфекциялар

Кейбір НМТ бактериялық инфекцияларға қарсы препараттарды әзірлеу үшін терапиялық нысана болып табылады. Миристойлациялау көптеген ауру тудыратын саңырауқұлақтардың, оның ішінде C. albicans және C. neoformans тірі қалуы үшін қажет екені көрсетілді. Прокариоттық бактериялардан өзге, көптеген ауру тудыратын эукариоттық организмдердің НМТ-лері де препараттарды іздеу нысаны ретінде анықталды. Лейшмания майор және Лейшмания донавани (лейшманиоз), Трипанозома брусеи (африкалық ұйқы ауруы) және П. фальципарум (малярия) протозояларында НМТ-нің дұрыс жұмыс істеуі паразиттердің тірі қалуы үшін маңызды. Осы организмдерге қарсы ингибиторлар қазіргі уақытта зерттеліп жатыр. T. brucei-ге қатысты іріктелген байланысқа түсетін пиразол сульфанамид ингибиторы анықталды, ол пептид байланысу орны үшін бәсекелесіп, ферменттік белсенділікті тежеп, африкалық ұйқы ауруымен ауырған тышқандардың қан ағынынан паразитті жояды.